synapsa
Synapsa to wyspecjalizowane połączenie między dwiema komórkami nerwowymi (neuronami) lub między neuronem a komórką efektorową, umożliwiające przekazywanie impulsów nerwowych. Jest to kluczowa struktura w układzie nerwowym, odpowiedzialna za komunikację międzykomórkową i przetwarzanie informacji.
Typowa synapsa składa się z części presynaptycznej (zakończenie aksonu neuronu nadawczego), szczeliny synaptycznej oraz części postsynaptycznej (błona komórkowa neuronu odbiorczego). W zależności od mechanizmu przekazywania sygnału wyróżniamy synapsy chemiczne, gdzie przekaźnictwo odbywa się za pomocą neuroprzekaźników, oraz synapsy elektryczne, gdzie impulsy przekazywane są bezpośrednio przez połączenia szczelinowe.
Zaburzenia funkcjonowania synaps mogą prowadzić do wielu chorób neurologicznych i psychicznych, w tym chorób neurodegeneracyjnych (jak choroba Alzheimera), zaburzeń nastroju, schizofrenii czy epilepsji. Modulacja przekaźnictwa synaptycznego stanowi podstawę działania wielu leków neuropsychiatrycznych, w tym leków przeciwdepresyjnych, przeciwpsychotycznych i przeciwpadaczkowych.
Plastyczność synaptyczna, czyli zdolność synaps do wzmacniania lub osłabiania swojej siły w odpowiedzi na aktywność neuronalną, leży u podłoża procesów uczenia się i pamięci. Zrozumienie mechanizmów działania synaps ma kluczowe znaczenie dla rozwoju nowych strategii terapeutycznych w leczeniu zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Plofed 1% 10 mg/ml
Propofol, substancja czynna produktu Plofed 1% (10 mg/ml), poddany został szczegółowej ocenie bezpieczeństwa w badaniach przedklinicznych, które wykazały potencjalne neurotoksyczne działanie podczas krytycznych okresów rozwoju mózgu. W badaniach zaobserwowano rozległe wymieranie neuronów i oligodendrocytów, zmiany morfologiczne synaps oraz zaburzenia neurogenezy, szczególnie w okresie odpowiadającym trzeciemu trymestrowi ciąży oraz pierwszym trzem latom życia postnatalnego u ludzi. Ekspozycja na propofol trwająca 3 godziny nie zwiększała liczby obumarłych neuronów, natomiast znieczulenie trwające 5 godzin lub dłużej wiązało się ze znaczącym wzrostem apoptozy komórek nerwowych. Dane te wskazują na konieczność ostrożnej oceny ryzyka neurotoksyczności w kontekście stosowania propofolu u noworodków i małych dzieci.
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół angelmana – Etiologia i przyczyny
Zespół Angelmana (ZA) to rzadkie zaburzenie neurorozwojowe o częstości około 1:15 000 żywych urodzeń, stanowiące do 6% przypadków ciężkiego upośledzenia umysłowego z padaczką. Etiologia ZA wiąże się z utratą funkcji matczynego genu UBE3A na chromosomie 15q11-q13, który koduje ligazę ubikwitynową E3A, kluczową dla homeostazy białkowej w neuronach. W mózgu ekspresja genu UBE3A jest monoalleliczna i pochodzi wyłącznie z kopii matczynej, podczas gdy kopia ojcowska jest wyciszona epigenetycznie. Główne mechanizmy genetyczne ZA to delecja matczynego fragmentu 15q11-q13 (70-75% przypadków), mutacje punktowe w UBE3A (10-20%), ojcowska disomia jednorodzicielska (2-7%) oraz defekty centrum piętnowania (3-5%). W 10-15% przypadków przyczyna genetyczna pozostaje nieznana. Delecja matczynego chromosomu wiąże się z cięższym fenotypem klinicznym i większym ryzykiem padaczki. W patogenezie mogą również uczestniczyć inne geny z regionu 15q11-q13, np. OCA2, odpowiedzialny za jasną pigmentację skóry i włosów u części pacjentów. ZA najczęściej powstaje de novo, choć w nielicznych przypadkach może być dziedziczony, zwłaszcza przy mutacjach UBE3A lub defektach centrum piętnowania.
degradacja białek, delecja chromosomowa, delecja chromosomu, disomia jednorodzicielska, fenotyp kliniczny, gen UBE3A, metylacja DNA, model mysi, mutacja missense, mutacja mozaikowa, mutacja punktowa, obraz kliniczny, padaczka, rozwój zarodkowy, synapsa, terapia genowa, upośledzenie umysłowe, zaburzenie epigenetyczne, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie rozwojowe, zespół Angelmana, zespół Pradera-Williego, zmiana genetyczna - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół angelmana – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Angelmana (AS) jest rzadkim zaburzeniem neurorozwojowym wynikającym z utraty funkcji matczynego allelu genu UBE3A na chromosomie 15q11-q13, co prowadzi do braku ekspresji ligazy ubikwitynowej E3A (E6-AP) w neuronach. Główne mechanizmy genetyczne obejmują delecje 5-7 Mb regionu 15q11-q13 (70-75% przypadków), mutacje punktowe w UBE3A (10-20%), defekty centrum imprintingu (2-5%) oraz disomię jednorodzicielską ojcowską (3-7%). Fenotyp kliniczny obejmuje ciężkie upośledzenie umysłowe, ataksję, napady padaczkowe, brak mowy oraz charakterystyczne cechy behawioralne, takie jak łatwo prowokowany uśmiech. Delecje są związane z najcięższym przebiegiem, w tym mikrocefalią i hipopigmentacją, natomiast disomia i defekty imprintingu wykazują łagodniejszy fenotyp. UBE3A koduje ligazę ubikwitynową E3A, kluczową dla proteasomalnej degradacji białek synaptycznych, w tym Arc, co wpływa na plastyczność synaptyczną i funkcje poznawcze. Modele mysie wykazały deficyty w LTP hipokampa, ataksję i napady padaczkowe, potwierdzając rolę UBE3A w rozwoju i funkcjonowaniu OUN.
ataksja, autofagia, BDNF, biodostępność, centrum imprintingu, defekt imprintingu, degradacja proteasomalna, delecja chromosomowa, disomia jednorodzicielska, hipopigmentacja, imprinting genomowy, istota czarna, kolec dendrytyczny, komórka nerwowa, mikrocefalia, mutacja frameshift, napad padaczkowy, neuron dopaminergiczny, oligonukleotyd antysensowy, ośrodkowy układ nerwowy, plastyczność synaptyczna, receptor AMPA, synapsa, szlak ubikwityna-proteasom, terapia genowa, upośledzenie umysłowe, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zespół Angelmana - Leksykon chorób i schorzeń
Autyzm – Etiologia i przyczyny
Autyzm (ASD) jest złożonym zaburzeniem neurorozwojowym o wieloczynnikowej etiologii, w której dominującą rolę odgrywają czynniki genetyczne z dziedzicznością szacowaną na 60-90%. Badania bliźniąt wskazują na 77% zgodność u bliźniąt jednojajowych, a ponad 400 genów jest potencjalnie zaangażowanych w rozwój ASD, w tym mutacje de novo (52-67% przypadków w rodzinach niskiego ryzyka) oraz poligeniczne warianty genetyczne. Autyzm może być także elementem zespołów genetycznych, takich jak zespół łamliwego chromosomu X czy zespół Retta. Czynniki środowiskowe, zwłaszcza prenatalne i okołoporodowe, takie jak zaawansowany wiek rodziców (matki powyżej 35-40 lat, ojca powyżej 40-50 lat), choroby matki w ciąży, infekcje, ekspozycja na leki (kwas walproinowy, talidomid), toksyny, niedobory żywieniowe oraz powikłania okołoporodowe, również zwiększają ryzyko ASD, choć działają najczęściej w interakcji z predyspozycjami genetycznymi.
autyzm spektrum zaburzeń, badanie bliźniąt, bliźnięta dwujajowe, bliźnięta jednojajowe, ciało migdałowate, cukrzyca ciążowa, czynnik genetyczny, dieta bezglutenowa, dziedziczność autyzmu, glutaminian, hipokamp, istota biała, kora mózgowa, kora przedczołowa, kwas walproinowy, lek przeciwpadaczkowy, móżdżek, mutacja de novo, neuroprzekaźnik, niedobór kwasu foliowego, niedobór witaminy D, niedotlenienie, niska masa urodzeniowa, poród przedwczesny, serotonina, stan przedrzucawkowy, stan zapalny, stwardnienie guzowate, synapsa, szczepionka MMR, talidomid, zaburzenie immunologiczne, zaburzenie neurorozwojowe, zespół łamliwego chromosomu X, zespół Pradera-Williego, zespół Retta - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Karbamazepina Tillomed 400 mg
Karbamazepina, pochodna dibenzazepiny (kod ATC: N03AF01), jest lekiem przeciwpadaczkowym o szerokim spektrum działania, stosowanym w leczeniu napadów częściowych (proste i złożone, z uogólnieniem wtórnym lub bez), uogólnionych drgawek toniczno-klonicznych oraz mieszanych postaci napadów. Mechanizm jej działania opiera się na stabilizacji nadmiernie pobudzonych błon neuronalnych, hamowaniu powtarzalnych wyładowań oraz ograniczeniu rozchodzenia się impulsów pobudzających przez synapsy. Karbamazepina selektywnie blokuje zależne od potencjału i użycia kanały sodowe w zdepolaryzowanych neuronach, co pozwala na skuteczne tłumienie patologicznej aktywności elektrycznej w OUN.
błona neuronalna, dopamina, drgawki toniczno-kloniczne, działanie neurotropowe, działanie przeciwpadaczkowe, działanie psychotropowe, faza maniakalna, glutaminian, kanał jonowy, kanał sodowy, karbamazepina, mieszana postać napadu, napad padaczkowy, napad padaczkowy częściowy, napięcie mięśniowe, noradrenalina, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka, pochodna dibenzazepiny, potencjał błony komórkowej, synapsa, wyładowanie neuronalne, zaburzenie afektywne dwubiegunowe