strąk senesu
Strąk senesu (Sennae fructus) to roślinna substancja lecznicza, pochodząca głównie z gatunków Cassia angustifolia (senes indyjski) oraz Cassia senna (senes aleksandryjski). Jest powszechnie stosowany w farmakologii jako środek przeczyszczający o działaniu drażniącym.
Działanie przeczyszczające strąków senesu wynika z obecności glikozydów antranoidowych, głównie senozydów A i B, które po hydrolizie w jelicie grubym przekształcają się w aktywne metabolity. Metabolity te zwiększają perystaltykę jelita grubego oraz hamują wchłanianie wody i elektrolitów, co prowadzi do efektu przeczyszczającego po 8-12 godzinach od podania.
W praktyce klinicznej preparaty zawierające strąki senesu znajdują zastosowanie w krótkotrwałym leczeniu zaparć, przygotowaniu do badań diagnostycznych przewodu pokarmowego oraz w przypadkach, gdy wskazane jest uzyskanie miękkiego stolca. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do uzależnienia, zaburzeń elektrolitowych oraz uszkodzenia splotu mięśniowego jelita.
Powiązane wpisy
-
Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A, glikozyd antracenowy obecny w korze kruszyny (Rhamnus frangula L.), charakteryzuje się specyficznym metabolizmem i farmakokinetyką, która determinuje jej działanie przeczyszczające. Substancja ta nie ulega rozkładowi przez enzymy trawienne w górnym odcinku przewodu pokarmowego i jest aktywowana dopiero w jelicie grubym przez bakterie jelitowe, które przekształcają ją do aktywnego metabolitu – emodyno-9-antronu. Po biotransformacji aglikony antrachinonowe są wchłaniane do krwiobiegu i ulegają dalszym przemianom do pochodnych glukuronidowych i siarczanowych. W moczu po podaniu doustnym wykrywa się charakterystyczne metabolity: reinę, emodynę oraz śladowe ilości chryzofanolu. Aktywne metabolity, zwłaszcza reina, mogą przenikać do mleka matki w niewielkich ilościach oraz, w ograniczonym stopniu, przez barierę łożyskową.
aglikon antrachinonowy, antron reiny, bakterie jelitowe, bariera łożyskowa, chryzofanol, działanie przeczyszczające, emodyna, emodyno-9-antron, enzym trawienny, Frangula alnus, glikozyd antracenowy, glikozyd antrachinonowy, glukuronid, kora kruszyny, liść senesu, pochodna glukuronidowa, pochodna siarczanowa, polimer polichinonowy, reina, Rhamnus frangula, siarczan, strąk senesu, wydalanie z żółcią, β-O-glikozyd -
Leksykon leków
Preparat Senes fix zawiera 1 g wysuszonych liści senesu, dostarczających 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (sennozyd B). Sennozydy nie ulegają absorpcji ani trawieniu enzymatycznemu w górnym odcinku przewodu pokarmowego; ich aktywacja następuje w jelicie grubym pod wpływem bakterii, które przekształcają je w antrony reiny – główne metabolity odpowiedzialne za efekt przeczyszczający. Aglikony są absorbowane w jelicie cienkim, natomiast absorpcja antronów reiny wynosi poniżej 10%. Maksymalne stężenie reiny we krwi po 7-dniowej terapii 20 mg sennozydów wynosiło 100 ng/ml, bez obserwowanej akumulacji. Metabolity eliminowane są głównie z kałem (ok. 90% jako polimery polichinonów), z moczem wydalane jest 3-6% metabolitów, a pozostałe częściowo z żółcią. Niezmienione sennozydy i ich metabolity stanowią 2-6% wydalanych z kałem substancji.
aglikon, antron reiny, badanie farmakokinetyczne, bariera łożyskowa, biotransformacja, Cassia angustifolia, Cassia senna, działanie przeczyszczające, eliminacja metabolitu, glikozyd hydroksyantracenowy, parametr farmakokinetyczny, polichinon, przenikanie do mleka, reina i sennidyna, sennozyd, sennozyd B, strąk senesu, wydalanie z kałem, wydalanie z moczem, wydalanie z żółcią, β-O-glikozyd -
Leksykon leków
Liść senesu zawiera 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (sennozyd B) na 1 g i charakteryzuje się specyficznym profilem farmakokinetycznym. β-O-glikozydy sennozydów nie są absorbowane ani metabolizowane w górnym odcinku przewodu pokarmowego, co umożliwia ich dotarcie w niezmienionej formie do jelita grubego. Tam bakterie jelitowe przekształcają je w aktywny metabolit – antron reiny, odpowiedzialny za efekt przeczyszczający. Maksymalne stężenie reiny we krwi po podaniu 20 mg sennozydów wynosi około 100 ng/ml, a jej absorpcja z kątnicy nie przekracza 10%. Wydalanie obejmuje 3-6% metabolitów z moczem, około 90% sennozydów w postaci polimerów z kałem oraz 2-6% w formie niezmienionej i metabolitów.
antron reiny, bariera łożyskowa, detoksykacja wątrobowa, działanie przeczyszczające, efekt przeczyszczający, enzym trawienny, flora bakteryjna, glikozyd hydroksyantracenowy, glukuronid i siarczan, jelito grube, kątnica, laktacja, liść senesu, metabolit aktywny, narażenie płodu, polichinon, przenikanie do mleka matki, przewód pokarmowy, reina i sennidyna, sennozyd, sennozyd B, strąk senesu, znakowanie radioaktywne, β-O-glikozyd -
Leksykon substancji czynnych
Glikozydy hydroksyantracenowe, głównie sennozydy obecne w liściach senesu (Sennae foliolum), charakteryzują się specyficznym profilem farmakokinetycznym. Nie ulegają wchłanianiu w jelicie cienkim ani rozkładowi przez enzymy trawienne, a ich aktywacja następuje w jelicie grubym pod wpływem flory bakteryjnej, gdzie są przekształcane do reinoantronu – aktywnego metabolitu. Reinoantron wykazuje ograniczone wchłanianie (<10%), natomiast aglikony są absorbowane już w jelicie cienkim. Po podaniu doustnym 20 mg sennozydów przez 7 dni, maksymalne stężenie reiny we krwi wynosiło 100 ng/ml, bez obserwacji kumulacji, co wskazuje na efektywną eliminację. Metabolity te są głównie wydalane z kałem (około 90% w formie polimerów – polichinonów), z niewielkim udziałem wydalania z moczem (3-6%) i żółcią.
absorpcja, aglikon, bariera łożyskowa, biotransformacja, działanie przeczyszczające, eliminacja, flora bakteryjna jelitowa, glikozyd hydroksyantracenowy, glukuronian i siarczan, liść senesu, metabolit, mleko matki, polichinon, reina, reinoantron, Sennae foliolum, sennidyna, sennozyd, strąk senesu, β-O-glikozyd -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania toksyczności podostrej 90-dniowej na szczurach wykazały, że podawanie strąków senesu w dawkach od 100 do 1500 mg/kg masy ciała (odpowiadających dawkom 16-242 mg/kg u człowieka) powoduje odwracalne zmiany histopatologiczne w jelicie grubym (przerost nabłonka) oraz w nabłonku wpustu żołądka. W nerkach zaobserwowano dawko-zależne efekty nefrotoksyczne przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, obejmujące nacieki bazofilowe, przerost nabłonka kanalików oraz gromadzenie brązowego pigmentu na powierzchni nerek. Zmiany te były w większości odwracalne po okresie zdrowienia, z wyjątkiem częściowego utrzymywania się przebarwień nerek. Nie stwierdzono zaburzeń czynnościowych nerek ani patologii w splocie nerwowym okrężnicy. Wartość NOEL nie została ustalona, gdyż nawet najniższa dawka 100 mg/kg indukowała efekty biologiczne.
aktywność mutagenna, aloes-emodyna, badanie kancerogenezy, efekt nefrotoksyczny, genotoksyczność i mutagenność, gromadzenie pigmentu, nabłonek wpustu żołądka, pochodna hydroksyantracenu, potencjał kancerogenny, potencjał mutagenny, poziom niewywołujący skutków, przerost nabłonka jelita grubego, przerost nabłonka nerek, sennozydy, splot nerwowy okrężnicy, strąk senesu, toksyczność podostra, wyciąg roślinny, zaburzenie czynnościowe nerek -
Leksykon substancji czynnych
Obecne dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa liścia senesu opierają się głównie na badaniach ekstraktów z owoców i strąków senesu, które ze względu na podobny skład chemiczny można ekstrapolować na liść. Badania toksyczności ostrej u myszy i szczurów wykazały niską toksyczność przy podaniu doustnym, bez istotnych efektów toksycznych po jednorazowych dawkach. W 90-dniowym badaniu podostrej toksyczności zaobserwowano odwracalny rozrost nabłonka jelita grubego, przedżołądka oraz kanalików nerkowych, bez zmian w splocie nerwowym okrężnicy. Długoterminowe, 2-letnie badania kancerogenności nie wykazały działania kancerogennego ekstraktu podawanego doustnie. Ponadto, preparaty senesu nie wykazały negatywnego wpływu na funkcje reprodukcyjne ani teratogenności u szczurów. W badaniach mutagenności in vitro aloeemodyna wykazała działanie mutagenne, jednak sennozydy A i B oraz reina nie wykazały takiego efektu, a badania in vivo potwierdziły brak istotnego potencjału mutagennego przy stosowaniu terapeutycznym.
aloeemodyna, antrachinon, badanie histopatologiczne, działanie kancerogenne, działanie mutagenne, liść senesu, nowotwór jelita grubego, owoc senesu, potencjał kancerogenny, potencjał mutagenny, reina, rozrost nabłonka, rozwój poporodowy, sennozyd, splot nerwowy okrężnicy, strąk senesu, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, zaparcie -
Leksykon leków
Preparat Figura 1 zawiera listki senesu, których głównymi substancjami czynnymi są glikozydy hydroksyantracenowe (sennozydy). Sennozydy nie ulegają absorpcji w górnym odcinku przewodu pokarmowego i są metabolizowane dopiero w jelicie grubym przez mikroflorę bakteryjną do aktywnego metabolitu – antronu reiny, który jest wchłaniany w mniej niż 10%. Po absorpcji antron reiny ulega utlenieniu do reiny i sennidyn, które we krwi występują głównie w formie sprzężonej (glukuronidy i siarczany). Maksymalne stężenie reiny w osoczu po 7-dniowym podawaniu 20 mg sennozydów wynosi około 100 ng/ml, bez obserwowanej kumulacji. Metabolity przenikają w niewielkich ilościach do mleka matki oraz minimalnie przez barierę łożyskową, co ma znaczenie przy stosowaniu u kobiet karmiących i w ciąży.
absorpcja systemowa, antron reiny, bariera łożyskowa, Cassia angustifolia, Cassia senna, flora bakteryjna, glikozyd hydroksyantracenowy, glukuronid i siarczan, górny odcinek przewodu pokarmowego, jelito grube, kątnica, krążenie wątrobowo-jelitowe, listek senesu, mikroflora bakteryjna, mleko matki, osocze krwi, reina i sennidyna, sennozyd, sprzęganie wątrobowe, strąk senesu, związek polichinonowy -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania toksykologiczne strąków senesu, stosowanych jako ekwiwalent do listków senesu, wykazały odwracalne zmiany histopatologiczne w jelicie grubym, żołądku oraz nerkach szczurów przy dawkach od 100 do 1500 mg/kg masy ciała (odpowiednik 16-242 mg/kg u ludzi). Zaobserwowano przerost nabłonka jelita grubego i części przełykowej żołądka oraz kanalikowe nacieki bazofilowe i przerost nabłonka nerek przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, bez towarzyszących zaburzeń czynnościowych. Akumulacja brązowego pigmentu w kanalikach nerkowych prowadziła do ciemnych przebarwień powierzchni nerek, które częściowo utrzymywały się po okresie zdrowienia. Nie stwierdzono zmian w splocie nerwowym okrężnicy, co jest istotne dla bezpieczeństwa długotrwałego stosowania. W badaniach nie udało się ustalić poziomu NOEL.
akumulacja pigmentu, aloe-emodyna, badanie przedkliniczne, badanie toksykologiczne, działanie mutagenne, genotoksyczność, glikozyd hydroksyantracenowy, listek senesu, mutagenność, naciek bazofilowy, pochodna hydroksyantracenowa, poziom niewywołujący skutków, rakotwórczość, sennozyd, sennozyd B, splot nerwowy okrężnicy, strąk senesu, zmiana rozrostowa -
Leksykon leków
Przedkliniczne badania toksyczności subchronicznej liścia senesu, opierające się na danych z badań na strąkach senesu, wykazały odwracalne zmiany histopatologiczne w układzie pokarmowym i nerkach szczurów po 90-dniowej ekspozycji na dawki od 100 do 1500 mg/kg (odpowiadające 16-242 mg/kg u człowieka). Zaobserwowano przerost nabłonka jelita grubego oraz rozrost nabłonka części przełykowej żołądka, a także kanalikowe nacieki bazofilowe i przerost nabłonka nerek przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, bez towarzyszących zaburzeń czynnościowych. Wystąpiło również gromadzenie brązowego pigmentu w kanalikach nerkowych, skutkujące przebarwieniami powierzchni nerek, które utrzymywały się częściowo po okresie zdrowienia. W badaniu nie ustalono wartości NOEL, co wskazuje na brak dawki wolnej od efektów obserwowalnych. Dodatkowo, strąki senesu i ich pochodne wykazywały mutagenność i genotoksyczność in vitro, z wyjątkiem sennozydów, reiny i sennidyn, jednak mutagenność nie została potwierdzona in vivo dla senesu i aloe-emodyny.
aloe-emodyna, badanie przedkliniczne, genotoksyczność, kanalikowy naciek bazofilowy, liść senesu, mutagenność, naciek bazofilowy, pochodna hydroksyloantracenowa, poziom niewywołujący dających się zaobserwować skutków, przerost nabłonka jelita grubego, rakotwórczość, sennozyd, splot nerwowy okrężnicy, strąk senesu, toksyczność subchroniczna, zmiana histopatologiczna -
Leksykon leków
Produkt leczniczy Normosan fix zawiera 22,02-29,79 mg antrapochodnych (w przeliczeniu na glukofrangulinę A) w saszetce, jednak nie przeprowadzono dla niego kompleksowych badań przedklinicznych. Dostępne dane dotyczą jedynie poszczególnych składników, takich jak kora kruszyny i listki senesu, oraz ich pochodnych. Składniki kory kruszyny, w tym emodyna i frangulina, wykazały w testach in vitro mutagenność i genotoksyczność, a emodyna dodatkowo wpływała na długość cyklu rujowego i wywoływała nefropatię u myszy. W badaniach długoterminowych zaobserwowano zmiany w nerkach i jelicie grubym, a także toksyczność reprodukcyjną związaną z biegunką. W 90-dniowym badaniu na szczurach podawano strąki senesu w dawkach 100-1500 mg/kg (odpowiednik 16-242 mg/kg u człowieka), co skutkowało odwracalnym przerostem nabłonka jelita grubego i żołądka oraz zmianami w nerkach, w tym gromadzeniem brązowego pigmentu.
aloe-emodyna, badanie przedkliniczne, badanie rakotwórczości, działanie mutagenne, emodyna, frangulina, genotoksyczność, glukofrangulinа A, kancerogenność, kora kruszyny, listek senesu, naciek bazofilowy, nefropatia, pochodna hydroksyloantracenowa, poziom NOEL, przerost nabłonka, reina, sennidyna, sennozyd, strąk senesu, test mutagenności, toksyczność reprodukcyjna, wyciąg alkoholowy -
Leksykon leków
Lek Xenna zawiera liście senesu, których główną substancją czynną są glikozydy hydroksyantracenowe, przeliczone na 30 mg sennozydu B w jednej saszetce (0,9-1,1 g liści). Sennozydy nie ulegają wchłanianiu w jelicie cienkim ani degradacji przez enzymy trawienne, natomiast w jelicie grubym są metabolizowane przez florę bakteryjną do aktywnego reinoantronu. Metabolity te, w tym reina i sennidyny, występują we krwi głównie jako glukuroniany i siarczany. Wchłanianie reinoantronu jest ograniczone (<10%), a wydalanie metabolitów odbywa się głównie drogą jelitową (ok. 90% w kale), z mniejszym udziałem dróg nerkowej (3-6%) i żółciowej. Maksymalne stężenie reiny we krwi u ludzi po podaniu 20 mg sennozydów przez 7 dni wynosiło 100 ng/ml, bez obserwacji kumulacji.
aglikony, bariera krew-mleko, bariera łożyskowa, droga jelitowa, droga żółciowa, flora jelitowa, glikozyd hydroksyantracenowy, glukuronian i siarczan, jelito cienkie, jelito grube, kumulacja reiny, liść senesu, metabolit aktywny, metabolit sennozydu, polimer polichinonowy, reina i sennidyna, reinoantron, sennozyd, sennozyd B, strąk senesu, wydalanie z moczem, Xenna, β-O-glikozyd -
Leksykon substancji czynnych
Przedkliniczne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania senesu (Cassia senna L. lub Cassia angustifolia Vahl), głównie pochodzące z badań na strąkach senesu, wskazują na występowanie odwracalnych zmian histopatologicznych w przewodzie pokarmowym i nerkach przy dawkach od 100 do 1500 mg/kg u szczurów (odpowiednik 16-242 mg/kg u ludzi). Zaobserwowano przerost nabłonka jelita grubego i nabłonka wpustu żołądka, a także kanalikowe nacieki bazofilowe i przerost nabłonka nerek przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, bez zaburzeń czynnościowych. Nie stwierdzono neurotoksyczności jelitowej ani ustalono poziomu NOEL. W badaniach genotoksyczności in vitro wykazano mutagenność wyciągów i pochodnych hydroksyloantracenowych, jednak sennozydy, reina i sennidyny nie wykazywały działania mutagennego. Działanie genotoksyczne nie zostało potwierdzone w testach in vivo, podobnie jak w przypadku innych związków antranoidowych, np. emodyny z kory kruszyny.
aloes-emodyna, Cassia angustifolia, Cassia senna, działanie farmakologiczne, emodyna, frangulina, genotoksyczność, kanalik nerkowy, kora kruszyny, listek senesu, nabłonek wpustu żołądka, naciek bazofilowy, naprawa DNA, nefropatia, pierwotny hepatocyt, pochodna hydroksyloantracenowa, potencjał mutagenny, potencjał rakotwórczy, poziom NOEL, przerost nabłonka, przerost nabłonka nerek, reina, sennidyna, sennozyd, splot nerwowy okrężnicy, strąk senesu, toksyczność podprzewlekła, toksyczność reprodukcyjna, związek antranoidowy -
Leksykon leków
Produkt leczniczy Xenna, zawierający 0,9-1,1 g liści senesu (odpowiadających 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B), nie był poddany nowym, systematycznym badaniom przedklinicznym specyficznie dla liści senesu. Dostępne dane opierają się głównie na badaniach wyciągów ze strąków senesu oraz izolowanych składników aktywnych, takich jak reina czy sennozydy A i B. Badania toksyczności ostrej na gryzoniach wykazały niski poziom toksyczności po podaniu doustnym, co wskazuje na relatywnie bezpieczny profil toksykologiczny przy stosowaniu zgodnym z zaleceniami. Należy jednak podkreślić, że różnice w profilu fitochemicznym między liśćmi a strąkami senesu mogą wpływać na bezpieczeństwo stosowania Xenna.
antranoid, badanie przedkliniczne, glikozyd hydroksyantracenowy, liść senesu, profil fitochemiczny, profil toksykologiczny, rak jelita grubego, reina, ryzyko karcynogenne, sennozyd, środek przeczyszczający, strąk senesu, toksyczność ostra -
Leksykon substancji czynnych
Dane przedkliniczne dotyczące sennozydu B, głównie pochodzące z badań na strąkach senesu, wskazują na niską toksyczność ostrą po podaniu doustnym u szczurów i myszy. W 90-dniowym badaniu subchronicznym na szczurach stosowano dawki od 100 do 1500 mg/kg masy ciała (odpowiednik dla człowieka 16-242 mg/kg) preparatu zawierającego 1,83% sennozydów A-D. Zaobserwowano odwracalne zmiany, takie jak hiperplazja nabłonka jelita grubego i części przełykowej żołądka, a także kanalikowe nacieki bazofilowe i przerost nabłonka nerek przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, bez zaburzeń czynnościowych. Nie stwierdzono zmian w splocie nerwowym okrężnicy, a wartość NOEL nie została określona. Badania toksyczności u psów i szczurów nie wykazały specyficznej toksyczności przy dawkach do 500 mg/kg i 100 mg/kg odpowiednio. In vitro wykazano mutagenność niektórych pochodnych hydroksyloantracenowych, z wyjątkiem sennozydów A i B oraz reiny, które były negatywne, a badania in vivo nie potwierdziły mutagenności senesu i aloe-emodyny.
aloe-emodyna, antranoidy, badanie kancerogenności, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, emodyna, hiperplazja nabłonka jelita, liść senesu, mutagenność i genotoksyczność, pochodna hydroksyloantracenowa, rak jelita grubego, reina, sennidyna, sennozyd, sennozyd B, splot nerwowy okrężnicy, środek przeczyszczający, strąk senesu, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność subchroniczna, zaparcie
