bezkomórkowa szczepionka przeciw krztuścowi
Bezkomórkowa szczepionka przeciw krztuścowi (acellular pertussis vaccine, aP) to nowoczesna wersja preparatu zapobiegającego zachorowaniu na krztusiec, chorobę wywoływaną przez bakterię Bordetella pertussis. W przeciwieństwie do starszych szczepionek pełnokomórkowych (wP), zawiera ona tylko oczyszczone antygeny tej bakterii, a nie całe zabite komórki.
Szczepionka bezkomórkowa zawiera od 1 do 5 oczyszczonych antygenów Bordetella pertussis, najczęściej toksoid krztuścowy, hemaglutyniny włókienkowe, pertaktynę oraz fimbrie. Taka kompozycja pozwala na wytworzenie skutecznej odpowiedzi immunologicznej przy jednoczesnym znaczącym zmniejszeniu ryzyka wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych.
W praktyce klinicznej bezkomórkowa szczepionka przeciw krztuścowi jest zwykle podawana w preparatach skojarzonych, najczęściej jako składnik szczepionki DTPa (przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi) lub w połączeniu z dodatkowymi komponentami przeciwko poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b czy wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Stosuje się ją zarówno w szczepieniach pierwotnych niemowląt, jak i w dawkach przypominających u dzieci, młodzieży i dorosłych.
Wprowadzenie szczepionek bezkomórkowych przyczyniło się do znaczącego zmniejszenia częstości występowania miejscowych i ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak gorączka, reakcje w miejscu wstrzyknięcia czy epizody hipotoniczno-hiporeaktywne, w porównaniu do szczepionek pełnokomórkowych. Jednak obserwacje epidemiologiczne sugerują, że odporność po szczepionce bezkomórkowej może być krótsza niż po pełnokomórkowej, co wymaga odpowiedniego planowania dawek przypominających.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Hemaglutynina włókienkowa – Właściwości farmakokinetyczne
Hemaglutynina włókienkowa stanowi kluczowy antygen w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi, obecna jest w preparatach takich jak Adacel, Boostrix, Infanrix-IPV, Pentaxim czy Tetraxim. Zawartość tego antygenu w dawce 0,5 ml różni się w zależności od szczepionki i grupy wiekowej: szczepionki dla młodszych dzieci (Infanrix-IPV, Pentaxim, Tetraxim) zawierają 25 µg hemaglutyniny, natomiast preparaty przypominające dla młodzieży i dorosłych (Adacel, Adacel Polio, Boostrix, Boostrix Polio) zawierają jej mniejsze ilości, od 5 do 8 µg. Hemaglutynina jest adsorbowana na związkach glinu (wodorotlenek lub fosforan glinu), co zwiększa jej immunogenność poprzez przedłużenie ekspozycji antygenu na komórki układu odpornościowego.
antygen krztuścowy, badanie farmakokinetyczne, bezkomórkowa szczepionka przeciw krztuścowi, charakterystyka produktu leczniczego, fosforan glinu, Haemophilus influenzae typu B, hemaglutynina włókienkowa, immunogenność antygenu, odpowiedź immunologiczna, parametr farmakokinetyczny, poliomyelitis, szczepionka DTaP, szczepionka skojarzona, układ immunologiczny, wodorotlenek glinu, związek glinu - Leksykon substancji czynnych
Pertaktyna – Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn
Pertaktyna, jako kluczowy antygen Bordetella pertussis, jest stosowana w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi w dawkach od 2,5 µg (Boostrix, Boostrix Polio) przez 3 µg (Adacel, Adacel Polio) do 8 µg (Infanrix-IPV). Analiza charakterystyk produktów leczniczych wskazuje, że szczepionki zawierające pertaktynę generalnie nie wpływają lub wywierają nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Wyjątkiem jest Infanrix-IPV, zawierający najwyższą dawkę pertaktyny (8 µg), gdzie producent zaznacza możliwość czasowego wpływu na te zdolności, głównie z powodu senności jako objawu poszczepiennego, co może mieć znaczenie kliniczne u osób prowadzących pojazdy lub obsługujących maszyny.
- Leksykon substancji czynnych
Pertaktyna – Właściwości farmakodynamiczne
Pertaktyna (PRN) jest zewnątrzbłonowym białkiem Bordetella pertussis o masie 69 kDa, kluczowym antygenem w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi, takich jak Adacel (3 µg), Boostrix (2,5 µg) czy Infanrix-IPV (8 µg). Pełni istotną rolę w adhezji bakterii do nabłonka dróg oddechowych, a jej obecność w szczepionkach indukuje silną odpowiedź immunologiczną, potwierdzoną wysokim odsetkiem seropozytywności (np. 94,6% u dzieci 4-6 lat po Adacel) oraz wysokimi średnimi geometrycznymi stężeniami (GMC) przeciwciał, które utrzymują się przez wiele lat (np. 95,3% seropozytywności po 5 latach u dzieci). Szczepienia kobiet w ciąży preparatami zawierającymi pertaktynę znacząco podnoszą poziom przeciwciał u noworodków (GMC do 294,1 EU/ml po urodzeniu), zapewniając bierną ochronę niemowląt z efektywnością powyżej 90% w pierwszych miesiącach życia. Pomimo obserwowanego obniżenia odpowiedzi immunologicznej niemowląt na szczepienie pierwotne w obecności przeciwciał matczynych, dane epidemiologiczne nie wskazują na kliniczne znaczenie tej interferencji.
adhezja bakterii, antygen krztuścowy, badanie immunogenności, bezkomórkowa szczepionka przeciw krztuścowi, Bordetella pertussis, dawka przypominająca, hemaglutynina włókienkowa, interakcja immunologiczna, interferencja immunologiczna, obturacyjna choroba dróg oddechowych, odpowiedź immunologiczna, patogeneza krztuśca, pertaktyna, średnia geometryczna stężeń, szczepienie kobiet w ciąży, szczepienie pierwotne, szczepionka acelularna, toksoid błoniczy, toksoid krztuścowy, toksoid tężcowy