glikozyd hydroksyantracenowy
Glikozydy hydroksyantracenowe stanowią grupę związków naturalnych występujących w roślinach, które mają właściwości przeczyszczające. Są to połączenia hydroksyantracenów (pochodnych antracenu) z cukrami, najczęściej z glukozą. Związki te występują głównie w korze kruszyny, owocach szakłaku, liściach senesu oraz korzeniu rzewienia.
Mechanizm działania glikozydów hydroksyantracenowych polega na hamowaniu wchłaniania wody i elektrolitów w jelicie grubym oraz stymulacji perystaltyki jelit. Po doustnym podaniu glikozydy te docierają do jelita grubego, gdzie pod wpływem bakterii jelitowych ulegają hydrolizie do aktywnych antranoidów, które bezpośrednio działają na śluzówkę jelita.
W praktyce klinicznej preparaty zawierające glikozydy hydroksyantracenowe są stosowane w krótkotrwałym leczeniu zaparć oraz w przygotowaniu pacjenta do badań diagnostycznych przewodu pokarmowego. Należy jednak pamiętać, że długotrwałe stosowanie tych związków może prowadzić do uzależnienia, zaburzeń gospodarki elektrolitowej oraz melanosis coli – charakterystycznego przebarwienia błony śluzowej jelita grubego.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Xenna
Produkt leczniczy Xenna zawiera 0,9-1,1 g liści senesu, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B. Preparat powinien być stosowany wyłącznie po nieskuteczności modyfikacji diety oraz łagodniejszych środków przeczyszczających, zwłaszcza preparatów pęczniejących. Wskazane jest zachowanie szczególnej ostrożności u pacjentów przyjmujących leki takie jak glikozydy nasercowe, antyarytmiczne, wydłużające odcinek QT, moczopędne, adrenokortykosteroidy oraz korzeń lukrecji, ze względu na ryzyko zaburzeń elektrolitowych, zwłaszcza hipokaliemii, oraz potencjalne nasilenie działań niepożądanych, w tym arytmii serca.
adrenokortykosteroid, działanie proarytmiczne, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, ileus, kamień kałowy, lek antyarytmiczny, lek moczopędny, niedobór elektrolitowy, niedrożność jelit, nietrzymanie stolca, podrażnienie skóry, preparat pęczniejący, schorzenie nerek, sennozyd B, środek przeczyszczający, wydłużenie odcinka QT, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zespół leniwego jelita - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Xenna Extra Comfort
Xenna Extra Comfort zawiera suchy wyciąg z owoców senesu w dawce 150-220 mg, co odpowiada 20 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B). Preparat ten jest wskazany do krótkotrwałego stosowania, gdyż długotrwałe użycie leków przeczyszczających może prowadzić do upośledzenia funkcji jelit oraz uzależnienia. Zaleca się stosowanie Xenna Extra Comfort wyłącznie w przypadku braku skuteczności modyfikacji diety w regulacji wypróżnień. Produkt zawiera substancje pomocnicze takie jak laktoza, sacharoza oraz syrop glukozowy, które stanowią przeciwwskazanie u pacjentów z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami metabolicznymi (np. nietolerancja galaktozy, fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy). Zawartość sodu w tabletce jest poniżej 1 mmol (23 mg), co klasyfikuje lek jako „wolny od sodu”.
ból brzucha, diuretyk, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, gospodarka elektrolitowa, hipokaliemia, kortykosteroid, lek antyarytmiczny, lek przeczyszczający, niedobór laktazy, niedobór sacharazy-izomaltazy, niedrożność jelit, nietolerancja fruktozy, nietolerancja galaktozy, nietrzymanie kału, niewydolność nerek, nudność, odleżyna, powikłanie dermatologiczne, sennozyd B, upośledzenie funkcji jelit, uzależnienie od środków przeczyszczających, wyciąg z owoców senesu, wydłużenie odcinka QT, wymioty, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zaklinowanie kału, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Preparat Liść Senesu zawiera wysuszone listki Cassia senna L. (C. acutifolia Delile lub C. angustifolia Vahl), dostarczające 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na 1 g surowca, co odpowiada jednej łyżce miarowej. Maksymalna dobowa dawka glikozydów wynosi 30 mg, co odpowiada około 200 ml naparu. Preparat jest wskazany do stosowania doustnego u młodzieży powyżej 12 lat, dorosłych oraz osób w podeszłym wieku, w dawce 1 g listka senesu raz na dobę wieczorem, z indywidualnym dostosowaniem dawki. Produkt jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 12 lat. Napar przygotowuje się przez zalanie 1 g listków senesu około 200 ml gorącej wody, parzenie przez 10 minut i przecedzenie, a działanie przeczyszczające pojawia się po 8-12 godzinach od podania.
- Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Liść Senesu jest roślinnym produktem leczniczym o działaniu przeczyszczającym, stosowanym w krótkotrwałym leczeniu sporadycznych zaparć. Preparat zawiera wysuszone listki Sennae foliolum pochodzące z gatunków Cassia senna L. lub Cassia angustifolia Vahl, z których każdy gram zawiera 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych, przeliczanych na sennozyd B. Produkt dostępny jest w formie ziół do zaparzania, gdzie jedna łyżka miarowa odpowiada 1 g surowca. Liść Senesu zaleca się pacjentom, u których modyfikacja diety i stylu życia nie przyniosła oczekiwanych rezultatów w leczeniu zaparć.
- Leksykon leków
Skład i postać leku – Laxantia Tea 17 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B/saszetkę
Produkt leczniczy Laxantia Tea to ziołowy preparat do zaparzania w saszetkach, zawierający standaryzowaną dawkę glikozydów hydroksyantracenowych w ilości 16-18 mg (w przeliczeniu na sennozyd B) na saszetkę. Substancje czynne to liść senesu (Sennae folium) 572 mg oraz owoc senesu (Sennae fructus angustifoliae) 100 mg, co zapewnia powtarzalność działania przeczyszczającego. Preparat zawiera również kwiat hibiskusa jako substancję pomocniczą, wpływającą na właściwości organoleptyczne, bez dodatkowych składników, co minimalizuje ryzyko działań niepożądanych. Laxantia Tea jest dostępna w opakowaniach po 20 saszetek, każda o gramaturze 2,0 g, wykonanych z bibuły termozgrzewalnej, co chroni substancje aktywne przed czynnikami zewnętrznymi.
bibuła termozgrzewalna, działanie terapeutyczne, forma aplikacji leku, glikozyd hydroksyantracenowy, kwiat hibiskusa, Laxantia Tea, liść senesu, niezgodność farmaceutyczna, owoc senesu, postać farmaceutyczna, reakcja niepożądana, sennae folium, Sennae fructus angustifoliae, sennozyd B, stabilność preparatu, standaryzacja leku, substancja czynna, substancja pomocnicza, zgodność farmaceutyczna, zioła do zaparzania - Leksykon substancji czynnych
Bez czarny – Dawkowanie i sposób podawania
Preparaty zawierające bez czarny (Sambucus nigra L.) jako składnik mieszanek przeczyszczających, takie jak Normosan (zioła do zaparzania) oraz Normosan fix (saszetki), powinny być dawkowane z uwzględnieniem maksymalnej dobowej dawki glikozydów hydroksyantracenowych wynoszącej 30 mg. Dla Normosanu pojedyncza dawka to 1,4 g ziół (¾ łyżki miarowej), które należy zalać 1 szklanką zimnej wody, zagotować pod przykryciem, odstawić na około 15 minut i przecedzić, a następnie pacjent powinien wypić od ⅔ do całości odwaru wieczorem po jedzeniu. W przypadku Normosan fix, 1 saszetkę (1,4 g) zalewa się 1 szklanką wrzącej wody (ok. 250 ml), naparza pod przykryciem przez około 15 minut i pije przed snem w ilości od ⅔ do całości naparu. Działanie przeczyszczające pojawia się przeciętnie po 8-12 godzinach od podania. Preparaty te są przeciwwskazane u dzieci poniżej 12 roku życia i nie powinny być stosowane dłużej niż 1 tydzień, z zalecaną częstotliwością 2-3 razy w tygodniu.
bez czarny, czas stosowania, dawkowanie preparatu, droga podania doustnego, działanie przeczyszczające, glikozyd hydroksyantracenowy, miękki stolec, mieszanka ziołowa, Normosan, Normosan fix, pacjent w podeszłym wieku, preparat złożony, przeciwwskazanie u dzieci, substancja aktywna, wywiad medyczny, zioła do zaparzania - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Senes fix
Senes fix zawiera 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na saszetkę i jest wskazany do krótkotrwałego stosowania jako środek przeczyszczający. Długotrwała terapia powyżej 7 dni może prowadzić do zaburzeń czynności jelit oraz uzależnienia od leku. Preparat powinien być stosowany wyłącznie, gdy modyfikacje diety, zwiększenie podaży błonnika, odpowiednie nawodnienie (1,5-2 litry płynów dziennie), aktywność fizyczna oraz łagodniejsze środki przeczyszczające (np. makrogole) nie przynoszą efektu terapeutycznego. Przeciwwskazania obejmują zaklinowanie stolca, ostre i niezdiagnozowane dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego oraz uporczywe objawy wymagające diagnostyki, ze względu na ryzyko maskowania niedrożności jelit i powikłań.
adrenokortykosteroid, działanie proarytmiczne, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, maceracja skóry, makrogol, niedrożność jelit, nietrzymanie stolca, równowaga elektrolitowa, sennozyd B, środek przeczyszczający, uzależnienie od środków przeczyszczających, wydłużenie odcinka QT, zaburzenie czynności jelit, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zaklinowanie stolca, zaparcie, zmiękczenie stolca - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Red Senes Tea
Preparat Red Senes Tea zawiera liść senesu (Sennae foliolum) w dawce 800 mg na saszetkę, z zawartością glikozydów hydroksyantracenowych (sennozyd B) w zakresie 17-23 mg/saszetkę. Ze względu na działanie przeczyszczające oparte na pobudzaniu perystaltyki jelit, stosowanie preparatu wymaga szczególnej ostrożności, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących leki wpływające na gospodarkę elektrolitową, takie jak glikozydy nasercowe, leki przeciwarytmiczne, diuretyki, adrenokortykosteroidy oraz korzeń lukrecji. Zaburzenia elektrolitowe, zwłaszcza hipokaliemia, mogą nasilać ryzyko arytmii, w tym wydłużenia odcinka QT, co wymaga ścisłej kontroli i konsultacji lekarskiej przed rozpoczęciem terapii. Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaparciami z kamieniami kałowymi oraz u osób z niezdiagnozowanymi ostrymi lub przewlekłymi schorzeniami przewodu pokarmowego manifestującymi się bólem brzucha, nudnościami i wymiotami, ze względu na ryzyko maskowania poważnych patologii, takich jak niedrożność jelit.
adrenokortykosteroid, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, kamień kałowy, korzeń lukrecji, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, liść senesu, motoryka przewodu pokarmowego, niedrożność jelit, nietrzymanie stolca, perystaltyka, produkt zwiększający objętość masy kałowej, schorzenie nerek, schorzenie żołądkowo-jelitowe, sennozyd, sennozyd B, środek przeczyszczający, uzależnienie od środków przeczyszczających, wydłużenie odcinka QT, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie funkcji jelit, zaburzenie rytmu serca - Leksykon substancji czynnych
Owoc senesu – Wskazania do stosowania
Owoc senesu (Sennae fructus angustifoliae) jest źródłem glikozydów hydroksyantracenowych, które stanowią aktywne składniki o działaniu przeczyszczającym. Preparaty zawierające owoc senesu, takie jak Laxantia Tea, zawierają 100 mg owocu senesu na saszetkę, co odpowiada 16-18 mg glikozydów hydroksyantracenowych przeliczonych na sennozyd B. Produkt ten jest dostępny w formie ziół do zaparzania i wskazany jest do krótkotrwałego, doraźnego leczenia zaparć, szczególnie w sytuacjach, gdy modyfikacja diety i aktywność fizyczna nie przynoszą efektów.
doraźne leczenie zaparć, działanie farmakologiczne, działanie przeczyszczające, efekt przeczyszczający, farmakoterapia zaparć, glikozyd hydroksyantracenowy, interwencja farmakologiczna, liść senesu, owoc senesu, regulacja wypróżnień, sennae folium, Sennae fructus angustifoliae, sennozyd B, substancja czynna, zioła do zaparzania w saszetkach - Leksykon leków
Przedawkowanie – Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Preparaty zawierające liść senesu (Sennae foliolum), pozyskiwane z gatunków Cassia senna L. i Cassia angustifolia Vahl, zawierają 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na gram preparatu. Przedawkowanie tych preparatów manifestuje się głównie silnym bólem brzucha oraz ciężką biegunką, prowadzącymi do znacznej utraty płynów i elektrolitów, zwłaszcza potasu, co może skutkować poważnymi zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej. Szczególnie narażone są osoby starsze, u których ryzyko odwodnienia i hipokaliemii jest wyższe. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek antranoidów może prowadzić do toksycznego zapalenia wątroby, objawiającego się podwyższeniem enzymów wątrobowych i ewentualną żółtaczką.
antranoid, biegunka, ból brzucha, Cassia angustifolia, Cassia senna, elektrolity w surowicy, enzymy wątrobowe, glikozyd hydroksyantracenowy, gospodarka sodowa, hipokaliemia, leczenie hepatoprotekcyjne, lek spazmolityczny, liść senesu, nawadnianie, odwodnienie, parametry elektrolitowe, perystaltyka jelit, poziom potasu, sennozyd B, toksyczne zapalenie wątroby, uszkodzenie hepatocytów, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Liść senesu – Właściwości farmakodynamiczne
Liść senesu (Sennae folium/foliolum) zawiera glikozydy hydroksyantracenowe, głównie sennozyd B, które są standaryzowane w preparatach takich jak Laxantia Tea (16-18 mg sennozydu B/saszetkę) oraz Red Senes Tea (17-23 mg sennozydu B/saszetkę). Mechanizm działania opiera się na biotransformacji sennozydów przez florę bakteryjną jelita grubego do aktywnego reinantronu, który stymuluje perystaltykę jelita grubego poprzez zwiększenie skurczów propulsacyjnych i hamowanie skurczów stacjonarnych, co przyspiesza pasaż jelitowy i zmniejsza resorpcję płynów. Dodatkowo, związki te zwiększają sekrecję jonów chlorkowych i śluzu, co prowadzi do zwiększonego wydzielania płynów do światła jelita i zmiękczenia stolca. Efekt przeczyszczający pojawia się po 8-12 godzinach od podania, co wynika z czasu przemieszczania się treści pokarmowej oraz procesów metabolicznych.
glikozyd hydroksyantracenowy, gospodarka elektrolitowa, kontaktowy lek przeczyszczający, Laxantia Tea, liść senesu, owoc senesu, pasaż jelitowy, perystaltyka jelita grubego, Red Senes Tea, reinantron, sennozyd, sennozyd B, skurcz propulsacyjny, skurcz stacjonarny, standaryzacja zawartości, zaburzenie elektrolitowe - Leksykon substancji czynnych
Liść senesu – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Preparaty zawierające liść senesu (Sennae folium), takie jak Laxantia Tea i Red Senes Tea, wykazują działanie przeczyszczające i są powszechnie stosowane w lecznictwie. Analiza danych klinicznych oraz charakterystyk produktów leczniczych jednoznacznie wskazuje na brak wpływu tych preparatów na zdolności psychomotoryczne pacjentów, w tym na prowadzenie pojazdów mechanicznych oraz obsługę maszyn. Laxantia Tea zawiera 572 mg liścia senesu oraz 100 mg owocu senesu, co odpowiada 16-18 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na saszetkę, natomiast Red Senes Tea zawiera 800 mg liścia senesu z zawartością 17-23 mg glikozydów hydroksyantracenowych na saszetkę. Pomimo różnic w dawkowaniu i zawartości substancji czynnej, oba preparaty nie wykazują negatywnego wpływu na funkcje psychomotoryczne.
- Leksykon substancji czynnych
Liść senesu – Przedawkowanie
Liść senesu (Sennae folium) zawiera glikozydy hydroksyantracenowe, przeliczane na sennozyd B, i jest stosowany jako środek przeczyszczający w preparatach takich jak Laxantia Tea (17 mg sennozydu B/saszetkę) oraz Red Senes Tea (20 mg sennozydu B/saszetkę). Przedawkowanie liścia senesu prowadzi do nadmiernej stymulacji perystaltyki jelit, co skutkuje ostrą biegunką, odwodnieniem oraz zaburzeniami wodno-elektrolitowymi, zwłaszcza hipokaliemią. Hipokaliemia jest szczególnie niebezpieczna u pacjentów stosujących glikozydy nasercowe, leki moczopędne, adrenokortykosteroidy lub preparaty z korzeniem lukrecji, ze względu na ryzyko arytmii i osłabienia mięśniowego. Objawy ostrego przedawkowania obejmują kurczowy ból brzucha, biegunkę, osłabienie mięśniowe, zaburzenia rytmu serca oraz odwodnienie.
adrenokortykosteroid, arytmia, astenia, bradykardia, glikozyd antrachinonowy, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, korzeń lukrecji, kurczowy ból brzucha, lek moczopędny, liść senesu, ostra biegunka, perystaltyka jelit, powikłanie hepatotoksyczne, sennae folium, sennozyd B, tachykardia, toksyczne zapalenie wątroby, uszkodzenie hepatocytu, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie wodno-elektrolitowe - Leksykon substancji czynnych
Glikozydy hydroksyantracenowe – Dawkowanie i sposób podawania
Glikozydy hydroksyantracenowe, zawarte w preparacie Red Senes Tea (17-23 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B w jednej saszetce 800 mg liścia senesu), wykazują działanie przeczyszczające i wymagają ścisłego przestrzegania dawkowania. Preparat jest wskazany dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 roku życia, z dawką 1 saszetki (około 20 mg glikozydów) raz dziennie, nie częściej niż 2-3 razy w tygodniu, przez okres 1-2 tygodni. Dłuższe stosowanie wymaga nadzoru lekarskiego. Preparatu nie należy stosować u dzieci poniżej 12 lat. Napar przygotowuje się przez zalanie saszetki szklanką wrzącej wody, parzenie pod przykryciem przez 10 minut i podanie bezpośrednio przed snem, co pozwala na uzyskanie efektu przeczyszczającego po 8-12 godzinach.
dawka indywidualna, droga doustna, działanie przeczyszczające, efekt przeczyszczający, glikozyd hydroksyantracenowy, leczenie zaparć, liść senesu, metoda niefarmakologiczna, miękki stolec, nadzór medyczny, przeciwwskazanie, Red Senes Tea, schemat dawkowania, Sennae foliolum, sennozyd B, środek przeczyszczający, terapia preparatem, wywiad medyczny, zaparcie - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Xenna jedna saszetka zawiera 0,9 – 1,1 g liści senesu, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B
Produkt leczniczy Xenna zawiera 0,9-1,1 g liści senesu (Sennae foliolum) w jednej saszetce, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych przeliczonych na sennozyd B. Preparat jest ziołowym środkiem przeczyszczającym, wskazanym do doraźnego leczenia zaparć u dorosłych oraz młodzieży powyżej 12 roku życia, u których inne metody (dieta, nawodnienie, aktywność fizyczna) okazały się niewystarczające. Xenna nie jest zalecana do stosowania u dzieci poniżej 12 lat i powinna być stosowana wyłącznie krótkotrwale, celem uzyskania jednorazowego efektu przeczyszczającego lub w okresie przejściowych problemów z wypróżnieniem. Efekt terapeutyczny pojawia się zwykle po 8-12 godzinach od podania, co determinuje optymalny czas aplikacji – najczęściej wieczorem.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Xenna jedna saszetka zawiera 0,9 – 1,1 g liści senesu, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B
Preparat Xenna, zawierający liście senesu z glikozydami hydroksyantracenowymi, wykazuje istotne interakcje farmakokinetyczne i farmakodynamiczne, głównie poprzez obniżenie absorpcji doustnych leków oraz indukcję hipokaliemii. Hipokaliemia, będąca efektem długotrwałego stosowania Xenna, znacząco potęguje działanie glikozydów nasercowych (np. digoksyny, digitoksyny), leków przeciwarytmicznych (np. chinidyny, amiodaronu) oraz leków wydłużających odstęp QT, zwiększając ryzyko toksyczności, zaburzeń rytmu serca i arytmii komorowych, w tym torsades de pointes. Dodatkowo, preparat może obniżać biodostępność leków o wąskim indeksie terapeutycznym, co wymaga zachowania co najmniej 2-godzinnego odstępu czasowego między podaniem Xenna a innymi lekami.
adrenokortykosteroid, amiodaron, arytmia komorowa, chinidyna, choroba układu krążenia, digitoksyna, digoksyna, diuretyk, diuretyk pętlowy, diuretyk tiazydowy, działanie hipokaliemiczne, działanie proarytmiczne, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, kanał jonowy, korzeń lukrecji, kwas glicyryzynowy, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, monitorowanie EKG, obniżenie stężenia potasu, odwodnienie organizmu, osłabienie mięśniowe, pasaż jelitowy, rytm zatokowy serca, stężenie elektrolitów, toksyczność, torsade de pointes, układ sercowo-naczyniowy, wąski indeks terapeutyczny, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie przewodnictwa, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie wodno-elektrolitowe - Leksykon leków
Interakcje leku – Figura 1 16,58-22,43 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B/saszetkę
Produkt leczniczy Figura 1, zawierający glikozydy hydroksyantracenowe przeliczone na sennozyd B, wykazuje istotne interakcje farmakologiczne, głównie związane z jego działaniem przeczyszczającym i ryzykiem indukcji hipokaliemii. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do znacznego niedoboru potasu, co jest szczególnie niebezpieczne w terapii glikozydami nasercowymi (np. digoksyna, digitoksyna) oraz lekami przeciwarytmicznymi (np. amiodaron, sotalol), gdzie hipokaliemia zwiększa ryzyko toksyczności i zaburzeń rytmu serca. Ponadto, Figura 1 w połączeniu z diuretykami pętlowymi i tiazydowymi, adrenokortykosteroidami (np. prednizon, hydrokortyzon) oraz korzeniem lukrecji, które same nasilają utratę potasu, może prowadzić do głębokiej hipokaliemii, co wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania stężenia elektrolitów.
adrenokortykosteroid, amiodaron, digitoksyna, digoksyna, diuretyk pętlowy i tiazydowy, dolegliwość żołądkowo-jelitowa, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, hydrokortyzon, indeks terapeutyczny, korzeń lukrecji, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, perystaltyka jelit, prednizon, sennozyd B, skurcz brzucha, sotalol, zaburzenie wodno-elektrolitowe - Leksykon leków
Skład i postać leku – Xenna jedna saszetka zawiera 0,9 – 1,1 g liści senesu, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B
Produkt leczniczy Xenna to preparat ziołowy w postaci saszetek do zaparzania, zawierający 0,9-1,1 g liści senesu (Sennae foliolum) na saszetkę, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B. Produkt nie zawiera substancji pomocniczych i jest dostępny w opakowaniach po 20 lub 40 saszetek. Saszetki wykonane są z bibuły filtracyjnej, a cały produkt należy przechowywać w temperaturze nieprzekraczającej 25°C, w zamkniętym opakowaniu, chronionym przed światłem i wilgocią, z okresem ważności wynoszącym 12 miesięcy.
- Leksykon substancji czynnych
Owoc senesu – Przeciwwskazania stosowania
Owoc senesu (Sennae fructus angustifoliae) jest aktywnym składnikiem preparatów przeczyszczających, takich jak Laxantia Tea, zawierających 100 mg owocu oraz 572 mg liści senesu, co dostarcza 16-18 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na saszetkę. Preparaty te są bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na senes, zwężeniem lub niedrożnością jelit, atonią jelit, zapaleniem wyrostka robaczkowego oraz w stanach zapalnych jelit, takich jak choroba Crohna i wrzodziejące zapalenie okrężnicy, ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów, perforacji jelit i maskowania poważnych schorzeń. Ponadto, przeciwwskazaniem jest ból brzucha o nieustalonej etiologii, stany odwodnienia z utratą elektrolitów (ze względu na ryzyko hipokaliemii i zaburzeń rytmu serca), wiek poniżej 12 lat oraz szczególne stany kliniczne, takie jak przewlekłe choroby wątroby i nerek, zaburzenia funkcji tarczycy, terapia lekami wpływającymi na gospodarkę elektrolitową, stan po operacjach przewodu pokarmowego oraz podeszły wiek.
atonia jelit, atonia okrężnicy, ból brzucha, choroba Crohna, choroba wątroby, diuretyk, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, kortykosteroid, Laxantia Tea, nadwrażliwość, niedrożność jelit, odwodnienie, owoc senesu, perforacja przewodu pokarmowego, sennozyd B, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, zaburzenie rytmu serca, zaburzenie tarczycy, zaburzenie wodno-elektrolitowe, zapalenie uchyłków, zapalenie wyrostka robaczkowego, zespół jelita drażliwego - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Xenna jedna saszetka zawiera 0,9 – 1,1 g liści senesu, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B
Lek Xenna zawiera 0,9-1,1 g liści senesu (Sennae foliolum) w jednej saszetce, co odpowiada 30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B). Preparat jest przeznaczony do stosowania doustnego, doraźnie w przypadku zaparć, z dawkowaniem dostosowanym do wieku: dorośli, osoby starsze oraz młodzież powyżej 12 roku życia przyjmują 1 saszetkę raz dziennie przed snem, natomiast u dzieci poniżej 12 lat lek jest przeciwwskazany. Saszetkę należy zaparzyć w około 200 ml wrzącej wody przez 10 minut, a następnie wypić od połowy do całej szklanki naparu. Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki, nie przekraczając 1 saszetki na dobę, co odpowiada maksymalnej dobowej dawce glikozydów hydroksyantracenowych.
- Leksykon leków
Przeciwwskazania – Red Senes Tea –
Red Senes Tea zawiera 800 mg liścia senesu na saszetkę, dostarczając 17-23 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B). Lek jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na senes oraz w stanach patologicznych przewodu pokarmowego, takich jak zwężenie i niedrożność jelit, atonia jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego, choroba Crohna i wrzodziejące zapalenie okrężnicy, ze względu na ryzyko zaostrzenia objawów, perforacji i opóźnienia właściwej interwencji. Nie zaleca się stosowania u pacjentów z bólem brzucha o nieustalonej etiologii, stanami odwodnienia z utratą elektrolitów (ryzyko hipokaliemii i zaburzeń rytmu serca), dzieci poniżej 12 roku życia oraz kobiet w ciąży i karmiących piersią, ze względu na brak potwierdzonego bezpieczeństwa i ryzyko przenikania glikozydów hydroksyantracenowych przez łożysko i do mleka matki.
adrenokortykosteroid, atonia jelit, choroba Crohna, choroba zapalna jelit, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, lek moczopędny, melanoza okrężnicy, nadwrażliwość na substancję czynną, niedrożność jelit, osmotyczny środek przeczyszczający, perforacja przewodu pokarmowego, przewlekłe zaparcie, sennozyd B, środek przeczyszczający, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, zaburzenie funkcji nerek, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, zaburzenie rytmu serca, zapalenie wyrostka robaczkowego, zespół jelita drażliwego - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Figura 1 16,58-22,43 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B/saszetkę
Lek Figura 1 zawiera 16,58-22,43 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) w jednej saszetce i jest stosowany jako środek przeczyszczający. Maksymalna dobowa dawka wynosi 30 mg, co odpowiada jednej saszetce. Produkt jest przeznaczony do stosowania doustnego, w formie naparu przygotowanego przez zaparzenie jednej saszetki w około 200 ml gorącej wody przez 10 minut. Zaleca się przyjmowanie naparu wieczorem, po posiłku, w ilości od ⅔ do całej porcji. Działanie przeczyszczające pojawia się zwykle po 8-12 godzinach od podania. Stosowanie leku powinno być ograniczone do maksymalnie 1 tygodnia, zwykle 2-3 razy w tygodniu, a dawka powinna być dostosowana do najniższej skutecznej ilości zapewniającej miękki stolec.
- Leksykon leków
Interakcje leku – Red Senes Tea –
Preparaty zawierające liść senesu, takie jak Red Senes Tea (zawierające 17-23 mg sennozydu B na saszetkę), wykazują działanie przeczyszczające prowadzące do hipokaliemii, która stanowi główny mechanizm interakcji z lekami. Hipokaliemia może nasilać toksyczność i ryzyko arytmii przy stosowaniu glikozydów nasercowych, leków przeciwarytmicznych, chinidyny oraz leków wydłużających odcinek QT. Dodatkowo, przyspieszony pasaż jelitowy może obniżać wchłanianie doustnych środków antykoncepcyjnych i innych leków, co skutkuje zmniejszeniem ich skuteczności terapeutycznej. Szczególnie istotne jest monitorowanie elektrolitów u pacjentów stosujących jednocześnie leki moczopędne (tiazydowe, pętlowe), adrenokortykosteroidy oraz preparaty z korzeniem lukrecji, ze względu na synergistyczne działanie obniżające poziom potasu.
adrenokortykosteroid, antykoncepcja hormonalna, ból brzucha, chinidyna, digoksyna, doustny środek antykoncepcyjny, działanie diuretyczne, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, gospodarka wodno-elektrolitowa, hipokaliemia, korzeń lukrecji, lek moczopędny, lek pętlowy, lek przeciwarytmiczny, lek tiazydowy, lek wydłużający odcinek QT, liść senesu, odwodnienie, przyspieszony pasaż jelitowy, sennozyd, torsade de pointes, utrata potasu, wydłużenie odcinka QT, zaburzenie funkcji wątroby, zaburzenie gospodarki elektrolitowej, zaburzenie przewodzenia, zaburzenie rytmu serca - Leksykon substancji czynnych
Glikozydy hydroksyantracenowe – Wskazania do stosowania
Glikozydy hydroksyantracenowe, obecne m.in. w liściu senesu (Sennae foliolum), są skutecznymi środkami przeczyszczającymi stosowanymi w doraźnym leczeniu zaparć. Preparat Red Senes Tea zawiera 800 mg liścia senesu, standaryzowanego na 17-23 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B, co gwarantuje powtarzalność działania. Produkt dostępny jest w formie saszetek ziołowych do zaparzania, co ułatwia precyzyjne dawkowanie i przygotowanie naparu. Wskazania do stosowania obejmują okazjonalne zaparcia, przejściowe zaburzenia rytmu wypróżnień oraz przygotowanie do zabiegów diagnostycznych wymagających opróżnienia jelita.
działanie niepożądane, efekt leczenia, glikozyd hydroksyantracenowy, leczenie zaparć, liść senesu, mechanizm działania, modyfikacja dietetyczna, napar leczniczy, opróżnienie jelita, Sennae foliolum, sennozyd B, zaburzenie rytmu wypróżnień, zaparcie, zaparcie okazjonalne, zaparcie przewlekłe, zioła do zaparzania, związek aktywny - Leksykon substancji czynnych
Senes – Przeciwwskazania stosowania
Senes (Cassia senna L., C. acutifolia Delile, Cassia angustifolia Vahl) zawiera glikozydy hydroksyantracenowe o działaniu przeczyszczającym, jednak jego stosowanie jest przeciwwskazane w wielu stanach klinicznych ze względu na ryzyko powikłań. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na senes lub inne składniki preparatu, niedrożność i zwężenie jelit, atonię jelit, ostre i przewlekłe choroby zapalne przewodu pokarmowego (w tym zapalenie wyrostka robaczkowego, chorobę Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie okrężnicy), ból brzucha o nieustalonej etiologii oraz ciężkie odwodnienie z zaburzeniami elektrolitowymi. Preparaty złożone zawierające senes, takie jak Normosan czy Normosan fix, dodatkowo są przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na mentol, rośliny z rodziny baldaszkowatych (Apiaceae), bylicę pospolitą oraz brzozę.
atonia jelit, ból brzucha o nieustalonej etiologii, choroba Leśniowskiego-Crohna, działanie przeczyszczające, glikozyd hydroksyantracenowy, mechanizm działania leku, nadwrażliwość na substancję czynną, niedrożność jelit, odwodnienie z utratą elektrolitów, perystaltyka jelit, porażenna niedrożność jelit, rośliny baldaszkowate, senes, substancja czynna, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, zaburzenia wodno-elektrolitowe, zapalenie okrężnicy, zapalenie wyrostka robaczkowego, zwężenie przewodu pokarmowego - Leksykon leków
Przeciwwskazania – Laxantia Tea 17 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B/saszetkę
Lek Laxantia Tea zawiera 17 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) w jednej saszetce i jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na składniki aktywne (liść i owoc senesu) oraz w licznych schorzeniach przewodu pokarmowego, takich jak zwężenie i niedrożność jelit, atonia jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego, nieswoiste choroby zapalne jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego) oraz ból brzucha o niejasnej etiologii. Stosowanie leku w tych stanach może prowadzić do poważnych powikłań, w tym ryzyka perforacji jelit, nasilenia stanu zapalnego oraz utrudnienia diagnostyki. Ponadto, preparat jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 12 roku życia ze względu na ryzyko nasilonych działań niepożądanych i zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej.
atonia jelit, ból brzucha, choroba Leśniowskiego-Crohna, glikokortykosteroid, glikozyd antranoidowy, glikozyd hydroksyantracenowy, hipokaliemia, Laxantia Tea, lek moczopędny, liść senesu, nadwrażliwość na składniki, niedrożność jelit, nieswoista choroba zapalna jelit, niewydolność nerek, odwodnienie, owoc senesu, perforacja jelit, perystaltyka jelit, sennozyd B, utrata elektrolitów, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaburzenie gospodarki elektrolitowej, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, zapalenie wyrostka robaczkowego, zwężenie jelit - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Liść Senesu
Produkt leczniczy Liść Senesu zawiera 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych (w przeliczeniu na sennozyd B) na 1 g i jest wskazany do krótkotrwałego stosowania (maksymalnie do 7 dni) jako środek przeczyszczający. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zaburzeń czynności jelit oraz uzależnienia od leków przeczyszczających. Zaleca się stosowanie Liścia Senesu wyłącznie po wyczerpaniu możliwości terapeutycznych takich jak modyfikacja diety i środki pęczniejące. Preparat jest przeciwwskazany u pacjentów z zaklinowaniem stolca, niezdiagnozowanymi bólami brzucha, nudnościami, wymiotami oraz podejrzeniem niedrożności jelit, aby nie maskować poważnych stanów klinicznych.
adrenokortykosteroid, ból brzucha, Cassia angustifolia, Cassia senna, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, korzeń lukrecji, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, niedrożność jelit, nietrzymanie stolca, nudności i wymioty, podrażnienie skóry, sennozyd B, środek pęczniejący, środek przeczyszczający, stężenie elektrolitów, toksyczność kardiologiczna, układ pokarmowy, utrata potasu, uzależnienie od środków przeczyszczających, wydłużenie odcinka QT, zaburzenie czynności jelit, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca, zaklinowanie stolca, zaparcie - Leksykon leków
Interakcje leku – Liść Senesu 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu sennozyd B/g
Liść Senesu (Sennae foliolum), zawierający 25-30 mg glikozydów hydroksyantracenowych na gram (w przeliczeniu na sennozyd B), może indukować hipokaliemię, która stanowi główny mechanizm interakcji farmakologicznych z wieloma grupami leków. Długotrwałe lub nadużywanie preparatów senesu jako środka przeczyszczającego prowadzi do obniżenia stężenia potasu w surowicy, co zwiększa ryzyko toksyczności glikozydów nasercowych (digoksyna, digitoksyna) oraz zaburzeń rytmu serca przy stosowaniu leków przeciwarytmicznych (amiodaron, sotalol, propafenon). Ponadto, współstosowanie senesu z diuretykami pętlowymi i tiazydowymi (furosemid, hydrochlorotiazyd), adrenokortykosteroidami (prednizon, deksametazon) oraz preparatami zawierającymi korzeń lukrecji nasila utratę potasu, co może prowadzić do poważnych zaburzeń elektrolitowych i zwiększonego ryzyka arytmii, w tym torsade de pointes.
adrenokortykosteroid, amiodaron, digoksyna, diuretyk pętlowy, diuretyk tiazydowy, działanie przeczyszczające, furosemid, glicyryzyna, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, hydrochlorotiazyd, korzeń lukrecji, lek moczopędny, lek przeciwarytmiczny, liść senesu, obniżone stężenie potasu, perystaltyka jelit, prednizon, sennozyd B, środek przeczyszczający, suplementacja potasu, toksyczność leku, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie rytmu serca - Leksykon substancji czynnych
Glikozydy hydroksyantracenowe – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Dostępne dane przedkliniczne dotyczące glikozydów hydroksyantracenowych, głównie pochodzących ze strąków senesu, wskazują na niską toksyczność ostrą po podaniu doustnym. W badaniach na szczurach, w tym 90-dniowym eksperymencie, zaobserwowano odwracalne zmiany histologiczne, takie jak rozrost nabłonka w jelicie grubym, przedżołądku oraz kanalikach nerkowych, bez patologii w splocie nerwowym okrężnicy. Długoterminowe badania trwające 2 lata nie wykazały działania kancerogennego ekstraktu zawierającego glikozydy hydroksyantracenowe. Ponadto, badania reprodukcyjne nie wykazały negatywnego wpływu na płodność, rozwój potomstwa ani zachowanie macierzyńskie. Wyniki badań genotoksyczności in vivo były negatywne, pomimo mutagennego działania aloeemodyny in vitro, natomiast sennozydy A i B oraz reina nie wykazywały efektu mutagennego.
aloeemodyna, antrachinon, badanie długoterminowe, działanie kancerogenne, genotoksyczność, glikozyd hydroksyantracenowy, liście senesu, nowotwór jelita grubego, potencjał mutagenny, preparat z glikozydami hydroksyantracenowymi, reina, rozrost nabłonka, sennozyd, splot nerwowy okrężnicy, środek przeczyszczający, strąki senesu, toksyczność neurologiczna, toksyczność ostra, zaparcie - Leksykon substancji czynnych
Sennozyd B – Przeciwwskazania stosowania
Sennozyd B, będący głównym składnikiem aktywnym preparatów z liści i owoców senesu (Cassia senna L., Cassia angustifolia Vahl), należy do glikozydów hydroksyantracenowych i wykazuje działanie przeczyszczające. Jego stosowanie jest przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki preparatu, a także w schorzeniach przewodu pokarmowego takich jak niedrożność i zwężenie jelit, atonia jelit, zapalenie wyrostka robaczkowego, choroby zapalne okrężnicy (w tym choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie okrężnicy) oraz bóle brzucha o nieznanym pochodzeniu. Ponadto, preparaty zawierające sennozyd B nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 12 roku życia, kobiet w ciąży i karmiących piersią ze względu na ryzyko negatywnego wpływu na rozwijający się układ pokarmowy oraz możliwość przenikania metabolitów do mleka matki. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z ciężkim odwodnieniem i zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej, gdyż działanie przeczyszczające może pogłębiać te stany.
atonia jelit, ból brzucha, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba zapalna okrężnicy, działanie przeczyszczające, glikozyd hydroksyantracenowy, glikozyd nasercowy, hipokaliemia, lek antyarytmiczny, lek moczopędny, lek moczopędny pętlowy, lek moczopędny tiazydowy, nadwrażliwość na substancję czynną, niedrożność jelit, odwodnienie, perystaltyka jelit, sennozyd B, wrzodziejące zapalenie okrężnicy, wydłużenie odstępu QT, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, zaburzenie rytmu serca, zapalenie wyrostka robaczkowego - Leksykon substancji czynnych
Kruszyna – Dawkowanie i sposób podawania
Kora kruszyny (Rhamnus frangula L.) jest źródłem związków antranoidowych, które stanowią aktywne składniki leków przeczyszczających. Maksymalna dobowa dawka glikozydów hydroksyantracenowych wynosi 30 mg, a preparaty są wskazane dla pacjentów powyżej 12 roku życia. Dawkowanie jest indywidualizowane, z zaleceniem stosowania najmniejszej skutecznej dawki, aby uzyskać miękki stolec. Preparaty dostępne są w różnych formach: tabletki drażowane (Alax, 10-15 mg antranoidów/tabletkę), zioła do zaparzania (Normosan i Normosan fix, 22,02-29,79 mg antranoidów/porcję), syrop (Radirex PLUS, 12,7 mg/15 ml) oraz tabletki przeciw niestrawności Labofarm (60 mg sproszkowanej kory/tabletkę, 3,8 mg glukofrangulin). Czas działania wynosi 8-12 godzin, co uzasadnia podawanie preparatów wieczorem lub przed snem.
Alax, aloina, antrapochodna, antrazwiązek, działanie przeczyszczające, Frangula alnus, glikozyd hydroksyantracenowy, glukofrangulina, glukofrangulina A, kora kruszyny, lek przeczyszczający, miękki stolec, niestrawność, Normosan, Normosan fix, Radirex PLUS, Rhamnus frangula, substancja czynna, tabletka drażowana, tabletka przeciw niestrawności, związek antranoidowy