aloe-emodyna
Aloe-emodyna (1,8-dihydroksy-3-hydroksymetyloantrachinon) to naturalna substancja należąca do grupy antrachinonów, występująca w roślinach takich jak aloes (Aloe vera), rzewień (Rheum) czy kruszyna (Frangula). W medycynie stanowi przedmiot zainteresowania ze względu na potencjalne właściwości terapeutyczne.
Badania przedkliniczne wskazują na wielokierunkowe działanie aloe-emodyny. Wykazano jej działanie przeczyszczające, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz przeciwwirusowe. Szczególnie interesujące są doniesienia o potencjalnym działaniu przeciwnowotworowym, gdyż substancja ta może indukować apoptozę w komórkach rakowych oraz hamować angiogenezę nowotworową.
W aspekcie farmakologicznym, aloe-emodyna moduluje liczne szlaki sygnałowe w komórkach, wpływając m.in. na aktywność kinaz białkowych, czynników transkrypcyjnych i białek regulujących cykl komórkowy. Pomimo obiecujących wyników badań laboratoryjnych, zastosowanie kliniczne aloe-emodyny wymaga dalszych badań, szczególnie w kontekście potencjalnej toksyczności i interakcji z innymi lekami.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Glukofrangulina A – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Glukofrangulina A, pochodna hydroksyantracenowa obecna w korze kruszyny (Rhamnus frangula L.), wykazuje potencjał mutagenny i genotoksyczny w testach in vitro, jednak te właściwości nie zostały potwierdzone w badaniach in vivo, co ma kluczowe znaczenie dla oceny bezpieczeństwa klinicznego. Długoterminowe badania rakotwórczości wskazują na ryzyko uszkodzeń nerek oraz jelita grubego, a badania toksyczności reprodukcyjnej z emodyną wykazały wpływ na cykl rujowy u myszy, głównie wtórny do toksyczności matczynej związanej z biegunką. Nefrotoksyczność, w tym przerost nabłonka nerek i kanalikowe nacieki bazofilowe, obserwowano przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień w modelach zwierzęcych, z częściową odwracalnością zmian po okresie zdrowienia.
aloe-emodyna, bez czarny, emodyna, Frangula alnus, frangulina, genotoksyczność, glukofrangulina A, kora kruszyny, mięta pieprzowa, model mikrosomalny Salmonelli, mutagenność, naciek bazofilowy, naprawa DNA, nefropatia, nefrotoksyczność, NOEL, pierwotne hepatocyty, pochodna hydroksyantracenowa, przerost nabłonka, rakotwórczość, Rhamnus frangula, splot nerwowy okrężnicy, strąki senesu, test mutagenności, toksyczność długoterminowa, toksyczność podostra, toksyczność reprodukcyjna, uszkodzenie nerek, wpust żołądka, związek hydroksyantracenowy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Alax 10,0-15,0 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na aloinę/tabletkę
Przedkliniczne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania Alax® (tabletki drażowane zawierające wysuszony, sproszkowany sok z liści aloesu oraz wyciąg suchy z kory kruszyny) opierają się na charakterystyce substancji czynnych, gdyż brak jest bezpośrednich badań gotowego produktu. Dla kory kruszyny nie dysponujemy danymi dotyczącymi toksyczności ostrej, przewlekłej, wpływu na układ rozrodczy ani potencjału karcynogennego. Badania in vitro wykazały podwyższone ryzyko genotoksyczności, zwłaszcza emodyny, która wykazała silne działanie mutagenne w teście mutacji V79-HGPRT oraz indukcję nieplanowej syntezy DNA (UDS) w hepatocytach. Wyniki badań karcynogenności na szczurach i myszach były niejednoznaczne, z brakiem jednoznacznych dowodów na działanie karcynogenne u samców szczurów i samic myszy, natomiast u samic szczurów i samców myszy obserwowano sprzeczne wyniki.
aberracja chromosomowa, aloe-emodyna, chryzofanol, działanie karcynogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, emodyna, fiscjon, hepatocyt szczura, kora kruszyny, model mikrosomalny Salmonelli, nieplanowa synteza DNA, pierwotny hepatocyt, rak okrężnicy, Salmonella typhimurium, środek przeczyszczający, test Amesa, test HPRT, test mikrojąderek, test mutacji V79-HGPRT, test naprawy DNA, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, transformacja komórkowa, związek antrachinowy, związek antranoidowy - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Xenna Extra Comfort 150 – 220 mg
Badania przedkliniczne dotyczące preparatu Xenna Extra Comfort, zawierającego 1,4-3,5% antranoidów (w tym 0,9-2,3% reiny, 0,05-0,15% aloe-emodyny oraz 0,001-0,006% emodyny), wykazały niską toksyczność ostrą przy podaniu doustnym u szczurów i myszy. W 90-dniowym badaniu toksyczności na szczurach stosujących dawki 100-1500 mg/kg m.c. odnotowano odwracalną hiperplazję nabłonka jelita grubego i żołądka oraz zmiany w nerkach przy dawkach ≥300 mg/kg, bez wpływu na funkcję nerek. Nie stwierdzono specyficznej toksyczności przy podaniu sennozydów do 500 mg/kg u psów i 100 mg/kg u szczurów. Badania genotoksyczności wykazały mutagenność in vitro wyciągu i aloe-emodyny, natomiast sennozydy A i B oraz reina nie wykazały działania mutagennego; testy in vivo z wyciągiem ze strąków senesu były negatywne pod kątem mutagenności.
aloe-emodyna, antrachinony, działanie karcinogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, emodyna, genotoksyczność, hiperplazja nabłonka jelita, kanaliki nerkowe, naciek bazofilów, przerost nabłonka, rak jelita grubego, reina, sennozydy, śmierć zarodka, splot nerwowy okrężnicy, strąki senesu, toksyczność, toksyczność ostra, zaparcie, zmiany w nerkach - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Liść Senesu zawiera 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na 1 g surowca i jest bezwzględnie przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz karmiących piersią. Dane doświadczalne wskazują na potencjalne ryzyko genotoksyczności antranoidów, takich jak emodyna i aloe-emodyna, które mogą uszkadzać materiał genetyczny płodu. W okresie laktacji aktywne metabolity, w tym reina, przenikają do mleka kobiecego, co może wpływać na organizm dziecka, mimo że ich ilości są niewielkie. W związku z tym stosowanie liścia senesu w tych grupach jest niewskazane, a pacjentki powinny być informowane o konieczności przerwania terapii i zastosowania bezpiecznych alternatyw, takich jak modyfikacja diety czy inne środki przeczyszczające dopuszczone w ciąży i laktacji.
- Leksykon substancji czynnych
Sennozyd B – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Sennozyd B, glikozyd hydroksyantracenowy pozyskiwany z gatunków Cassia senna L. i Cassia angustifolia Vahl, jest składnikiem preparatów takich jak Liść Senesu, Red Senes Tea, Senefol, Senes fix, Xenna oraz Xenna Extra Comfort, o zawartości sennozydu B w zakresie od 7,5 mg do 30 mg na jednostkę dawkowania. Stosowanie tych preparatów w okresie ciąży jest przeciwwskazane lub niezalecane ze względu na potencjalne ryzyko genotoksyczności metabolitów sennozydu B, w szczególności emodyny i aloe-emodyny, potwierdzone badaniami eksperymentalnymi. Pomimo braku bezpośrednich doniesień o teratogenności czy toksyczności u ludzi przy zalecanych dawkach, ostrożność wynika z danych doświadczalnych. W okresie laktacji również odradza się stosowanie ze względu na przenikanie metabolitów, takich jak reina, do mleka matki, choć nie zaobserwowano efektu przeczyszczającego u niemowląt. Szczególnie preparaty Liść Senesu i Senes fix są jednoznacznie przeciwwskazane w ciąży i laktacji, natomiast Red Senes Tea, Senefol, Xenna i Xenna Extra Comfort nie są zalecane.
aloe-emodyna, antranoid, Cassia angustifolia, Cassia senna, doustny środek antykoncepcyjny, działanie genotoksyczne, efekt przeczyszczający, emodyna, glikozyd hydroksyantracenowy, liść senesu, owoc senesu, pasaż jelitowy, płodność, pochodna hydroksyantracenu, preparat antykoncepcyjny, reina, senes aleksandryjski, sennozyd B, tabletka dojelitowa - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Przedkliniczne badania toksyczności subchronicznej liścia senesu, opierające się na danych z badań na strąkach senesu, wykazały odwracalne zmiany histopatologiczne w układzie pokarmowym i nerkach szczurów po 90-dniowej ekspozycji na dawki od 100 do 1500 mg/kg (odpowiadające 16-242 mg/kg u człowieka). Zaobserwowano przerost nabłonka jelita grubego oraz rozrost nabłonka części przełykowej żołądka, a także kanalikowe nacieki bazofilowe i przerost nabłonka nerek przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, bez towarzyszących zaburzeń czynnościowych. Wystąpiło również gromadzenie brązowego pigmentu w kanalikach nerkowych, skutkujące przebarwieniami powierzchni nerek, które utrzymywały się częściowo po okresie zdrowienia. W badaniu nie ustalono wartości NOEL, co wskazuje na brak dawki wolnej od efektów obserwowalnych. Dodatkowo, strąki senesu i ich pochodne wykazywały mutagenność i genotoksyczność in vitro, z wyjątkiem sennozydów, reiny i sennidyn, jednak mutagenność nie została potwierdzona in vivo dla senesu i aloe-emodyny.
aloe-emodyna, badanie przedkliniczne, genotoksyczność, kanalikowy naciek bazofilowy, liść senesu, mutagenność, naciek bazofilowy, pochodna hydroksyloantracenowa, poziom niewywołujący dających się zaobserwować skutków, przerost nabłonka jelita grubego, rakotwórczość, sennozyd, splot nerwowy okrężnicy, strąk senesu, toksyczność subchroniczna, zmiana histopatologiczna - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Boldovera (3,150-3,745 mg hydroksyantrachinonów w przeliczeniu na aloinę + 10 mg + 1 mg)/tabletkę
Produkt leczniczy Boldovera zawiera wyciąg z alony (Aloe ferox Miller), ziela dymnicy (Fumariae officinalis L.) oraz boldynę, które wykazują złożone działanie farmakodynamiczne. Wyciąg z liści boldo stymuluje wydzielanie żółci (flawonoidy) oraz działa żółciopędnie (boldyna), jednocześnie wykazując działanie diuretyczne i rozkurczowe na mięśniówkę gładką jelit, co zmniejsza napięcie i spowalnia perystaltykę. Aloes (Aloe ferox) działa przeczyszczająco dzięki glikozydom 1,8-dihydroksyantracenowym (aloinie i aloinozydom), które po hydrolizie w okrężnicy zwiększają motorykę jelita grubego oraz sekrecję wody i elektrolitów (Na, Cl), prowadząc do zmiękczenia stolca i ułatwienia wypróżnienia w czasie 6-12 godzin od podania. Ziele dymnicy wykazuje działanie rozkurczowe, łagodząc dyskomfort związany ze skurczami pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych oraz przewodu pokarmowego.
Aloe ferox, aloe-emodyna, aloina, badanie farmakodynamiczne, boldyna, drogi żółciowe, działanie diuretyczne, działanie farmakodynamiczne, działanie przeczyszczające, działanie żółciopędne, flora bakteryjna jelita, glikozydy dihydroksyantracenowe, mięśniówka gładka jelit, motoryka jelita grubego, pęcherzyk żółciowy, perystaltyka jelit, produkcja moczu, przepuszczalność śluzówki, przewód pokarmowy, skurcz przewodu pokarmowego, środek przeczyszczający, wchłanianie elektrolitów, wydzielanie żółci, ziele dymnicy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Radirex PLUS –
Radirex PLUS to syrop przeczyszczający zawierający złożony ekstrakt płynny (1:1) z korzenia rzewienia (Rhei radix), kory kruszyny (Frangulae cortex), owocu kopru włoskiego (Foeniculi fructus) oraz owocu kminku (Carvi fructus). W 15 ml syropu znajduje się 12,7 mg związków antranoidowych w przeliczeniu na glukofrangulinę A, a w 100 g produktu 10 g ekstraktu roślinnego. Ekstrakcja składników aktywnych odbywa się przy użyciu 50% etanolu, a finalny produkt zawiera do 3,5% etanolu (m/m). Mechanizm działania opiera się na pochodnych 1,8-dihydroantracenu, które stymulują perystaltykę jelit i zmniejszają resorpcję płynów w jelicie grubym, co skutkuje przyspieszeniem pasażu jelitowego i zwiększeniem uwodnienia mas kałowych. Efekt przeczyszczający pojawia się po 6-8 godzinach, co wynika z konieczności metabolicznej aktywacji związków przez mikroflorę jelitową.
8-dihydroantracenu, aloe-emodyna, anetol, bakteria jelitowa, chryzofanol, dyskomfort brzuszny, działanie przeciwskurczowe, działanie wiatropędne, emodyna, glikozyd antranoidowy, glukofrangulin A, jelito grube, karwon, kora kruszyny, korzeń rzewienia, lek przeczyszczający, limonen, motoryka okrężnicy, olejek eteryczny, owoc kminku, owoc kopru włoskiego, pasaż jelitowy, perystaltyka, pochodna 1, resorpcja płynów, zaparcie, związek antranoidowy - Leksykon substancji czynnych
Aloes – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania preparatu Alax, zawierającego sproszkowany sok z liści aloesu oraz wyciąg z kory kruszyny, opierają się głównie na toksykologii poszczególnych składników, gdyż sam produkt nie był poddany odrębnym badaniom toksykologicznym. W badaniach na myszach nie wykazano toksyczności przy doustnym podawaniu wyciągu z aloesu w dawce do 50 mg/kg/dobę przez 12 tygodni oraz aloiny do 60 mg/kg/dobę przez 20 tygodni. Dane dotyczące toksyczności kory kruszyny są niewystarczające. Badania in vitro wykazały potencjalne działanie genotoksyczne związków antranoidowych (emodyna, chryzofanol, fiscjon) obecnych w korze kruszyny, z emodyną wykazującą wysoką aktywność mutagenną w testach V79-HGPRT oraz indukcję nieplanowej syntezy DNA (UDS) w hepatocytach. Aloe-emodyna wykazała mutagenność w teście Amesa (szczepy Salmonella typhimurium TA1537, TA1538, TA98, TA1978) oraz indukcję transformacji komórkowej, choć test HPRT nie potwierdził powtarzalnej mutagenności. Badania in vivo nie potwierdziły mutagenności aloe-emodyny w testach mikrojąderek, aberracji chromosomowej i mouse-spot.
aloe-emodyna, alona przylądkowa, antrazwiązki, działanie karcynogenne, działanie mutagenne, działanie teratogenne, emodyna, frangulina, kora kruszyny, nieplanowa synteza DNA, pierwotne hepatocyty, rak okrężnicy, Rhamnus frangula, Salmonella typhimurium, szpik kostny, test aberracji chromosomowej, test Amesa, test HPRT, test mikrojąderek, test mutacji V79-HGPRT, test naprawy DNA, toksyczność płodowa, transformacja komórkowa, wyciąg z aloesu, zaparcia, związki antrachinowe - Leksykon substancji czynnych
Kruszyna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Kora kruszyny (Rhamnus frangula L.) zawiera związki antranoidowe, takie jak emodyna, frangulina, chryzofanol i fiscjon, które wykazują potencjalne działanie genotoksyczne i mutagenne w badaniach in vitro (np. test mutacji V79-HGPRT, test UDS na hepatocytach szczura). Jednak większość badań in vivo nie potwierdza tych właściwości. Emodyna wykazuje wpływ na długość cyklu rujowego u myszy, a jej toksyczność reprodukcyjna jest związana głównie z toksycznością u matek spowodowaną działaniem przeczyszczającym. Dwuletnie badania karcynogenności na szczurach i myszach dały niejednoznaczne wyniki, z potencjalnym ryzykiem karcynogenezy w nerkach oraz okrężnicy/jelicie ślepym. W badaniach klinicznych wyniki dotyczące związku między stosowaniem preparatów z kory kruszyny a rakiem okrężnicy są sprzeczne, a czynniki takie jak przewlekłe zaparcia i dieta mogą wpływać na ocenę ryzyka.
aberracja chromosomowa, aloe-emodyna, badanie karcynogenności, chryzofanol, cykl rujowy, działanie karcynogenne, działanie mutagenne, działanie nefrotoksyczne, działanie przeczyszczające, działanie teratogenne, emodyna, fiscjon, frangulina, genotoksyczność, hepatocyt pierwotny, hiperplazja nabłonka, kora kruszyny, naciek bazofilowy, nefropatia, nieplanowa synteza DNA, rak okrężnicy, szpik kostny, test mikrojądrowy, toksyczność dawki pojedynczej, toksyczność matczyna, toksyczność płodowa, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, zaparcie, związek antranoidowy - Leksykon substancji czynnych
Sennozyd B – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dane przedkliniczne dotyczące sennozydu B, głównie pochodzące z badań na strąkach senesu, wskazują na niską toksyczność ostrą po podaniu doustnym u szczurów i myszy. W 90-dniowym badaniu subchronicznym na szczurach stosowano dawki od 100 do 1500 mg/kg masy ciała (odpowiednik dla człowieka 16-242 mg/kg) preparatu zawierającego 1,83% sennozydów A-D. Zaobserwowano odwracalne zmiany, takie jak hiperplazja nabłonka jelita grubego i części przełykowej żołądka, a także kanalikowe nacieki bazofilowe i przerost nabłonka nerek przy dawkach ≥300 mg/kg/dzień, bez zaburzeń czynnościowych. Nie stwierdzono zmian w splocie nerwowym okrężnicy, a wartość NOEL nie została określona. Badania toksyczności u psów i szczurów nie wykazały specyficznej toksyczności przy dawkach do 500 mg/kg i 100 mg/kg odpowiednio. In vitro wykazano mutagenność niektórych pochodnych hydroksyloantracenowych, z wyjątkiem sennozydów A i B oraz reiny, które były negatywne, a badania in vivo nie potwierdziły mutagenności senesu i aloe-emodyny.
aloe-emodyna, antranoidy, badanie kancerogenności, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, emodyna, hiperplazja nabłonka jelita, liść senesu, mutagenność i genotoksyczność, pochodna hydroksyloantracenowa, rak jelita grubego, reina, sennidyna, sennozyd, sennozyd B, splot nerwowy okrężnicy, środek przeczyszczający, strąk senesu, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność subchroniczna, zaparcie