Właściwości farmakokinetyczne
Owoc senesu

Właściwości farmakokinetyczne owocu senesu

Owoc senesu (Sennae fructus angustifoliae) zawiera glikozydy hydroksyantracenowe, których działanie przeczyszczające jest wynikiem złożonych procesów farmakokinetycznych. W preparacie Laxantia Tea zawartość owocu senesu wynosi 100 mg na saszetkę, co w połączeniu z liściem senesu zapewnia 16-18 mg glikozydów hydroksyantracenowych w przeliczeniu na sennozyd B.¹

Wchłanianie

Główne związki aktywne obecne w owocu senesu, β-O-glikozydy (sennozydy), charakteryzują się specyficznym profilem wchłaniania. Nie są one absorbowane w jelicie cienkim, a ludzkie enzymy trawienne nie mają zdolności ich rozkładu. Dopiero w jelicie grubym, pod wpływem bakteryjnej flory jelitowej, sennozydy ulegają biotransformacji do aktywnego metabolitu – reinoantronu.²

Badania eksperymentalne na modelach zwierzęcych, w których znakowany reinoantron podawano bezpośrednio do kątnicy, wykazały stosunkowo niski stopień wchłaniania – mniej niż 10% podanej dawki. Natomiast aglikony powstałe w wyniku metabolizmu bakteryjnego są wchłaniane w jelicie cienkim.³

Metabolizm

Po wchłonięciu, reinoantron podlega dalszym przemianom metabolicznym. W obecności tlenu ulega utlenianiu do reiny i sennidyn. Te metabolity można następnie wykryć we krwi, przy czym występują one głównie w postaci skoniugowanej – jako glukuroniany i siarczany, co zwiększa ich rozpuszczalność w wodzie i ułatwia wydalanie.⁴

Badania farmakokinetyczne prowadzone u ludzi, którym podawano doustnie sproszkowane owoce senesu w dawce odpowiadającej 20 mg sennozydów przez okres 7 dni, wykazały, że maksymalne stężenie reiny we krwi wynosiło 100 ng/ml. Istotnym spostrzeżeniem klinicznym jest brak kumulacji reiny w organizmie podczas wielodniowego stosowania, co ma znaczenie dla bezpieczeństwa długotrwałej terapii.⁵

Eliminacja

Eliminacja związków pochodzących z owocu senesu odbywa się kilkoma drogami, przy czym główną drogą wydalania jest przewód pokarmowy. Po doustnym podaniu sennozydów, jedynie niewielki odsetek metabolitów (3-6%) jest wydalany z moczem. Wydalanie z żółcią stanowi marginalną drogę eliminacji tych związków.⁶

Zdecydowana większość sennozydów (około 90%) jest wydalana z kałem w postaci polimerów (polichinonów). Pozostała część wydalana jest w formie niezmetabolizowanej jako sennozydy (2-6%), sennidyny, reinantron oraz reina.⁷

Przenikanie do mleka i przez łożysko

Istotną informacją kliniczną jest to, że aktywne metabolity owocu senesu, w szczególności reina, przenikają w niewielkich ilościach do mleka matki. W związku z tym należy zachować ostrożność przy stosowaniu preparatów zawierających owoc senesu u kobiet karmiących piersią.⁸

Badania eksperymentalne na modelach zwierzęcych wykazały również, że reina ma zdolność przenikania przez barierę łożyskową, choć odbywa się to w niewielkim stopniu. Ta właściwość farmakokinetyczna ma istotne znaczenie przy stosowaniu preparatów zawierających owoc senesu u kobiet w ciąży.⁹

Podsumowanie właściwości farmakokinetycznych

Wszystkie elementy farmakokinetyki owocu senesu – od wchłaniania, przez metabolizm, po eliminację – mają istotny wpływ na jego działanie przeczyszczające. Mechanizm działania opiera się na aktywacji metabolitów przez florę bakteryjną jelita grubego, co skutkuje lokalnym działaniem w świetle jelita i efektem terapeutycznym. Ograniczone wchłanianie systemowe oraz brak kumulacji metabolitów stanowią ważne aspekty bezpieczeństwa farmakoterapii z wykorzystaniem owocu senesu, chociaż należy zwrócić uwagę na możliwość przenikania metabolitów do mleka matki i przez łożysko.¹⁰