Właściwości farmakodynamiczne
Pertaktyna

Właściwości farmakodynamiczne pertaktyny

Pertaktyna (PRN) jest jednym z kluczowych antygenów krztuścowych obecnych w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi. Jest to białko zewnątrzbłonowe o masie 69 kDa, produkowane przez bakterię Bordetella pertussis, które pełni istotną rolę w procesie przylegania patogenu do komórek nabłonkowych dróg oddechowych. Pertaktyna, jako składnik szczepionek acelularnych przeciw krztuścowi, wywołuje specyficzną odpowiedź immunologiczną, przyczyniając się do ochrony przed zachorowaniem na krztusiec.¹

Występowanie pertaktyny w szczepionkach

Pertaktyna stanowi istotny składnik wielu szczepionek bezkomórkowych przeciw krztuścowi, występując w różnych dawkach w zależności od preparatu:²

• Adacel: 3 mikrogramy pertaktyny³
• Adacel Polio: 3 mikrogramy pertaktyny⁴
• Boostrix: 2,5 mikrograma pertaktyny⁵
• Boostrix Polio: 2,5 mikrograma pertaktyny⁶
• Infanrix-IPV: 8 mikrogramów pertaktyny⁷

Odpowiedź immunologiczna na pertaktynę

Liczne badania kliniczne wykazały, że pertaktyna wywołuje silną odpowiedź immunologiczną u różnych grup wiekowych po podaniu szczepionek zawierających ten antygen. Szczepienie indukuje produkcję specyficznych przeciwciał przeciwko pertaktynie, co przyczynia się do ochrony przed krztuścem.⁸

Seropozytywność po szczepieniu

Badania kliniczne szczepionek zawierających pertaktynę wykazały wysoki odsetek seropozytywności po szczepieniu. W badaniach z użyciem szczepionki Adacel odsetek osób seropozytywnych dla pertaktyny po miesiącu od szczepienia wynosił:⁹

• 94,6% u dzieci w wieku 4-6 lat
• 94,5% u młodzieży w wieku 11-17 lat
• 93,8% u dorosłych w wieku 18-64 lat

Podobnie wysokie wskaźniki seropozytywności obserwowano po podaniu szczepionki Boostrix, gdzie odsetek seropozytywności dla pertaktyny wynosił 99,4% u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 10 lat oraz 100% u dzieci w wieku powyżej 4 lat.¹⁰

Średnie geometryczne stężeń przeciwciał

W badaniach klinicznych oceniano także średnie geometryczne stężeń (GMC) przeciwciał przeciwko pertaktynie. W badaniu z użyciem szczepionki Adacel, wskaźniki GMC dla przeciwciał przeciw pertaktynie u młodzieży i dorosłych w porównaniu z tymi, które obserwowano u niemowląt w ramach badania skuteczności Sweden I, wynosiły:¹¹

• 3,2 (95% CI: 2,5; 4,1) u młodzieży w wieku 11-17 lat
• 3,2 (95% CI: 2,3; 4,4) u dorosłych w wieku 18-64 lat

Wartości GMC dla pertaktyny po podaniu szczepionki Adacel nie były niższe w porównaniu z wartościami GMC po podaniu DTaP, co świadczy o skutecznej odpowiedzi immunologicznej.^0,67).”>12

Utrzymywanie się odpowiedzi immunologicznej

Istotnym aspektem oceny skuteczności pertaktyny jest długotrwałość odpowiedzi immunologicznej. Badania serologiczne wykazały, że seropozytywność dla pertaktyny utrzymuje się przez wiele lat po szczepieniu.¹³

Utrzymywanie się przeciwciał u dzieci

W badaniach z użyciem szczepionki Adacel, odsetek seropozytywności dla pertaktyny u dzieci w wieku 4-6 lat wynosił 95,3% po 5 latach od szczepienia.¹⁴

W przypadku szczepionki Adacel Polio, utrzymywanie się przeciwciał przeciwko pertaktynie u dzieci w wieku 3,5-5 lat wynosiło:¹⁵

• 97,3% po 1 roku
• 91,7% po 3 latach
• 95,7% po 5 latach

Utrzymywanie się przeciwciał u młodzieży i dorosłych

W badaniach z użyciem szczepionki Adacel, wskaźniki seropozytywności dla pertaktyny u młodzieży w wieku 11-17 lat wynosiły:¹⁶

• 99,7% po 3 latach
• 98,5% po 5 latach
• 100% po 10 latach

U dorosłych w wieku 18-64 lat, wskaźniki seropozytywności dla pertaktyny wynosiły:¹⁷

• 98,6% po 3 latach
• 97,1% po 5 latach
• 99,3% po 10 latach

Podobne wyniki uzyskano dla szczepionki Adacel Polio, gdzie seropozytywność dla pertaktyny u młodzieży w wieku 11-17 lat utrzymywała się na poziomie 99,1% po 3 latach, 100% po 5 latach i 88,8% po 10 latach, a u dorosłych w wieku 18-64 lat na poziomie 99,3% po 3 latach, 98,4% po 5 latach i 93,7% po 10 latach.¹⁸

Mechanizm działania pertaktyny

Pertaktyna jest zewnątrzbłonowym białkiem Bordetella pertussis, które odgrywa kluczową rolę w patogenezie krztuśca. Jej główną funkcją jest umożliwienie adhezji bakterii do komórek nabłonkowych dróg oddechowych gospodarza.¹⁹

W kontekście szczepionek, pertaktyna stanowi ważny antygen, który indukuje produkcję przeciwciał zdolnych do neutralizacji jej funkcji adhezyjnej, co przyczynia się do ochrony przed zakażeniem. Chociaż nie określono dokładnej korelacji serologicznej z ochroną przeciw krztuścowi, uważa się, że przeciwciała przeciwko pertaktynie odgrywają istotną rolę w zapewnieniu ochrony.²⁰

Rola pertaktyny w skuteczności szczepionek

Pertaktyna jest jednym z kluczowych antygenów w bezkomórkowych szczepionkach przeciw krztuścowi, obok toksoidu krztuścowego, hemaglutyniny włókienkowej i fimbrii. Badania porównawcze z danymi ze Sweden I, gdzie wykazano skuteczność ochronną na poziomie 85%, sugerują, że pertaktyna przyczynia się istotnie do ogólnej skuteczności szczepionek.²¹

Na podstawie badań immunogenności wykazano, że szczepionki zawierające pertaktynę wywołują odpowiedź immunologiczną, która powinna zapewniać ochronę przed krztuścem. Chociaż dokładny stopień i czas trwania tej ochrony nie zostały jednoznacznie określone, dane epidemiologiczne i badania obserwacyjne wskazują na skuteczność szczepionek zawierających pertaktynę w zapobieganiu zachorowaniom na krztusiec.²²

Pertaktyna a szczepienie kobiet w ciąży

Szczególnym zastosowaniem szczepionek zawierających pertaktynę jest szczepienie kobiet w ciąży, które ma na celu zapewnienie biernej ochrony noworodków przed krztuścem w pierwszych miesiącach życia.<sup data-drug="Adacel" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Immunogenność przeciw krztuścowi u niemowląt (w wieku 23

Przenoszenie przeciwciał matczynych

Badania wykazały, że szczepienie kobiet w ciąży przeciw krztuścowi prowadzi do wyższych stężeń przeciwciał przeciwko pertaktynie u noworodków w porównaniu z niemowlętami urodzonymi przez nieszczepione matki.²⁴

W badaniu, w którym 33 kobiety w ciąży otrzymały szczepionkę Adacel, a 15 otrzymało placebo, średnie geometryczne stężeń (GMC) przeciwciał przeciw pertaktynie u niemowląt wynosiły:²⁵

• 226,8 EU/ml po urodzeniu i 75,7 EU/ml w wieku 2 miesięcy u niemowląt urodzonych przez zaszczepione matki
• 14,4 EU/ml po urodzeniu i 5,2 EU/ml w wieku 2 miesięcy u niemowląt z grupy kontrolnej

Stosunek GMC (grupa szczepiona/grupa kontrolna) dla pertaktyny wynosił 15,8 po urodzeniu i 14,6 po 2 miesiącach, co wskazuje na istotnie wyższe poziomy przeciwciał u niemowląt urodzonych przez zaszczepione matki.²⁶

W innym badaniu, gdzie 134 kobiety w ciąży otrzymały szczepionkę Adacel, a 138 otrzymało szczepionkę kontrolną, średnie geometryczne stężeń przeciwciał przeciw pertaktynie u niemowląt wynosiły:²⁷

• 294,1 EU/ml po urodzeniu i 76,8 EU/ml w wieku 2 miesięcy u niemowląt urodzonych przez zaszczepione matki
• 11,2 EU/ml po urodzeniu i 4,4 EU/ml w wieku 2 miesięcy u niemowląt z grupy kontrolnej

Stosunek GMC (grupa szczepiona/grupa kontrolna) dla pertaktyny wynosił 26,3 po urodzeniu i 17,5 po 2 miesiącach.²⁸

Skuteczność szczepienia w ciąży

Badania obserwacyjne wykazały wysoką skuteczność szczepionek zawierających pertaktynę w zapobieganiu krztuścowi u niemowląt urodzonych przez matki zaszczepione w czasie ciąży. Ogólna skuteczność wynosiła ponad 90% w pierwszych 2-3 miesiącach życia niemowląt. ^90%.”>29

W badaniu przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii, skuteczność szczepionki Adacel Polio podanej w czasie ciąży wynosiła 93% (95% CI: 81; 97) w zapobieganiu krztuścowi u niemowląt w pierwszych 2 miesiącach życia.³⁰

W badaniu przeprowadzonym w USA, skuteczność szczepionki Adacel podanej w czasie ciąży wynosiła 91,4% (95% CI: 19,5; 99,1) w zapobieganiu krztuścowi u niemowląt w pierwszych 2 miesiącach życia.³¹

Pertaktyna a interakcje immunologiczne

Interesującym aspektem badań nad pertaktyną jest ocena możliwych interakcji immunologicznych pomiędzy przeciwciałami matczynymi a odpowiedzią immunologiczną niemowląt na szczepienie pierwotne.³²

Badania wykazały, że u niemowląt urodzonych przez matki zaszczepione w czasie ciąży obserwowano niższe stężenia przeciwciał przeciwko antygenom krztuśca, w tym pertaktynie, po szczepieniu pierwotnym i po szczepieniu uzupełniającym w porównaniu z niemowlętami urodzonymi przez nieszczepione matki.³³

Jednak wielokrotność wzrostu stężeń przeciwciał od momentu przed szczepieniem uzupełniającym do 1 miesiąca po podaniu dawki uzupełniającej była w tym samym zakresie zarówno dla niemowląt urodzonych przez matki zaszczepione, jak i nieszczepione, co świadczy o skuteczności szczepienia pierwotnego.³⁴

Co istotne, aktualne dane epidemiologiczne dotyczące krztuśca po wdrożeniu szczepienia matek szczepionką dTpa nie wskazują na kliniczne znaczenie tej interferencji immunologicznej.³⁵

Pertaktyna w różnych grupach wiekowych

Odpowiedź na pertaktynę u dzieci

U dzieci w wieku 4-6 lat, którzy otrzymali szczepionkę Adacel jako dawkę przypominającą, odpowiedź po szczepieniu przypominającym dla pertaktyny wynosiła 94,6%.³⁶

W badaniu z użyciem szczepionki Infanrix-IPV u dzieci w wieku od 15 do 26 miesięcy, które wcześniej otrzymały 3 dawki szczepionki DTPa + IPV, odsetek zaszczepionych, którzy osiągnęli miana ≥ 5 j. ELISA/ml dla pertaktyny wynosił 100%.³⁷

U dzieci w wieku od 4 do 7 lat, które wcześniej otrzymały 3 lub 4 dawki szczepionki DTPw lub DTPa, odsetek zaszczepionych, którzy osiągnęli miana ≥ 5 j. ELISA/ml dla pertaktyny po podaniu szczepionki Infanrix-IPV wynosił od 95,5% do 100%.³⁸

Odpowiedź na pertaktynę u młodzieży i dorosłych

U młodzieży (11-17 lat) i dorosłych (18-64 lat), którzy otrzymali szczepionkę Adacel, odpowiedź po szczepieniu przypominającym dla pertaktyny wynosiła odpowiednio 94,5% i 93,8%.³⁹

W przypadku szczepionki Boostrix, odsetek seropozytywności dla pertaktyny wynosił 99,4% u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 10 lat.⁴⁰

Odpowiedź na pertaktynę u osób wcześniej nieszczepionych

Badania z użyciem szczepionki Adacel Polio u osób dorosłych w wieku ≥ 40 lat, które nie otrzymały żadnej szczepionki zawierającej toksoid błoniczy i tężcowy w ciągu ostatnich 20 lat, wykazały, że ≥ 95,8% dorosłych było seropozytywnych w kierunku przeciwciał na wszystkie antygeny krztuśca zawarte w szczepionce, w tym pertaktynę.⁴¹

W badaniu z użyciem szczepionki Adacel Polio, po podaniu jednej dawki szczepionki, odsetek seropozytywności dla pertaktyny wynosił 99,4%.⁴²

Badania porównawcze i metaanalizy

Badania porównawcze skuteczności szczepionek zawierających pertaktynę wykazały jej istotną rolę w zapewnieniu ochrony przed krztuścem. Dane z badań obserwacyjnych i metaanaliz potwierdzają skuteczność szczepionek zawierających pertaktynę w różnych grupach wiekowych.⁴³

Szczególnie istotne są wyniki badań dotyczących skuteczności szczepienia kobiet w ciąży w zapobieganiu krztuścowi u niemowląt. W badaniu przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii, skuteczność szczepionki Boostrix Polio podanej w trzecim trymestrze ciąży wynosiła 88% (95% CI: 79; 93) w zapobieganiu krztuścowi u niemowląt w pierwszych 3 miesiącach życia.⁴⁴

W badaniu przeprowadzonym w Hiszpanii, skuteczność szczepionki Boostrix podanej w trzecim trymestrze ciąży wynosiła 90,9% (95% CI: 56,6; 98,1) w zapobieganiu krztuścowi u niemowląt w pierwszych 3 miesiącach życia.⁴⁵

Metaanalizy wyników badań immunogenności pertaktyny u osób z obturacyjnymi chorobami dróg oddechowych wykazały, że 92,2% osób było seropozytywnych dla pertaktyny po szczepieniu szczepionką Boostrix, co jest zgodne z wynikami uzyskanymi w ogólnej populacji osób dorosłych.⁴⁶