Działania niepożądane
Jowersol

Jowersol, stosowany w niejonowych środkach kontrastowych Optiray 300 (636 mg/ml), Optiray 320 (678 mg/ml) oraz Optiray 350 (741 mg/ml), wykazuje profil działań niepożądanych o różnym nasileniu, z dominacją objawów łagodnych i umiarkowanych, takich jak uczucie gorąca, zimna, ból podczas podania oraz przejściowe zaburzenia smaku. Reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaktoidalne, mogą obejmować wysypkę, świąd, pokrzywkę i nieżyt nosa, jednak w rzadkich przypadkach dochodzi do ciężkich, zagrażających życiu zdarzeń, takich jak wstrząs anafilaktyczny, skurcz krtani, obrzęk płuc czy zatrzymanie akcji serca. Szczególnie narażeni są pacjenci z historią reakcji alergicznych. Ponadto, jowersol może indukować nefrotoksyczność, zwłaszcza u osób z istniejącą dysfunkcją nerek, oraz neurotoksyczność po podaniu dotętniczym, manifestującą się zaburzeniami widzenia, dezorientacją, drgawkami i porażeniami, które zwykle ustępują samoistnie. W trakcie cewnikowania serca obserwuje się ryzyko kardiologicznych działań niepożądanych, takich jak arytmie, dusznica bolesna czy skurcz naczyń wieńcowych.

  1. Działania niepożądane substancji jowersol
    1. Klasyfikacja działań niepożądanych
    2. Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi
  2. Tabela działań niepożądanych
    1. Populacje szczególne
    2. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane substancji jowersol

Jowersol jest substancją aktywną stosowaną w niejonowych środkach kontrastowych takich jak Optiray 300 (636 mg/ml), Optiray 320 (678 mg/ml) oraz Optiray 350 (741 mg/ml). Występowanie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem jowersolu generalnie nie zależy od podanej dawki i w większości przypadków ma nasilenie małe lub umiarkowane.123

W badaniach klinicznych u 10% do 50% pacjentów obserwowano łagodny dyskomfort objawiający się uczuciem gorąca lub zimna, bólem podczas podawania środka kontrastowego i/lub przejściowym zaburzeniem smaku. Należy podkreślić, że działania niepożądane mogą być poważne lub zagrażające życiu tylko w wyjątkowych przypadkach.123

Istotnym aspektem, który należy wziąć pod uwagę, jest fakt, że nawet niewielkie działania niepożądane mogą stanowić pierwszy symptom poważniejszej ogólnej reakcji uczuleniowej, która niezwykle rzadko towarzyszy zastosowaniu niejonowych radiologicznych środków kontrastowych zawierających jowersol. Reakcja uczuleniowa na środek kontrastowy może wystąpić z opóźnieniem od kilku godzin do kilku dni.123

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane substancji jowersol można sklasyfikować w następujący sposób:

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości lub anafilaktoidalne są w większości przypadków łagodne do umiarkowanych, z objawami takimi jak wysypka, świąd, pokrzywka i nieżyt nosa. Mogą jednak wystąpić poważne reakcje, które dotyczą przede wszystkim układu krążenia i układu oddechowego. Te poważne reakcje mogą zagrażać życiu i obejmować: wstrząs anafilaktyczny, zatrzymanie akcji serca i oddychania, skurcz krtani, obrzęk naczynioruchowy (w tym obrzęk krtani), niedrożność krtani (w tym ucisk gardła, stridor) lub obrzęk płuc.123

Odnotowano przypadki śmiertelne w następstwie ciężkich reakcji anafilaktycznych. U pacjentów z reakcjami alergicznymi w wywiadzie istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości. Inne reakcje typu 1 (natychmiastowe) obejmują takie objawy jak: nudności i wymioty, wysypki skórne, duszność, obrzęk oczu, obrzęk okołooczodołowy, alergiczne zapalenie spojówek, katar, kichanie, przekrwienie nosa, kaszel, podrażnienie gardła, parestezje lub niedociśnienie.123

Reakcje pochodzenia błędnikowego

Zawroty głowy lub omdlenia mogą być skutkiem zastosowania środka kontrastowego zawierającego jowersol lub procedury jego podania.123

Kardiologiczne działania niepożądane

Podczas cewnikowania serca mogą wystąpić kardiologiczne działania niepożądane, takie jak: dusznica bolesna, zmiany w zapisie EKG, arytmia, zaburzenia przewodzenia, skurcz naczyń wieńcowych i zakrzepica. Mogą one być skutkiem zastosowania środka kontrastowego zawierającego jowersol lub procedury jego podania.123

Reakcje nefrotoksyczne

U pacjentów z wcześniejszymi uszkodzeniami nerek lub dysfunkcją nerek mogą wystąpić reakcje nefrotoksyczne, przejawiające się zwiększeniem stężenia kreatyniny w surowicy. Są to, w większości przypadków, przejściowe działania niepożądane. Jedynie w pojedynczych przypadkach zaobserwowano ostrą niewydolność nerek.123

Reakcje neurotoksyczne

Po podaniu środka kontrastowego dotętniczo mogą wystąpić reakcje neurotoksyczne, np.: zaburzenia wzroku, dezorientacja, porażenia, drgawki lub napady. Są to zazwyczaj reakcje przejściowe, ustępujące samoistnie w przeciągu od kilku godzin do kilku dni. U pacjentów z zaburzoną czynnością bariery krew-mózg istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia reakcji neurotoksycznych.123

Reakcje miejscowe

W bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić lokalne reakcje w miejscu wstrzyknięcia i obejmować wysypki, obrzmienie, stan zapalny i obrzęk. Takie reakcje występują prawdopodobnie w większości przypadków z powodu wynaczynienia środka kontrastowego. Rozległe wynaczynienie może wymagać zastosowania leczenia chirurgicznego.123

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Stosowanie produktów zawierających jowersol (Optiray) wiąże się z pewnymi szczególnymi zagrożeniami związanymi z działaniami niepożądanymi:

Zagrożenia związane z reakcjami nadwrażliwości

Najpoważniejszym zagrożeniem związanym ze stosowaniem jowersolu są potencjalnie zagrażające życiu reakcje nadwrażliwości, które mogą prowadzić do wstrząsu anafilaktycznego. Szczególnie niebezpieczne są reakcje dotyczące układu oddechowego (skurcz krtani, obrzęk krtani, obrzęk płuc, zatrzymanie oddechu) oraz układu krążenia (zatrzymanie akcji serca, migotanie komór, wstrząs). Odnotowano przypadki śmiertelne.123

Nawet niewielkie objawy niepożądane mogą być pierwszym sygnałem rozwijającej się reakcji anafilaktycznej, dlatego wymagają uważnej obserwacji i ewentualnej interwencji. Podwyższone ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości występuje u pacjentów z reakcjami alergicznymi w wywiadzie.123

Zagrożenia dla funkcji nerek

Jowersol może prowadzić do nefrotoksyczności, szczególnie u pacjentów z wcześniejszymi zaburzeniami funkcji nerek. Choć w większości przypadków zaburzenia są przejściowe, w pojedynczych przypadkach może dojść do ostrego uszkodzenia nerek wymagającego interwencji.123

Zagrożenia neurologiczne

Po podaniu dotętniczym jowersolu mogą wystąpić reakcje neurotoksyczne. Szczególnie narażeni są pacjenci z zaburzoną czynnością bariery krew-mózg. Objawy mogą obejmować: drgawki, dezorientację, zaburzenia widzenia, porażenia. Te reakcje zazwyczaj ustępują samoistnie, ale mogą powodować znaczny dyskomfort i tymczasowe upośledzenie funkcjonowania pacjenta.123

Zagrożenia kardiologiczne

Podczas cewnikowania serca z użyciem jowersolu mogą wystąpić kardiologiczne działania niepożądane, takie jak zaburzenia rytmu serca, dusznica bolesna czy skurcz naczyń wieńcowych. Zaburzenia te mogą być szczególnie niebezpieczne u pacjentów z wcześniej istniejącymi chorobami układu sercowo-naczyniowego.123

Zaburzenia endokrynologiczne

Po podaniu jowersolu mogą wystąpić zaburzenia czynności tarczycy, w szczególności niedoczynność tarczycy. Szczególnie podatne na te zaburzenia są dzieci w wieku od 0 do 3 lat, u których obserwowano niedoczynność tarczycy po podaniu jodowanych środków kontrastowych.123

Ciężkie reakcje skórne

W rzadkich przypadkach po podaniu jowersolu zgłaszano ciężkie reakcje skórne, takie jak: reakcja na lek z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (zespół DRESS), ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP), rumień wielopostaciowy (EM), zespół Stevensa-Johnsona (SJS) czy toksyczna nekroliza naskórka (TEN). Są to zagrażające życiu stany, które wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.123

Tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia szczegółową listę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem jowersolu (Optiray), wraz z ich opisem oraz częstotliwością występowania:

Układ/narząd Działanie niepożądane Częstość występowania Opis
Zakażenia i zarażenia Katar Rzadko Wydzielina z nosa, może być objawem reakcji alergicznej
Zaburzenia układu immunologicznego Reakcja anafilaktoidalna (nadwrażliwości) Bardzo rzadko Reakcja alergiczna o różnym nasileniu, przejawiająca się jako: wysypka, pokrzywka, świąd, duszność, obrzęk
Wstrząs anafilaktyczny Nieznana Ciężka, zagrażająca życiu reakcja alergiczna z gwałtownym spadkiem ciśnienia i zaburzeniami krążenia
Zaburzenia endokrynne Niedoczynność tarczycy Nieznana Obniżona funkcja tarczycy w wyniku reakcji na jod zawarty w środku kontrastowym, szczególnie u dzieci w wieku 0-3 lat
Zaburzenia psychiczne Dezorientacja Bardzo rzadko Utrata orientacji w czasie i przestrzeni
Pobudzenie Bardzo rzadko Nadmierna aktywność psychoruchowa
Niepokój Bardzo rzadko Stan napięcia i obaw bez wyraźnej przyczyny
Zaburzenia układu nerwowego Zawroty głowy Niezbyt często Uczucie wirowania otoczenia lub własnego ciała
Zaburzenia smaku Niezbyt często Przejściowe zmiany w odczuwaniu smaku
Ból głowy Niezbyt często Ból odczuwany w obrębie czaszki
Parestezja Niezbyt często Nieprzyjemne odczucia w postaci mrowienia, drętwienia, pieczenia
Omdlenia Rzadko Krótkotrwała utrata przytomności z szybkim powrotem do pełnej świadomości
Drżenie Rzadko Mimowolne, rytmiczne ruchy kończyn lub całego ciała
Utrata przytomności, porażenie, zaburzenia głosu, senność, stupor, afazja, dysfazja, niedoczulica Bardzo rzadko Różnorodne zaburzenia neurologiczne, mogące świadczyć o reakcji neurotoksycznej
Napady drgawek Nieznana Nagłe, niekontrolowane wyładowania neuronalne objawiające się drgawkami
Encefalopatia wywołana kontrastem, amnezja, dyskinezy Nieznana Zaburzenia funkcji mózgu, utrata pamięci, nieprawidłowe ruchy mimowolne
Zaburzenia oczu Niewyraźne widzenie Rzadko Pogorszenie ostrości widzenia
Obrzęk oczu Rzadko Obrzęk tkanek oka
Obrzęk okołooczodołowy Rzadko Obrzęk tkanek otaczających oczodół
Alergiczne zapalenie spojówek Bardzo rzadko Reakcja alergiczna objawiająca się podrażnieniem oczu, przekrwieniem, łzawieniem, obrzękiem spojówek
Ślepota przejściowa Nieznana Czasowa utrata wzroku, ustępująca samoistnie
Zaburzenia ucha i błędnika Zawroty głowy Rzadko Zaburzenia równowagi
Szumy uszne Bardzo rzadko Odczuwanie dźwięku przy braku zewnętrznych bodźców dźwiękowych
Zaburzenia serca Tachykardia Rzadko Przyspieszenie akcji serca powyżej normy
Blok serca Bardzo rzadko Zaburzenie przewodzenia impulsów elektrycznych w sercu
Arytmia Bardzo rzadko Zaburzenie rytmu serca
Dusznica bolesna Bardzo rzadko Ból w klatce piersiowej spowodowany niedotlenieniem mięśnia sercowego
Bradykardia Bardzo rzadko Zwolnienie akcji serca poniżej normy
Migotanie przedsionków Bardzo rzadko Zaburzenie rytmu serca charakteryzujące się chaotyczną aktywnością elektryczną przedsionków
Zatrzymanie akcji serca, migotanie komór, skurcz naczyń wieńcowych, ekstrasystole, kołatanie serca Nieznana Poważne zaburzenia pracy serca, mogące zagrażać życiu
Zaburzenia naczyniowe Obniżenie ciśnienia krwi Rzadko Spadek ciśnienia tętniczego poniżej wartości prawidłowych
Rumieniec Rzadko Nagłe zaczerwienienie skóry, zwłaszcza twarzy
Zaburzenia naczyniowo-mózgowe Bardzo rzadko Zaburzenia związane z przepływem krwi w mózgu
Zapalenie żył Bardzo rzadko Stan zapalny ściany żyły
Nadciśnienie Bardzo rzadko Podwyższone ciśnienie tętnicze
Rozszerzenie naczyń krwionośnych Bardzo rzadko Zwiększenie średnicy naczyń krwionośnych
Wstrząs, zakrzepica, skurcz naczyń, sinica, bladość Nieznana Poważne zaburzenia krążenia, mogące zagrażać życiu
Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia Kichanie Niezbyt często Gwałtowny, odruchowy wydech powietrza przez nos i usta
Obrzęk krtani, skurcz krtani Rzadko Obrzęk lub skurcz krtani, mogące prowadzić do trudności w oddychaniu
Duszność Rzadko Subiektywne uczucie braku powietrza
Niedrożność krtani Rzadko Blokada przepływu powietrza przez krtań, mogąca objawiać się uciskiem gardła i stridorem
Przekrwienie nosa Rzadko Nadmierne wypełnienie naczyń krwionośnych błony śluzowej nosa
Kaszel Rzadko Gwałtowny wydech powietrza jako reakcja obronna dróg oddechowych
Podrażnienie gardła Rzadko Nieprzyjemne uczucie w gardle
Obrzęk płuc, zapalenie gardła, hipoksja Bardzo rzadko Poważne zaburzenia układu oddechowego, mogące zagrażać życiu
Zatrzymanie oddechu, astma, skurcz oskrzeli, dysfonia Nieznana Zaburzenia oddychania różnego stopnia, od zaburzeń głosu po całkowite zatrzymanie oddychania
Zaburzenia żołądka i jelit Nudności Często Nieprzyjemne uczucie w żołądku, często poprzedzające wymioty
Wymioty Niezbyt często Gwałtowne wydalenie treści żołądkowej przez usta
Suchość w jamie ustnej Rzadko Uczucie suchości w jamie ustnej wskutek zmniejszonego wydzielania śliny
Zapalenie ślinianki Bardzo rzadko Stan zapalny gruczołów ślinowych
Ból brzucha Bardzo rzadko Ból odczuwany w obrębie jamy brzusznej
Obrzęk języka, dysfagia, nadmierne wydzielanie śliny Bardzo rzadko Powiększenie języka, trudności w połykaniu, zwiększone wydzielanie śliny
Biegunka Nieznana Częste oddawanie luźnych stolców
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej Pokrzywka Niezbyt często Swędzące, obrzękowe zmiany skórne
Rumień Niezbyt często Zaczerwienienie skóry
Świąd Niezbyt często Nieprzyjemne uczucie prowokujące potrzebę drapania
Wysypka Rzadko Różnorodne zmiany skórne
Obrzęk naczynioruchowy Bardzo rzadko Obrzęk skóry, tkanki podskórnej lub błon śluzowych, mogący zagrażać życiu przy lokalizacji w obrębie dróg oddechowych
Nadpotliwość Bardzo rzadko Nadmierne wydzielanie potu, często zimnego
Zespół DRESS, AGEP, rumień wielopostaciowy, SJS/TEN Nieznana Ciężkie reakcje skórne mogące zagrażać życiu
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe, tkanki łącznej i kości Skurcze mięśni Bardzo rzadko Mimowolne, bolesne skurcze mięśni
Zaburzenia nerek i dróg moczowych Parcie na mocz Rzadko Nagła potrzeba oddania moczu
Ostre uszkodzenie nerek Bardzo rzadko Nagłe pogorszenie funkcji nerek
Nieprawidłowa czynność nerek Bardzo rzadko Zaburzenia pracy nerek
Nietrzymanie moczu, hematuria Bardzo rzadko Mimowolne oddawanie moczu, krew w moczu
Bezmocz, bolesne oddawanie moczu Nieznana Brak wytwarzania lub niemożność oddania moczu, ból przy oddawaniu moczu
Zaburzenia wrodzone, rodzinne i genetyczne Wrodzona niedoczynność tarczycy Nieznana Obniżona funkcja tarczycy obecna od urodzenia, może wystąpić u noworodków narażonych na jod
Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania Uczucie gorąca Bardzo często Subiektywne odczucie ciepła w całym ciele lub jego części
Ból Często Nieprzyjemne doznanie czuciowe, szczególnie w miejscu podania
Obrzęk twarzy Rzadko Powiększenie tkanek twarzy wskutek nagromadzenia płynu
Obrzęk gardła Rzadko Powiększenie tkanek gardła wskutek nagromadzenia płynu, mogące utrudniać oddychanie
Uczucie zimna Rzadko Subiektywne odczucie zimna w całym ciele lub jego części
Drżenie Rzadko Mimowolne drgania ciała
Dreszcze Rzadko Naprzemienne napinanie i rozkurczanie mięśni, często z uczuciem zimna
Ból w klatce piersiowej, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, złe samopoczucie, osłabienie, zmęczenie, nienormalne samopoczucie, obrzęk, ospałość Bardzo rzadko Różnorodne dolegliwości ogólne i miejscowe, od dyskomfortu po znaczne upośledzenie
Gorączka Nieznana Podwyższona temperatura ciała powyżej 37,5°C
Badania Wzrost ciśnienia krwi Niezbyt często Zwiększenie wartości ciśnienia tętniczego
Nieprawidłowy elektrokardiogram Bardzo rzadko Zmiany w zapisie EKG
Zmniejszony klirens nerkowy kreatyniny, zwiększony poziom mocznika we krwi Bardzo rzadko Laboratoryjne wskaźniki pogorszenia funkcji nerek

<sup data-drug="Optiray 300" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych jest zdefiniowana w następujący sposób: Bardzo często (≥1/10), Często (≥1/100 do <1/10), Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), Bardzo rzadko (1<sup data-drug="Optiray 320" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych jest zdefiniowana w następujący sposób: Bardzo często (≥1/10), Często (≥1/100 do <1/10), Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), Bardzo rzadko (2<sup data-drug="Optiray 350" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych jest zdefiniowana w następujący sposób: Bardzo często (≥1/10), Często (≥1/100 do <1/10), Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), Bardzo rzadko (3

Populacje szczególne

Dzieci i młodzież

Oczekuje się, że częstość występowania, rodzaj i stopień nasilenia działań niepożądanych u dzieci i młodzieży są takie same jak u osób dorosłych. Wyjątkiem są zaburzenia czynności tarczycy, które obserwowano u dzieci w wieku od 0 do 3 lat po podaniu jodowanych środków kontrastowych zawierających jowersol.123

Pacjenci z chorobą alergiczną w wywiadzie

U pacjentów z reakcjami alergicznymi w wywiadzie istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości na jowersol, włącznie z ciężkimi reakcjami anafilaktycznymi.123

Pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek

U pacjentów z wcześniejszymi uszkodzeniami nerek lub dysfunkcją nerek istnieje zwiększone ryzyko nefrotoksyczności po podaniu jowersolu.123

Pacjenci z zaburzoną barierą krew-mózg

U pacjentów z zaburzoną czynnością bariery krew-mózg istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia reakcji neurotoksycznych po podaniu jowersolu dotętniczo.123

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 15.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl