sekwencjonowanie eksonu
Sekwencjonowanie eksonu to technika molekularna skupiająca się na analizie kodujących fragmentów ludzkiego genomu. Eksony stanowią około 1-2% całego genomu człowieka, ale zawierają około 85% znanych mutacji związanych z chorobami genetycznymi, co czyni tę metodę wysoce efektywną diagnostycznie.
W procesie sekwencjonowania eksonów (WES – Whole Exome Sequencing) analizowane są wszystkie regiony kodujące białka w genomie pacjenta. Metoda ta jest ekonomiczną alternatywą dla sekwencjonowania całego genomu (WGS), umożliwiając identyfikację wariantów genetycznych odpowiedzialnych za choroby jednogenowe, złożone zaburzenia genetyczne oraz predyspozycje do chorób wieloczynnikowych.
Kliniczna użyteczność sekwencjonowania eksonów obejmuje diagnostykę rzadkich chorób genetycznych, identyfikację nowych genów związanych z chorobami, charakterystykę molekularną nowotworów oraz farmakogenetykę. Technika ta znajduje również zastosowanie w badaniach prenatalnych i preimplantacyjnych, umożliwiając wczesne wykrycie zaburzeń genetycznych u płodu lub zarodka.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Febris mediterranea familiaris – Diagnostyka i diagnoza
Febris mediterranea familiaris (FMF) to autosomalnie recesywna choroba autozapalna, charakteryzująca się nawracającymi epizodami gorączki i zapalenia otrzewnej, opłucnej oraz stawów, występująca głównie w populacjach śródziemnomorskich. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych Tel-Hashomer, które cechują się czułością >95% i specyficznością >97%, wymagających obecności 2 kryteriów głównych lub 1 głównego i 2 mniejszych. W trakcie ataku obserwuje się leukocytozę z neutrofilią, podwyższone CRP, OB, fibrynogen oraz białko amyloidu A (SAA), które normalizują się po ustąpieniu objawów. Diagnostyka genetyczna obejmuje analizę 14 wariantów genu MEFV, w tym 9 patogennych (np. M694V, M680I) i 5 o niepewnym znaczeniu (np. E148Q). Homozygotyczność lub heterozygotyczność złożona potwierdza rozpoznanie, jednak 10-20% pacjentów spełniających kryteria kliniczne nie wykazuje mutacji, co wskazuje na rolę czynników epigenetycznych i środowiskowych. Wariant E148Q nie jest jednoznacznym markerem FMF. Czułość testów genetycznych różni się etnicznie: 70% w populacjach arabskich, do 95% w żydowskich północnoafrykańskich.
amyloidoza, badanie prenatalne, białe krwinki, białko amyloidu A, białko C-reaktywne, biopsja nerki, choroba autoimmunologiczna, czynnik epigenetyczny, dziedziczenie autosomalne recesywne, gorączka śródziemnomorska, kryteria Tel Hashomer, leukocytoza, mutacja genu MEFV, odczyn Biernackiego, poradnictwo genetyczne, rumień, sekwencjonowanie eksonu, wysięk opłucnowy, zapalenie opłucnej, zapalenie otrzewnej, zapalenie stawów - Leksykon chorób i schorzeń
Tętniak aorty piersiowej – Diagnostyka i diagnoza
Tętniak aorty piersiowej (TAP) definiuje się jako poszerzenie aorty piersiowej o ≥50% w stosunku do normy, przy czym w USA za tętniak uznaje się średnicę >4,5 cm, a poszerzenie powyżej 3,5 cm jest uważane za nieprawidłowe. TAP stanowi około 1/3 hospitalizacji z powodu tętniaków aorty i charakteryzuje się bezobjawowym przebiegiem aż do rozwarstwienia lub pęknięcia, co wiąże się z wysoką śmiertelnością. Diagnostyka opiera się głównie na obrazowaniu: tomografia komputerowa z kontrastem (CT) i angiografia tomografii komputerowej (CTA) są złotym standardem, umożliwiając precyzyjną ocenę rozmiaru, lokalizacji i zakresu tętniaka, a także wykrycie współistniejących zmian w aorcie brzusznej (w 25% przypadków). Alternatywnie stosuje się rezonans magnetyczny (MRI/MRA), szczególnie u młodszych pacjentów z chorobami tkanki łącznej, oraz echokardiografię przezprzełykową (TEE) do oceny korzenia aorty i rozwarstwienia. Badania przesiewowe zaleca się u krewnych pierwszego stopnia pacjentów z TAP, a badania genetyczne (w tym sekwencjonowanie eksonu/genomu) są wskazane w podejrzeniu dziedzicznego podłoża, zwłaszcza mutacji MYLK, ACTA2, MYH11 oraz zespołów Marfana, Loeysa-Dietza i Ehlersa-Danlosa.
angiografia rezonansu magnetycznego, angiografia tomografii komputerowej, aortografia, badanie genetyczne, badanie przesiewowe, duplex ultrasound, echokardiografia przezklatkowa, echokardiografia przezprzełykowa, elektrokardiografia, funkcja nerek, funkcja wątroby, kiła, morfologia krwi, naczyniowy zespół Ehlersa-Danlosa, pozytonowa tomografia emisyjna, rentgen klatki piersiowej, rezonans magnetyczny, rozwarstwienie aorty, sekwencjonowanie eksonu, sekwencjonowanie genomu, tętniak aorty brzusznej, tętniak aorty piersiowej, tomografia komputerowa z kontrastem, układ krzepnięcia, ultrasonografia jamy brzusznej, zespół Loeysa-Dietza, zespół Marfana - Leksykon chorób i schorzeń
Keratoconus – Epidemiologia
Keratoconus to postępująca, nieinfekcyjna ektazja rogówki, charakteryzująca się stożkowym uwypukleniem i ścieńczeniem, prowadzącym do nieregularnego astygmatyzmu i upośledzenia widzenia. Choroba rozpoczyna się zwykle w okresie dojrzewania, z progresją do 30-40 roku życia. Globalne rozpowszechnienie wynosi około 138 na 100 000 mieszkańców, jednak dane różnią się znacznie geograficznie i etnicznie – od 0,3 na 100 000 w Rosji do 2300 na 100 000 w centralnych Indiach, a w niektórych regionach Bliskiego Wschodu nawet do 5% populacji. Czynniki środowiskowe, takie jak ekspozycja na promieniowanie UV i zanieczyszczenie powietrza (PM2.5, PM10, NO2), oraz genetyczne (historia rodzinna, pokrewieństwo) odgrywają istotną rolę w etiologii. Pocieranie oczu jest kluczowym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka. Choroba jest zwykle obustronna, często asymetryczna, a u dzieci przebiega ciężej i szybciej. Wczesne wykrycie, zwłaszcza w populacjach wysokiego ryzyka, jest kluczowe ze względu na dostępność skutecznego leczenia – sieciowania kolagenu rogówki (CXL), które zatrzymuje progresję w 98,3% przypadków.
astygmatyzm nieregularny, atopia, atopowe zapalenie skóry, dwutlenek azotu, ektazja rogówki, keratoconus, obrzęk rogówki, pocieranie oczu, progresja keratoconus, ryboflawina, sekwencjonowanie eksonu, sekwencjonowanie genomu, sieciowanie kolagenu rogówki, ślepota Lebera, wypadanie zastawki mitralnej, zanieczyszczenie powietrza, zapalenie rogówki i spojówek, zespół Downa, zespół Ehlersa-Danlosa, zespół Marfana, zwyrodnienie siatkówki - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół alkoholowy płodu – Diagnostyka i diagnoza
Zespół alkoholowy płodu (ZAP) to złożone zaburzenie rozwojowe wynikające z prenatalnej ekspozycji na alkohol, diagnozowane na podstawie potwierdzonej lub silnie podejrzewanej ekspozycji, charakterystycznych cech dysmorficznych twarzy (wygładzony rowek nosowo-wargowy, cienka górna warga, krótkie szpary powiekowe poniżej 10 percentyla lub o co najmniej 2 odchylenia standardowe), opóźnienia wzrostu (masa i/lub wysokość poniżej 10 percentyla) oraz dysfunkcji ośrodkowego układu nerwowego (deficyty w co najmniej trzech domenach neurokognitywnych, mikrocefalia ≤10 percentyla). Diagnostyka wymaga interdyscyplinarnego zespołu specjalistów i obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, ocenę neurobehawioralną oraz wykluczenie innych przyczyn, takich jak zaburzenia ze spektrum autyzmu, ADHD czy zespoły genetyczne. Brak specyficznych testów laboratoryjnych oraz zmienność fenotypowa stanowią wyzwania diagnostyczne, a wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla wdrożenia skutecznych interwencji terapeutycznych.
ADHD, badanie audiologiczne, badanie genetyczne, badanie obrazowe mózgu, badanie okulistyczne, biomarker, cechy dysmorficzne twarzy, diagnostyka różnicowa, dysfunkcja ośrodkowego układu nerwowego, ekspozycja płodu na alkohol, funkcje motoryczne, funkcje poznawcze, funkcje wykonawcze, kariotyp, krótkie szpary powiekowe, lek przeciwpadaczkowy, mikrocefalia, mikromacierz chromosomalna, napad drgawkowy, objawy odstawienia alkoholu, obwód głowy, rezonans magnetyczny, samoregulacja, sekwencjonowanie eksonu, substancja teratogenna, tomografia komputerowa, zaburzenia neurobehawioralne, zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego, zaburzenia przywiązania, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zespół alkoholowy płodu, zespół nadpobudliwości psychoruchowej, zespół Williamsa - Leksykon chorób i schorzeń
Spastyczna paraplegia dziedziczna – Epidemiologia
Spastyczna paraplegia dziedziczna (HSP) to grupa rzadkich, genetycznie uwarunkowanych chorób neurodegeneracyjnych charakteryzujących się postępującą spastycznością i osłabieniem kończyn dolnych. Globalne rozpowszechnienie HSP wynosi średnio 1,8-3,6 na 100 000 mieszkańców, z wyraźną zmiennością geograficzną – od 0,2/100 000 w Japonii do 7,4/100 000 w Norwegii. Dominują autosomalnie dominujące formy (70-80% przypadków w Ameryce Północnej i północnej Europie), podczas gdy autosomalnie recesywne są częstsze w populacjach o wysokim stopniu pokrewieństwa (np. Bliski Wschód, północna Afryka). Zidentyfikowano ponad 80 loci genowych związanych z HSP, z najczęstszymi podtypami SPG4 (0,90/100 000), SPG11 (0,34/100 000) i SPG7 (0,22/100 000). Klinicznie wyróżnia się formę czystą (objawy piramidowe kończyn dolnych) oraz złożoną (dodatkowe objawy neurologiczne), przy czym około 10-34% pacjentów ma formę złożoną, zwłaszcza w populacji pediatrycznej. Średni wiek wystąpienia objawów to 31,7 lat dla SPG4, choć możliwy jest początek od niemowlęctwa do późnej dorosłości.
ataksja móżdżkowa, badanie neurofizjologiczne, choroba neurodegeneracyjna, choroba Parkinsona, droga korowo-rdzeniowa, dziedziczenie mitochondrialne, dziedziczenie sprzężone z chromosomem X, górny neuron ruchowy, modyfikator epigenetyczny, modyfikator genetyczny, neuropatia obwodowa, niepełnosprawność poznawcza, objaw piramidowy, obrazowanie MRI, obrazowanie tensora dyfuzji, otępienie, padaczka, sekwencjonowanie eksonu, spastyczna paraplegia dziedziczna, spastyczność, stwardnienie zanikowe boczne, wzmożone napięcie mięśniowe, zaburzenie pozapiramidowe, zanik mózgu, zanik nerwu wzrokowego, zanik rdzenia kręgowego - Leksykon chorób i schorzeń
Niedobór odporności pierwotny – Diagnostyka i diagnoza
Niedobór odporności pierwotny (PID) to heterogenna grupa ponad 550 chorób genetycznych charakteryzujących się defektami układu odpornościowego, prowadzącymi do nawracających, przewlekłych lub ciężkich infekcji oraz zaburzeń autoimmunologicznych. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe, jednak 70-90% pacjentów pozostaje niezdiagnozowanych, a średni czas do diagnozy wynosi od 2,7 do 15 lat. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badania podstawowe (morfologia krwi, stężenia immunoglobulin IgG, IgA, IgM, IgE), ocenę odpowiedzi na szczepienia oraz zaawansowane testy immunologiczne (cytometria przepływowa limfocytów B i T, testy funkcjonalne). Niedobory humoralne i komórkowe wymagają oceny podklas IgG, subpopulacji limfocytów T (CD4+, CD8+, CD25+, CD69+) oraz funkcji neutrofili, a także badania aktywności dopełniacza (CH50). Diagnostyka genetyczna, w tym sekwencjonowanie paneli genów PID, WES i WGS, jest niezbędna do potwierdzenia rozpoznania i wpływa na zmianę postępowania klinicznego u około 25-55% pacjentów.
biomarker, ciężki złożony niedobór odporności, cytometria przepływowa, diagnostyka genetyczna, diagnostyka prenatalna, dysfunkcja układu odpornościowego, immunolog kliniczny, krew płodu, morfologia krwi, nawracające infekcje, niedobór odporności humoralnej, niedobór odporności komórkowej, niedobór odporności pierwotny, odpowiedź immunologiczna, płyn owodniowy, podklasy IgG, powikłania immunologiczne, przewlekła choroba ziarniniakowa, sekwencjonowanie eksonu, sekwencjonowanie genomu, sekwencjonowanie NGS, subpopulacje limfocytów T, zaburzenia autoimmunologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Rak gruczołu naczyniówkowego – Epidemiologia
Rak splotu naczyniówkowego (CPC) to rzadki, złośliwy nowotwór ośrodkowego układu nerwowego, stanowiący 0,3-0,6% wszystkich guzów mózgu i klasyfikowany przez WHO jako stopień III. CPC występuje głównie u dzieci, ze szczytem zapadalności w pierwszym roku życia (6,1/milion), a mediana wieku diagnozy wynosi około 3 lat. Występuje częściej w komorach bocznych u dzieci, a u dorosłych w czwartej komorze. Standaryzowany współczynnik zapadalności (AAIR) wynosi 0,008-0,010 na 100 000 osobolat, znacznie mniej niż łagodne brodawczaki splotu naczyniówkowego (CPP) z AAIR 0,034. Główne czynniki ryzyka to młody wiek i predyspozycje genetyczne, zwłaszcza mutacje genu TP53 związane z zespołem Li-Fraumeni, który pogarsza rokowanie (5-letnie przeżycie ~30% vs. 40-60% bez zespołu). CPC cechuje się gorszym rokowaniem niż CPP, z 5-letnim przeżyciem całkowitym 58-61% (CPP ~90%).
badanie neurologiczne, brodawczak splotu naczyniówkowego, całkowita resekcja guza, częściowa resekcja, czwarta komora mózgu, embolizacja tętnicza, guz splotu naczyniówkowego, kanał kręgowy, kąt mostowo-móżdżkowy, mutacja genu TP53, nawrót guza, nowotwór ośrodkowego układu nerwowego, obrazowanie perfuzyjne, płyn mózgowo-rdzeniowy, przeżycie całkowite, radioterapia adiuwantowa, rak splotu naczyniówkowego, resekcja chirurgiczna, resekcja endoskopowa, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie eksonu, standaryzowany współczynnik zapadalności, terapia neoadiuwantowa, wodogłowie, zespół Li-Fraumeni