pochodna hydroksyloantracenowa
Pochodne hydroksyloantracenowe to grupa związków chemicznych pochodzenia roślinnego, należących do antrachinowów, które wykazują działanie przeczyszczające. Występują naturalnie w wielu roślinach leczniczych, takich jak aloes, kruszyna, rzewień czy senes.
Mechanizm działania pochodnych hydroksyloantracenowych polega na stymulacji perystaltyki jelita grubego poprzez podrażnienie zakończeń nerwowych w ścianie jelita oraz hamowanie wchłaniania wody i elektrolitów, co prowadzi do zwiększenia objętości treści jelitowej. Efekt przeczyszczający pojawia się zwykle po 6-12 godzinach od podania.
W praktyce klinicznej pochodne hydroksyloantracenowe stosowane są w leczeniu zaparć, przed badaniami diagnostycznymi układu pokarmowego oraz przed zabiegami chirurgicznymi. Długotrwałe stosowanie tych związków może prowadzić do melanosis coli (przebarwienia błony śluzowej okrężnicy), zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej oraz uzależnienia od środków przeczyszczających.
Preparaty zawierające pochodne hydroksyloantracenowe są przeciwwskazane u pacjentów z niedrożnością jelit, stanami zapalnymi jelit, bólami brzucha niewiadomego pochodzenia oraz u kobiet w ciąży i podczas laktacji. Ze względu na potencjalne działania niepożądane, Europejska Agencja Leków (EMA) zaleciła ograniczenie stosowania tych substancji.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Przedkliniczne badania toksyczności subchronicznej liścia senesu, opierające się na danych z badań na strąkach senesu, wykazały odwracalne zmiany histopatologiczne w układzie pokarmowym i nerkach szczurów po 90-dniowej ekspozycji na dawki od 100 do 1500 mg/kg (odpowiadające 16-242 mg/kg u człowieka). Zaobserwowano przerost nabłonka jelita grubego oraz rozrost nabłonka części przełykowej żołądka, a także kanalikowe nacieki bazofilowe i przerost nabłonka nerek przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, bez towarzyszących zaburzeń czynnościowych. Wystąpiło również gromadzenie brązowego pigmentu w kanalikach nerkowych, skutkujące przebarwieniami powierzchni nerek, które utrzymywały się częściowo po okresie zdrowienia. W badaniu nie ustalono wartości NOEL, co wskazuje na brak dawki wolnej od efektów obserwowalnych. Dodatkowo, strąki senesu i ich pochodne wykazywały mutagenność i genotoksyczność in vitro, z wyjątkiem sennozydów, reiny i sennidyn, jednak mutagenność nie została potwierdzona in vivo dla senesu i aloe-emodyny.
aloe-emodyna, badanie przedkliniczne, genotoksyczność, kanalikowy naciek bazofilowy, liść senesu, mutagenność, naciek bazofilowy, pochodna hydroksyloantracenowa, poziom niewywołujący dających się zaobserwować skutków, przerost nabłonka jelita grubego, rakotwórczość, sennozyd, splot nerwowy okrężnicy, strąk senesu, toksyczność subchroniczna, zmiana histopatologiczna - Leksykon substancji czynnych
Sennozyd B – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane przedkliniczne dotyczące sennozydu B, głównie pochodzące z badań na strąkach senesu, wskazują na niską toksyczność ostrą po podaniu doustnym u szczurów i myszy. W 90-dniowym badaniu subchronicznym na szczurach stosowano dawki od 100 do 1500 mg/kg masy ciała (odpowiednik dla człowieka 16-242 mg/kg) preparatu zawierającego 1,83% sennozydów A-D. Zaobserwowano odwracalne zmiany, takie jak hiperplazja nabłonka jelita grubego i części przełykowej żołądka, a także kanalikowe nacieki bazofilowe i przerost nabłonka nerek przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, bez zaburzeń czynnościowych. Nie stwierdzono zmian w splocie nerwowym okrężnicy, a wartość NOEL nie została określona. Badania toksyczności u psów i szczurów nie wykazały specyficznej toksyczności przy dawkach do 500 mg/kg i 100 mg/kg odpowiednio. In vitro wykazano mutagenność niektórych pochodnych hydroksyloantracenowych, z wyjątkiem sennozydów A i B oraz reiny, które były negatywne, a badania in vivo nie potwierdziły mutagenności senesu i aloe-emodyny.
aloe-emodyna, antranoidy, badanie kancerogenności, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, emodyna, hiperplazja nabłonka jelita, liść senesu, mutagenność i genotoksyczność, pochodna hydroksyloantracenowa, rak jelita grubego, reina, sennidyna, sennozyd, sennozyd B, splot nerwowy okrężnicy, środek przeczyszczający, strąk senesu, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność subchroniczna, zaparcie