kwas DOTA
Kwas DOTA (kwas 1,4,7,10-tetraazacyklododekan-1,4,7,10-tetraoctowy) to organiczny związek chemiczny należący do grupy cyklicznych czynników chelatujących. Jego unikalna struktura, składająca się z makrocyklicznego pierścienia z czterema grupami kwasu octowego, pozwala na tworzenie stabilnych kompleksów z jonami metali.
W medycynie nuklearnej kwas DOTA jest powszechnie stosowany jako ligand chelatujący dla radioizotopów, takich jak gal-68, lutet-177 czy itr-90. Znakowane radioizotopami koniugaty DOTA z peptydami lub przeciwciałami są wykorzystywane zarówno w diagnostyce (PET, SPECT), jak i terapii radioizotopowej nowotworów (terapia radioizotopowa ukierunkowana na receptory peptydowe).
Kompleksy DOTA charakteryzują się wysoką stabilnością termodynamiczną i kinetyczną in vivo, co minimalizuje uwalnianie wolnych radioizotopów i zwiększa bezpieczeństwo stosowania radiofarmaceutyków. Ze względu na te właściwości, pochodne DOTA odgrywają kluczową rolę w rozwoju nowoczesnych metod teranostycznych, łączących diagnostykę i terapię celowaną w onkologii.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Tlenek gadolinu – Właściwości farmakodynamiczne
Tlenek gadolinu jest kluczowym składnikiem paramagnetycznych środków kontrastowych stosowanych w MRI, występując w preparacie Clariscan jako kompleks kwasu gadoterowego w postaci soli megluminowej. W 1 ml roztworu znajduje się 90,62 mg tlenku gadolinu, co odpowiada stężeniu 0,5 mmol/ml. Działanie diagnostyczne opiera się na właściwościach paramagnetycznych gadolinu, które wpływają na relaksacyjność tkanek, skracając czas relaksacji spin-siatka (T1 ≈ 3,4 mmol L·s) oraz spin-spin (T2 ≈ 4,27 mmol L·s). Parametry fizykochemiczne roztworu, takie jak osmolalność 1350 mOsm/kg w 37°C, lepkość 3,0 mPas·s w 20°C i 2,1 mPas·s w 37°C oraz pH w zakresie 6,5-8,0, są istotne dla farmakodynamiki i bezpieczeństwa stosowania preparatu.
aktywność farmakodynamiczna, czas relaksacji T1, czas relaksacji T2, diagnostyka obrazowa, efekt paramagnetyczny, kompleks gadolinowy, kontrast radiologiczny, kwas DOTA, kwas gadoterowy, lepkość, obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego, osmolalność, paramagnetyczny środek cieniujący, paramagnetyczny środek kontrastowy, relaksacyjność, sól megluminowa, tlenek gadolinu - Leksykon substancji czynnych
Kwas gadoterowy – Działania niepożądane
Kwas gadoterowy w postaci soli megluminowej, stosowany jako środek kontrastowy do rezonansu magnetycznego (stężenie 0,5 mmol/ml, 279,32 mg/ml), wykazuje profil bezpieczeństwa charakteryzujący się głównie łagodnymi do umiarkowanych, przejściowymi działaniami niepożądanymi. Najczęściej obserwuje się reakcje miejscowe w miejscu wstrzyknięcia, nudności oraz ból głowy. Działania niepożądane o częstości występowania niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) obejmują m.in. uczucie zimna, niedociśnienie, senność, zawroty głowy, wysypkę, nadciśnienie oraz zaburzenia smaku. Reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje skórne o charakterze miejscowym lub uogólnionym, mogą wystąpić natychmiastowo lub z opóźnieniem do kilku dni po podaniu. W rzadkich przypadkach odnotowano reakcje anafilaktyczne, które mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego i zgonu. Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest zbliżony do dorosłych, z dominacją objawów żołądkowo-jelitowych i nadwrażliwości.
hemoliza, kołatanie serca, kompleks gadolinu, kwas DOTA, kwas gadoterowy, martwica cewek nerkowych, martwica w miejscu wstrzyknięcia, nerkopochodne włóknienie układowe, niewydolność nerek, obrzęk gardła, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, obrzęk powiek, ostra niewydolność nerek, pęcherzowe zapalenie skóry, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja rzekomoanafilaktyczna, reakcja w miejscu wstrzyknięcia, rezonans magnetyczny, skurcz krtani, skurcz oskrzeli, środek kontrastowy, wstrząs anafilaktyczny, wynaczynienie środka kontrastowego, zaburzenia rytmu serca, zapalenie spojówek, zapalenie żył powierzchniowych, zatrzymanie oddechu, zatrzymanie serca - Leksykon substancji czynnych
Kwas gadoterowy – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Kwas gadoterowy, będący kompleksem gadolinu i DOTA, stosowany jest jako środek kontrastowy w produktach leczniczych takich jak Clariscan, Dotarem oraz Dotarem multidose. Nie przeprowadzono dedykowanych badań klinicznych oceniających wpływ kwasu gadoterowego na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługiwania maszyn, co oznacza brak bezpośrednich danych naukowych dotyczących ryzyka związanych z tymi czynnościami po jego podaniu. Charakterystyka produktu wskazuje jednak na możliwość wystąpienia nudności jako działania niepożądanego, które może obniżać koncentrację i zdolność reakcji, co jest istotne zwłaszcza dla pacjentów ambulatoryjnych samodzielnie wracających do domu po badaniu diagnostycznym z użyciem tego kontrastu.
- Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Dotagraf 0,5 mmol/ml
Dotagraf to paramagnetyczny środek kontrastowy stosowany w rezonansie magnetycznym, zawierający kwas gadoterynowy – jonowy kompleks gadolinu z ligandem DOTA, w postaci soli megluminowej. Preparat dostępny jest jako roztwór do wstrzykiwań o stężeniu 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml), z osmolalnością 1,35 Osm/kg H2O, lepkością 1,8 mPas i pH w zakresie 6,5-8,0. Mechanizm działania opiera się na paramagnetycznym wpływie na relaksację tkanek, skracając czas relaksacji spin-sieć (T1) do około 3,4 mmolLs oraz spin-spin (T2) do około 4,27 mmolLs, co umożliwia wyraźne wzmocnienie kontrastu i lepszą wizualizację struktur anatomicznych podczas badania MR.
badanie diagnostyczne, badanie obrazowe, diagnostyka obrazowa, efekt paramagnetyczny, kompleks gadolinu, kwas DOTA, kwas gadoterynowy, lepkość, osmolalność, paramagnetyczny środek kontrastowy, relaksacja spin-sieć, relaksacja spin-spin, relaksacja tkanek, rezonans magnetyczny, roztwór do wstrzykiwań, sól megluminowa, środek cieniujący, środek kontrastowy, tlenek gadolinu - Leksykon substancji czynnych
Kwas gadoterowy – Przeciwwskazania stosowania
Kwas gadoterowy, występujący w postaci soli megluminowej jako kompleks gadolinu z DOTA, jest substancją czynną w środkach kontrastowych do MRI, dostępnych na polskim rynku w preparatach Clariscan, Dotarem oraz Dotarem multidose, wszystkie o stężeniu 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml). Preparaty te są dostępne w formie roztworów do wstrzykiwań, różniących się postacią farmaceutyczną (fiolki, ampułko-strzykawki, fiolki do wielokrotnego użytku). Pomimo szerokiego zastosowania, stosowanie kwasu gadoterowego jest przeciwwskazane u pacjentów z udokumentowaną nadwrażliwością na kwas gadoterowy, megluminę (w przypadku Dotarem i Dotarem multidose) lub inne składniki pomocnicze preparatu. Przed podaniem środka konieczne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu alergicznego, zwłaszcza w kontekście wcześniejszych reakcji nadwrażliwości na środki kontrastowe zawierające gadolin.
ampułko-strzykawka, diagnostyka obrazowa, kompleks gadolinu, kwas DOTA, kwas gadoterowy, nadwrażliwość na substancje, parametry fizykochemiczne, reakcja alergiczna, reakcja alergiczna na środek kontrastowy, reakcja nadwrażliwości, rezonans magnetyczny, roztwór do wstrzykiwań, sól megluminowa, środek kontrastowy, związek gadolinu - Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Clariscan 0,5 mmol/ml
Produkt leczniczy Clariscan zawiera kwas gadoterowy w stężeniu 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml) i jest stosowany jako środek kontrastowy. Wskazane jest zachowanie szczególnej ostrożności przy jego podawaniu kobietom w wieku rozrodczym, ciężarnym oraz karmiącym piersią. Brak jest danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania kwasu gadoterowego w ciąży, jednak badania na modelach zwierzęcych nie wykazały szkodliwego wpływu na reprodukcję. Stosowanie Clariscan w ciąży jest dopuszczalne jedynie w sytuacjach, gdy korzyści kliniczne przewyższają potencjalne ryzyko, a alternatywne metody diagnostyczne są niewystarczające. Warto podkreślić, że osmolalność produktu wynosi 1350 mOsm/kg, a lepkość 3,0 mPas*s w 20°C i 2,1 mPas*s w 37°C, co może mieć znaczenie przy ocenie tolerancji i bezpieczeństwa podania.
ampułko-strzykawka, ciąża, Clariscan, ekspozycja na promieniowanie, karmienie piersią, kwas DOTA, kwas gadoterowy, lepkość, niemowlę, osmolalność, promieniowanie jonizujące, przewód pokarmowy niemowlęcia, roztwór do wstrzykiwań, środek kontrastowy zawierający gadolin, stosunek korzyści do ryzyka, wchłanianie kwasu gadoterowego - Leksykon substancji czynnych
Kwas gadoterowy – Wskazania do stosowania
Kwas gadoterowy, będący kompleksem gadolinu i kwasu DOTA w postaci soli megluminowej, stosowany jest jako środek kontrastowy w rezonansie magnetycznym (MRI) w stężeniu 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml). Preparaty takie jak Clariscan, Dotarem i Dotarem multidose umożliwiają poprawę wizualizacji zmian patologicznych w obrębie OUN (mózg, kręgosłup), a także wątroby, nerek, trzustki, miednicy, płuc, serca, piersi i układu mięśniowo-szkieletowego (Dotarem u pacjentów 0-18 lat). U dorosłych dodatkowo wskazana jest angiografia MR tętnic pozawieńcowych. Preparaty podaje się dożylnie w formie roztworu o osmolalności 1350 mOsm/kg (37°C), lepkości 3,0 mPa·s (20°C) i 2,1 mPa·s (37°C), pH 6,5-8,0. Stosowanie kwasu gadoterowego jest wskazane wyłącznie, gdy korzyści diagnostyczne przewyższają ryzyko, a obrazowanie bez kontrastu jest niewystarczające.
ampułko-strzykawka, angiografia MR, kompleks gadolinu, kwas DOTA, MRI bez wzmocnienia kontrastowego, MRI całego ciała, obrazowanie MRI, osmolalność, ośrodkowy układ nerwowy, patologia naczyniowa, reakcja nadwrażliwości, sól megluminowa, środek kontrastowy MRI, tętniak, wstrzyknięcie dożylne, zmiany demielinizacyjne, zmiany patologiczne wątroby - Leksykon leków
Skład i postać leku – Dotagraf multidose 0,5 mmol/ml
Dotagraf multidose to roztwór do wstrzykiwań o stężeniu 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml) kwasu gadoterynowego w postaci soli megluminowej, przeznaczony do podania dożylnego jako środek kontrastowy. Produkt dostępny jest w fiolkach o pojemności 60 ml (30 mmol substancji czynnej) oraz 100 ml (50 mmol substancji czynnej). Charakteryzuje się osmolalnością 1,35 Osm/kg H₂O, lepkością 1,8 mPas oraz pH w zakresie 6,5-8,0. Skład uzupełniają substancje pomocnicze: meglumina, kwas DOTA oraz woda do wstrzykiwań. Fiolki wykonane są ze szkła typu II, zamknięte korkiem bromobutylowym z aluminiowym uszczelnieniem i plastikową nakładką typu flip-off.
fiolka jednorazowego użytku, guma bromobutylowa, kompleks gadolinowy, kwas DOTA, kwas gadoterynowy, lepkość, meglumina, osmolalność, parametry fizykochemiczne, podanie dożylne, roztwór do wstrzykiwań, sól megluminowa, środek kontrastowy, środek kontrastowy gadolinowy, substancja chelatująca, warunki aseptyczne, wstrzyknięcie dożylne - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Clariscan 0,5 mmol/ml
Clariscan to paramagnetyczny środek kontrastowy zawierający kwas gadoterowy w stężeniu 279,32 mg/ml (0,5 mmol/ml), stosowany w diagnostyce obrazowej metodą rezonansu magnetycznego (MRI). Substancją czynną jest jonowy kompleks gadolinu w postaci soli megluminowej, składający się z tlenku gadolinu (90,62 mg) i ligandu DOTA (202,46 mg), co zapewnia wysoką stabilność kompleksu i minimalizuje ryzyko uwalniania wolnych jonów gadolinu. Roztwór charakteryzuje się osmolalnością 1350 mOsm/kg (37°C), lepkością 3,0 mPas*s (20°C) i 2,1 mPas*s (37°C) oraz pH w zakresie 6,5-8,0. Kwas gadoterowy wykazuje relaksacyjność T1 około 3,4 mmol L⁻¹ s⁻¹ oraz T2 około 4,27 mmol L⁻¹ s⁻¹, co przekłada się na efektywne wzmocnienie sygnału MRI i poprawę wizualizacji struktur anatomicznych oraz zmian patologicznych.
diagnostyka obrazowa MRI, efekt paramagnetyczny, kompleks chelatowy, kompleks gadolinu, kwas DOTA, kwas gadoterowy, lepkość, obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego, osmolalność, paramagnetyczny środek cieniujący, paramagnetyczny środek kontrastowy, parametry fizykochemiczne, relaksacja T1, relaksacja T2, roztwór do wstrzykiwań, sól megluminowa, tlenek gadolinu, zmiany patologiczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Clariscan 0,5 mmol/ml
Przedkliniczne badania bezpieczeństwa kwasu gadoterowego, substancji czynnej produktu Clariscan, wykazały brak istotnych zagrożeń dla organizmu ludzkiego przy dawce 0,5 mmol/ml (279,32 mg/ml). Ocena farmakologiczna nie ujawniła klinicznie istotnych zaburzeń funkcji układu sercowo-naczyniowego, oddechowego ani ośrodkowego układu nerwowego. Wielokrotne podawanie nie powodowało zmian patologicznych ani kumulacji substancji w tkankach, co potwierdza stabilność kompleksu gadolinu z ligandem DOTA i niskie ryzyko uwalniania wolnych jonów gadolinu. Testy genotoksyczności in vitro i in vivo nie wykazały potencjału mutagennego ani uszkodzeń DNA. Ponadto, badania reprodukcyjne i teratogenności nie wskazały na negatywny wpływ na płodność, rozwój zarodka, przebieg ciąży czy rozwój pourodzeniowy potomstwa, nawet przy dawkach wielokrotnie przekraczających dawki kliniczne.