wynaczynienie środka kontrastowego

Wynaczynienie środka kontrastowego to powikłanie występujące podczas badań obrazowych z użyciem dożylnych środków kontrastowych, polegające na przedostaniu się kontrastu poza naczynie żylne do tkanek otaczających.

Najczęściej występuje podczas wstrzyknięć kontrastu pod wysokim ciśnieniem przez automatyczne wstrzykiwacze, szczególnie przy użyciu cewników o małej średnicy lub przy nieprawidłowym umiejscowieniu wkłucia. Czynnikami ryzyka są m.in. zaburzenia naczyniowe, podeszły wiek pacjenta oraz wielokrotne próby kaniulacji.

Kliniczne objawy wynaczynienia obejmują ból, pieczenie, obrzęk i zaczerwienienie w miejscu wkłucia. W większości przypadków powikłanie ma charakter łagodny i ustępuje samoistnie. Jednak rzadko mogą wystąpić poważniejsze konsekwencje, takie jak martwica tkanek, zespół ciasnoty przedziałów powięziowych czy uszkodzenie nerwów.

Postępowanie w przypadku wynaczynienia środka kontrastowego obejmuje przerwanie iniekcji, uniesienie kończyny, zastosowanie zimnych lub ciepłych okładów (w zależności od rodzaju kontrastu) oraz monitorowanie miejsca wynaczynienia. W cięższych przypadkach może być konieczna konsultacja chirurgiczna.

Profilaktyka wynaczynienia polega na prawidłowej technice kaniulacji, stosowaniu odpowiedniego dostępu żylnego, sprawdzeniu jego drożności przed podaniem kontrastu oraz odpowiednim szkoleniu personelu medycznego.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Interakcje leku – MultiHance 529 mg/ml (0,5 mmol/ml)

Produkt leczniczy MultiHance (gadobenian dimegluminy) nie wykazuje klinicznie istotnych interakcji z innymi lekami w dotychczasowych badaniach, jednak brak dedykowanych badań interakcyjnych wymaga zachowania ostrożności, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby lub metabolicznymi. Wskazane jest monitorowanie parametrów wątrobowych przy jednoczesnym stosowaniu leków hepatotoksycznych, ze względu na częściowe wydalanie gadobenianu przez wątrobę. U pacjentów z predyspozycjami do drgawek, guzami mózgu lub innymi zaburzeniami OUN, stosowanie MultiHance może zwiększać ryzyko drgawek, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu leków obniżających próg drgawkowy. Spożycie alkoholu przed i do 24 godzin po podaniu środka kontrastowego nie jest zalecane ze względu na potencjalne nasilenie działań niepożądanych, takich jak zawroty głowy, nudności czy zaburzenia widzenia.
albumina, aminotransferaza, bilirubina, dehydrogenaza mleczanowa, drgawki, działanie hepatotoksyczne, EKG, enzymy wątrobowe, fosfataza alkaliczna, gadobenian dimegluminy, gamma-glutamylotransferaza, guz mózgu, hemodializa, interakcja farmakodynamiczna, kreatynina, lek obniżający próg drgawkowy, martwica tkanek, nerkopochodne zwłóknienie układowe, przerzut nowotworowy, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, środek kontrastowy, wydłużenie odstępu QT, wynaczynienie środka kontrastowego, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie metaboliczne, zakrzepowe zapalenie żył
Leksykon leków
Działania niepożądane – Optiray 320 678 mg/ml (320 mg jodu/ml)

Optiray 320, zawierający 678 mg/ml jowersolu (320 mg/ml jodu elementarnego), jest niejonowym środkiem kontrastowym stosowanym w diagnostyce obrazowej. W badaniach klinicznych działania niepożądane występowały u 10-50% pacjentów, najczęściej jako łagodny dyskomfort (uczucie gorąca, zimna, ból podczas podania, przejściowe zaburzenia smaku). Większość działań niepożądanych ma małe lub umiarkowane nasilenie i nie zależy od dawki. Reakcje nadwrażliwości, choć zwykle łagodne (wysypka, świąd, pokrzywka), mogą w rzadkich przypadkach prowadzić do poważnych, zagrażających życiu zdarzeń, takich jak wstrząs anafilaktyczny czy obrzęk krtani. Istotne jest monitorowanie opóźnionych reakcji uczuleniowych, które mogą pojawić się od kilku godzin do kilku dni po podaniu środka.
arytmia, bariera krew-mózg, ból głowy, drżenie, dusznica bolesna, jod elementarny, jowersol, niedoczynność tarczycy, niedrożność krtani, niewyraźne widzenie, obniżenie ciśnienia krwi, obrzęk krtani, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, omdlenie, ostra niewydolność nerek, ostra uogólniona osutka krostkowa, pokrzywka, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja nefrotoksyczna, reakcja neurotoksyczna, reakcja uczuleniowa, rumień, skurcz krtani, skurcz naczyń wieńcowych, stężenie kreatyniny, świąd, tachykardia, toksyczna nekroliza naskórka, uczucie gorąca, wrodzona niedoczynność tarczycy, wstrząs anafilaktyczny, wynaczynienie środka kontrastowego, wzrost ciśnienia krwi, zaburzenie przewodzenia, zaburzenie smaku, zakrzepica, zatrzymanie akcji serca, zawroty głowy, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona
Leksykon leków
Działania niepożądane – MultiHance 529 mg/ml (0,5 mmol/ml)

MultiHance (gadobenian dimegluminy) jest środkiem kontrastowym stosowanym w diagnostyce obrazowej, którego profil bezpieczeństwa obejmuje szeroki zakres działań niepożądanych o różnym nasileniu. Najczęściej obserwuje się łagodne i samoistnie ustępujące objawy, takie jak ból głowy, nudności, wysypka czy reakcje miejscowe w miejscu podania (ból, pieczenie, obrzęk). Istotnym ryzykiem są reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaktyczne i anafilaktoidalne, które mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego i zgonu. Objawy tych reakcji dotyczą głównie układu oddechowego (duszność, obrzęk krtani, skurcz oskrzeli), krążenia (tachykardia, bradykardia, niedociśnienie, zatrzymanie akcji serca) oraz skóry i błon śluzowych (pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy). U pacjentów z chorobami OUN lub historią drgawek istnieje podwyższone ryzyko wystąpienia powikłań neurologicznych, takich jak drgawki, parestezje, omdlenia czy utrata przytomności. Ponadto, wynaczynienie środka może powodować miejscowe powikłania, w tym martwicę tkanek i zakrzepowe zapalenie żył.
aminotransferaza, bilirubina, blok przedsionkowo-komorowy, bradykardia, dehydrogenaza mleczanowa, drgawki, duszność, elektrokardiogram, fosfataza alkaliczna, gadobenian dimegluminy, martwica tkanki, niedoczulica, niedokrwienie mięśnia sercowego, niedotlenienie, obrzęk krtani, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, odwrócenie załamka T, parestezja, parosmia, pokrzywka, proteinuria, przerzut do mózgu, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, sinica, skurcz krtani, skurcz oskrzeli, środek kontrastowy, tachykardia, transferaza gamma-glutamylowa, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie odstępu QT, wynaczynienie środka kontrastowego, zakrzepowe zapalenie żył, zespół Kounisa
Leksykon substancji czynnych
Kwas gadoterowy – Działania niepożądane

Kwas gadoterowy w postaci soli megluminowej, stosowany jako środek kontrastowy do rezonansu magnetycznego (stężenie 0,5 mmol/ml, 279,32 mg/ml), wykazuje profil bezpieczeństwa charakteryzujący się głównie łagodnymi do umiarkowanych, przejściowymi działaniami niepożądanymi. Najczęściej obserwuje się reakcje miejscowe w miejscu wstrzyknięcia, nudności oraz ból głowy. Działania niepożądane o częstości występowania niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) obejmują m.in. uczucie zimna, niedociśnienie, senność, zawroty głowy, wysypkę, nadciśnienie oraz zaburzenia smaku. Reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje skórne o charakterze miejscowym lub uogólnionym, mogą wystąpić natychmiastowo lub z opóźnieniem do kilku dni po podaniu. W rzadkich przypadkach odnotowano reakcje anafilaktyczne, które mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego i zgonu. Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest zbliżony do dorosłych, z dominacją objawów żołądkowo-jelitowych i nadwrażliwości.
hemoliza, kołatanie serca, kompleks gadolinu, kwas DOTA, kwas gadoterowy, martwica cewek nerkowych, martwica w miejscu wstrzyknięcia, nerkopochodne włóknienie układowe, niewydolność nerek, obrzęk gardła, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, obrzęk powiek, ostra niewydolność nerek, pęcherzowe zapalenie skóry, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja rzekomoanafilaktyczna, reakcja w miejscu wstrzyknięcia, rezonans magnetyczny, skurcz krtani, skurcz oskrzeli, środek kontrastowy, wstrząs anafilaktyczny, wynaczynienie środka kontrastowego, zaburzenia rytmu serca, zapalenie spojówek, zapalenie żył powierzchniowych, zatrzymanie oddechu, zatrzymanie serca
Leksykon substancji czynnych
Jowersol – Działania niepożądane

Jowersol, stosowany w niejonowych środkach kontrastowych Optiray 300 (636 mg/ml), Optiray 320 (678 mg/ml) oraz Optiray 350 (741 mg/ml), wykazuje profil działań niepożądanych o różnym nasileniu, z dominacją objawów łagodnych i umiarkowanych, takich jak uczucie gorąca, zimna, ból podczas podania oraz przejściowe zaburzenia smaku. Reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaktoidalne, mogą obejmować wysypkę, świąd, pokrzywkę i nieżyt nosa, jednak w rzadkich przypadkach dochodzi do ciężkich, zagrażających życiu zdarzeń, takich jak wstrząs anafilaktyczny, skurcz krtani, obrzęk płuc czy zatrzymanie akcji serca. Szczególnie narażeni są pacjenci z historią reakcji alergicznych. Ponadto, jowersol może indukować nefrotoksyczność, zwłaszcza u osób z istniejącą dysfunkcją nerek, oraz neurotoksyczność po podaniu dotętniczym, manifestującą się zaburzeniami widzenia, dezorientacją, drgawkami i porażeniami, które zwykle ustępują samoistnie. W trakcie cewnikowania serca obserwuje się ryzyko kardiologicznych działań niepożądanych, takich jak arytmie, dusznica bolesna czy skurcz naczyń wieńcowych.
arytmia, astma, bariera krew-mózg, blok serca, bradykardia, cewnikowanie serca, dezorientacja, drgawki, dusznica bolesna, dysfagia, dysfunkcja nerek, dyskomfort, działanie niepożądane, ekstrasystola, encefalopatia, hipoksja, jodowany środek kontrastowy, migotanie komór, migotanie przedsionków, niedoczynność tarczycy, niewydolność nerek, nieżyt nosa, obrzęk krtani, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, ostre uszkodzenie nerek, parestezja, pokrzywka, reakcja anafilaktoidalna, reakcja nadwrażliwości, reakcja nefrotoksyczna, reakcja neurotoksyczna, reakcja uczuleniowa, rumień wielopostaciowy, skurcz krtani, skurcz naczyń wieńcowych, skurcz oskrzeli, ślepota przejściowa, środek kontrastowy, szumy uszne, tachykardia, toksyczna nekroliza naskórka, wstrząs anafilaktyczny, wynaczynienie środka kontrastowego, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie przewodzenia, zaburzenie smaku, zaburzenie wzroku, zakrzepica, zapalenie spojówek, zatrzymanie akcji serca, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona
Leksykon substancji czynnych
Kwas gadoterowy – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Kwas gadoterowy, stosowany jako aktywny składnik dożylnych preparatów kontrastowych do MRI (np. Clariscan, Dotarem), wymaga ścisłego przestrzegania zasad podawania i monitorowania pacjentów ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych. Bezwzględnie zabronione jest podawanie dokanałowe z powodu ryzyka ciężkich reakcji neurologicznych, w tym śpiączki i zgonu. Reakcje nadwrażliwości, zarówno natychmiastowe (do 60 minut), jak i późne (do 7 dni), mogą mieć charakter anafilaktyczny i wystąpić niezależnie od dawki, nawet po pierwszym podaniu. Szczególnie narażeni są pacjenci z wcześniejszymi reakcjami na środki gadolinowe, astmatycy, osoby stosujące beta-adrenolityki oraz pacjenci z alergiami. Przed podaniem konieczne jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu alergologicznego, a w grupach ryzyka rozważenie premedykacji przeciwhistaminowej i/lub glikokortykosteroidowej. Podczas badania wymagany jest stały nadzór lekarski oraz dostępność leków ratunkowych, sprzętu do intubacji i respiratora.
agonista receptorów beta, astma oskrzelowa, beta-adrenolityk, encefalopatia, GFR, glikokortykosteroid, hemodializa, implant ślimakowy, klips naczyniowy, klirens nerkowy, kwas gadoterowy, metalowe ciało obce, napad padaczkowy, nerkopochodne włóknienie układowe, niski próg napadu padaczkowego, ostra niewydolność nerek, pompa infuzyjna, przeszczepienie wątroby, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, rozrusznik serca, rurka dotchawicza, śpiączka, środek przeciwhistaminowy, stymulator nerwów, wynaczynienie środka kontrastowego
Leksykon leków
Działania niepożądane – Optiray 300 636 mg/ml (300 mg I/ml)

Optiray 300 (jowersol 636 mg/ml, ekwiwalent 300 mg jodu/ml) jest niejonowym środkiem kontrastowym stosowanym w diagnostyce radiologicznej, charakteryzującym się profilem bezpieczeństwa typowym dla jodowych środków kontrastowych. Działania niepożądane występują najczęściej w postaci łagodnych lub umiarkowanych objawów, takich jak uczucie gorąca (≥10%), ból podczas podawania, przejściowe zaburzenia smaku, czy reakcje nadwrażliwości (wysypka, świąd, pokrzywka). Poważne reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs anafilaktyczny, zatrzymanie akcji serca i oddychania, skurcz krtani czy obrzęk płuc, są rzadkie, ale stanowią zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej interwencji. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z historią alergii, zaburzeniami czynności nerek, zaburzoną barierą krew-mózg oraz u dzieci poniżej 3 roku życia, u których obserwowano ryzyko zaburzeń czynności tarczycy po podaniu jodowanych środków kontrastowych.
alergiczne zapalenie spojówek, bariera krew-mózg, dusznica bolesna, encefalopatia kontrastowa, jowersol, martwica, migotanie komór, migotanie przedsionków, napad drgawkowy, niedoczynność tarczycy, niedrożność krtani, niejonowy środek kontrastowy, nietrzymanie moczu, obrzęk krtani, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, ostra niewydolność nerek, ostra uogólniona osutka krostkowa, ostre uszkodzenie nerek, parcie na mocz, reakcja anafilaktoidalna, reakcja anafilaktyczna, reakcja nefrotoksyczna, reakcja neurotoksyczna, reakcja uczuleniowa, rumień wielopostaciowy, skurcz krtani, skurcz naczyń wieńcowych, skurcz naczyniowy, ślepota przejściowa, toksyczna nekroliza naskórka, wrodzona niedoczynność tarczycy, wstrząs anafilaktyczny, wynaczynienie środka kontrastowego, zaburzenie czynności tarczycy, zaburzenie naczyniowo-mózgowe, zatrzymanie akcji serca, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona
Leksykon substancji czynnych
Kwas gadobenowy – Działania niepożądane

Kwas gadobenowy, składnik aktywny preparatu MultiHance, wykazuje profil bezpieczeństwa charakteryzujący się głównie łagodnymi i samoistnie ustępującymi działaniami niepożądanymi, bez istotnej korelacji z wiekiem, płcią czy dawką. Najpoważniejsze działania niepożądane obejmują reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję i wstrząs anafilaktyczny, które mogą prowadzić do zgonu. Reakcje te najczęściej dotyczą układu oddechowego, krążenia, skóry i błon śluzowych. W miejscu podania mogą wystąpić ból, pieczenie, obrzęk, pęcherze, a w rzadkich przypadkach martwica tkanek i zakrzepowe zapalenie żył. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z wcześniejszymi drgawkami, guzami mózgu lub innymi zaburzeniami neurologicznymi, u których obserwowano występowanie drgawek. Profil bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży jest zbliżony do dorosłych, a działania niepożądane w populacji pediatrycznej mają charakter nieciężki.
blok przedsionkowo-komorowy, chelat gadolinu, drgawek, kwas gadobenowy, martwica tkanek, MultiHance, niedokrwienie mięśnia sercowego, niewydolność oddechowa, obrzęk krtani, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk płuc, parestezja, parosmia, podwyższona fosfataza alkaliczna, podwyższone aminotransferazy, populacja pediatryczna, proteinuria, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, skurcz krtani, skurcz oskrzeli, wstrząs anafilaktyczny, wydłużenie QT, wynaczynienie środka kontrastowego, zaburzenie neurologiczne, zakrzepowe zapalenie żył, zatrzymanie akcji serca, zespół Kounisa
Leksykon substancji czynnych
Kwas gadobenowy – Interakcje

Kwas gadobenowy, stosowany w preparacie MultiHance jako środek kontrastowy do rezonansu magnetycznego, nie wykazuje udokumentowanych interakcji z innymi lekami na podstawie dostępnych badań klinicznych. Jednakże, ze względu na potencjalne ryzyko, szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, nerek oraz u osób przyjmujących leki obniżające próg drgawkowy, zwłaszcza z wywiadem neurologicznym. Zaleca się monitorowanie parametrów wątrobowych i nerkowych oraz unikanie jednoczesnego podawania leków do tego samego dostępu naczyniowego bez odpowiedniego przepłukania. Spożycie alkoholu powinno być ograniczone na 24 godziny przed i po badaniu, aby nie maskować objawów działań niepożądanych i nie nasilać odwodnienia. Dawki do 0,4 mmol/kg masy ciała nie powodowały ciężkich reakcji, a w przypadku przedawkowania możliwe jest usunięcie kwasu gadobenowego hemodializą, choć jej skuteczność w zapobieganiu NSF jest niepotwierdzona.
drgawki, hemodializa, kwas gadobenowy, lek hepatotoksyczny, lek nefrotoksyczny, lek obniżający próg drgawkowy, martwica, MultiHance, nerkopochodne zwłóknienie układowe, nowotwór mózgu, NSF, reakcja nadwrażliwości, rezonans magnetyczny, sól dimegluminy, środek kontrastujący, wstrząs anafilaktyczny, wynaczynienie środka kontrastowego, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie neurologiczne, zakrzepowe zapalenie żył, związek gadolinu