farmakoterapia glikokortykosteroidami
Farmakoterapia glikokortykosteroidami stanowi istotny element leczenia wielu schorzeń o podłożu zapalnym i immunologicznym. Glikokortykosteroidy (GKS) są syntetycznymi odpowiednikami kortyzolu – hormonu produkowanego przez korę nadnerczy, wykazującymi silne działanie przeciwzapalne, immunosupresyjne oraz przeciwalergiczne.
Mechanizm działania GKS opiera się głównie na wiązaniu z receptorami jądrowymi, co prowadzi do regulacji ekspresji genów odpowiedzialnych za procesy zapalne. Efektem jest hamowanie produkcji cytokin prozapalnych, prostaglandyn, leukotrienów oraz zahamowanie migracji komórek zapalnych do miejsca zapalenia.
W praktyce klinicznej GKS znajdują zastosowanie w leczeniu chorób autoimmunologicznych (np. RZS, toczeń), chorób alergicznych (astma, pokrzywka), chorób skóry (AZS, łuszczyca), chorób zapalnych jelit oraz w transplantologii. Dostępne są w różnych postaciach: doustnej, dożylnej, wziewnej, donosowej, miejscowej (maści, kremy) oraz do wstrzykiwań dostawowych.
Leczenie GKS wymaga szczególnej uwagi ze względu na liczne działania niepożądane, szczególnie przy terapii długoterminowej. Najczęstsze powikłania obejmują: osteoporozę, zespół Cushinga, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, nadciśnienie tętnicze, zwiększoną podatność na infekcje, zaburzenia psychiczne oraz zaćmę.
Strategia farmakoterapii GKS powinna uwzględniać zasadę najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy konieczny czas. W terapii przewlekłej zaleca się stosowanie leków osłonowych (np. inhibitory pompy protonowej), suplementację wapnia i witaminy D, a w przypadku odstawiania leku po długotrwałym stosowaniu – stopniową redukcję dawki dla uniknięcia zespołu odstawienia.