kolec dendrytyczny
Kolec dendrytyczny (ang. dendritic spine) to mała wypustka na dendrytach neuronów, która stanowi główne miejsce tworzenia synaps pobudzających w ośrodkowym układzie nerwowym. Kolce dendrytyczne występują najliczniej na neuronach piramidowych kory mózgowej oraz na komórkach Purkiniego w móżdżku, gdzie przyjmują charakterystyczne kształty: cienkie (thin), grzybkowate (mushroom), przysadziste (stubby) lub rozgałęzione (branched).
Struktura kolca dendrytycznego składa się z główki (zawierającej aparat post-synaptyczny) oraz szyjki łączącej ją z dendrytem. W główce kolca znajduje się zagęszczenie post-synaptyczne (PSD – postsynaptic density) zawierające receptory neurotransmiterowe i białka sygnałowe, a także wyspecjalizowany kompleks białek cytoszkieletu, organelle komórkowe i systemy sygnalizacyjne, które umożliwiają lokalną regulację funkcji synaptycznej.
Kolce dendrytyczne charakteryzują się dużą plastycznością morfologiczną i funkcjonalną, co ma kluczowe znaczenie dla procesów uczenia się i pamięci. Ich liczba, kształt i wielkość mogą ulegać zmianom w odpowiedzi na aktywność synaptyczną, co odzwierciedla zjawisko plastyczności synaptycznej. Zaburzenia w morfologii i funkcji kolców dendrytycznych obserwuje się w wielu chorobach neurologicznych i psychiatrycznych, w tym w chorobie Alzheimera, schizofrenii czy zaburzeniach ze spektrum autyzmu.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Adhd u dorosłych to zespół nadpobudliwości psychoruchowej u dorosłych – Patofizjologia i mechanizm
ADHD u dorosłych to przewlekłe zaburzenie neurorozwojowe charakteryzujące się utrzymującymi się deficytami uwagi, nadaktywnością i impulsywnością, które znacząco wpływają na funkcjonowanie zawodowe, społeczne i akademickie. Etiologia ADHD jest wieloczynnikowa, obejmująca wysoką dziedziczność (70-80%) oraz czynniki środowiskowe, takie jak palenie tytoniu i stres w ciąży, wcześniactwo czy ekspozycja na toksyny. Neuroobrazowanie wykazuje zmniejszoną objętość kory przedczołowej, jąder podstawy i móżdżku, a także opóźnione dojrzewanie kory mózgowej. Patofizjologia ADHD wiąże się z dysfunkcją układów dopaminergicznego i noradrenergicznego, zaburzeniami funkcji wykonawczych oraz dysregulacją emocjonalną, co koreluje z deficytami w kontroli uwagi, hamowaniu behawioralnym i pamięci roboczej. Na poziomie molekularnym obserwuje się zaburzenia transmisji glutaminergicznej, zwłaszcza receptorów NMDAR, co może tłumaczyć heterogeniczność objawów i stanowić potencjalny cel terapeutyczny. Ponadto, ADHD wiąże się ze stanem zapalnym i dysregulacją immunologiczną, co otwiera nowe możliwości leczenia ukierunkowanego na modulację procesów zapalnych.
atomoksetyna, badanie asocjacji całego genomu, bupropion, choroba autoimmunologiczna, ciało migdałowate, dezypramina, długotrwała potencjalizacja, dysfunkcja dopaminergiczna, dysregulacja emocjonalna, ekspozycja płodu na alkohol, funkcje wykonawcze, grzbietowo-boczna kora przedczołowa, hipokamp, hipoteza monoaminergiczna, infekcja wirusowa, inhibitor wychwytu zwrotnego noradrenaliny, jądra podstawy, jądro ogoniaste, jądro półleżące, kolec dendrytyczny, kora móżdżku, lek psychostymulujący, metylfenidat, neurofeedback, neuromodulacja, neurozapalenie, niska masa urodzeniowa, obwód korowo-limbiczny, pamięć robocza, pęczek podłużny górny, plastyczność synaptyczna, przedwczesny poród, receptor dopaminergiczny, receptor NMDA, stres oksydacyjny, terapia poznawczo-behawioralna, układ serotoninergiczny, wiloksazyna, zaburzenie neurorozwojowe, zakręt obręczy, zespół nadpobudliwości psychoruchowej - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół angelmana – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Angelmana (AS) jest rzadkim zaburzeniem neurorozwojowym wynikającym z utraty funkcji matczynego allelu genu UBE3A na chromosomie 15q11-q13, co prowadzi do braku ekspresji ligazy ubikwitynowej E3A (E6-AP) w neuronach. Główne mechanizmy genetyczne obejmują delecje 5-7 Mb regionu 15q11-q13 (70-75% przypadków), mutacje punktowe w UBE3A (10-20%), defekty centrum imprintingu (2-5%) oraz disomię jednorodzicielską ojcowską (3-7%). Fenotyp kliniczny obejmuje ciężkie upośledzenie umysłowe, ataksję, napady padaczkowe, brak mowy oraz charakterystyczne cechy behawioralne, takie jak łatwo prowokowany uśmiech. Delecje są związane z najcięższym przebiegiem, w tym mikrocefalią i hipopigmentacją, natomiast disomia i defekty imprintingu wykazują łagodniejszy fenotyp. UBE3A koduje ligazę ubikwitynową E3A, kluczową dla proteasomalnej degradacji białek synaptycznych, w tym Arc, co wpływa na plastyczność synaptyczną i funkcje poznawcze. Modele mysie wykazały deficyty w LTP hipokampa, ataksję i napady padaczkowe, potwierdzając rolę UBE3A w rozwoju i funkcjonowaniu OUN.
ataksja, autofagia, BDNF, biodostępność, centrum imprintingu, defekt imprintingu, degradacja proteasomalna, delecja chromosomowa, disomia jednorodzicielska, hipopigmentacja, imprinting genomowy, istota czarna, kolec dendrytyczny, komórka nerwowa, mikrocefalia, mutacja frameshift, napad padaczkowy, neuron dopaminergiczny, oligonukleotyd antysensowy, ośrodkowy układ nerwowy, plastyczność synaptyczna, receptor AMPA, synapsa, szlak ubikwityna-proteasom, terapia genowa, upośledzenie umysłowe, zaburzenie neurorozwojowe, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zespół Angelmana