białko amyloidu A
Białko amyloidu A (SAA – Serum Amyloid A) to białko ostrej fazy produkowane głównie przez wątrobę w odpowiedzi na stany zapalne. Jest prekursorem amyloidu A, który odkłada się w tkankach w przebiegu amyloidozy AA (wtórnej amyloidozy), jednej z najczęstszych form amyloidozy systemowej.
W warunkach fizjologicznych stężenie SAA w surowicy jest niskie, natomiast gwałtownie wzrasta (nawet 1000-krotnie) podczas ostrej fazy reakcji zapalnej, infekcji, urazu czy nowotworu. Białko to odgrywa istotną rolę w procesach zapalnych, modulując odpowiedź immunologiczną, chemotaksję leukocytów oraz metabolizm cholesterolu.
Długotrwale podwyższone stężenie SAA, występujące w przewlekłych stanach zapalnych (np. reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Leśniowskiego-Crohna) lub infekcjach, może prowadzić do proteolitycznej degradacji tego białka i odkładania fragmentów amyloidowych w narządach, powodując ich dysfunkcję. Najczęściej zajmowane są nerki, wątroba, śledziona i przewód pokarmowy.
Oznaczenie stężenia SAA jest wykorzystywane w diagnostyce, monitorowaniu aktywności choroby zapalnej oraz ocenie ryzyka rozwoju amyloidozy AA. Leczenie ukierunkowane jest przede wszystkim na kontrolę choroby podstawowej w celu zmniejszenia produkcji SAA i zapobiegania odkładaniu się złogów amyloidowych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Febris mediterranea familiaris – Diagnostyka i diagnoza
Febris mediterranea familiaris (FMF) to autosomalnie recesywna choroba autozapalna, charakteryzująca się nawracającymi epizodami gorączki i zapalenia otrzewnej, opłucnej oraz stawów, występująca głównie w populacjach śródziemnomorskich. Diagnostyka opiera się na kryteriach klinicznych Tel-Hashomer, które cechują się czułością >95% i specyficznością >97%, wymagających obecności 2 kryteriów głównych lub 1 głównego i 2 mniejszych. W trakcie ataku obserwuje się leukocytozę z neutrofilią, podwyższone CRP, OB, fibrynogen oraz białko amyloidu A (SAA), które normalizują się po ustąpieniu objawów. Diagnostyka genetyczna obejmuje analizę 14 wariantów genu MEFV, w tym 9 patogennych (np. M694V, M680I) i 5 o niepewnym znaczeniu (np. E148Q). Homozygotyczność lub heterozygotyczność złożona potwierdza rozpoznanie, jednak 10-20% pacjentów spełniających kryteria kliniczne nie wykazuje mutacji, co wskazuje na rolę czynników epigenetycznych i środowiskowych. Wariant E148Q nie jest jednoznacznym markerem FMF. Czułość testów genetycznych różni się etnicznie: 70% w populacjach arabskich, do 95% w żydowskich północnoafrykańskich.
amyloidoza, badanie prenatalne, białe krwinki, białko amyloidu A, białko C-reaktywne, biopsja nerki, choroba autoimmunologiczna, czynnik epigenetyczny, dziedziczenie autosomalne recesywne, gorączka śródziemnomorska, kryteria Tel Hashomer, leukocytoza, mutacja genu MEFV, odczyn Biernackiego, poradnictwo genetyczne, rumień, sekwencjonowanie eksonu, wysięk opłucnowy, zapalenie opłucnej, zapalenie otrzewnej, zapalenie stawów - Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Etiologia i przyczyny
Amyloidoza stanowi heterogenną grupę chorób charakteryzujących się pozakomórkowym odkładaniem nieprawidłowo sfałdowanych białek w postaci włókien amyloidowych w różnych narządach. Główne typy amyloidozy różnią się etiologią i białkiem amyloidogennym: amyloidoza AL (łańcuchy lekkie immunoglobulin) związana z dyskrazją plazmocytów i szpiczakiem mnogim, amyloidoza AA jako powikłanie przewlekłych stanów zapalnych i infekcji z udziałem białka amyloidu A, dziedziczna amyloidoza transtyretynowa (ATTR) spowodowana mutacjami w genie TTR, amyloidoza ATTR typu dzikiego związana ze starzeniem (głównie u mężczyzn >70 lat), amyloidoza beta-2 mikroglobulinowa u pacjentów dializowanych oraz amyloidoza ograniczona dotycząca pojedynczych narządów. W patogenezie kluczowe jest nieprawidłowe fałdowanie białek prowadzące do tworzenia nierozpuszczalnych włókien amyloidowych, które zaburzają architekturę i funkcję tkanek.
amyloidoza AA, amyloidoza AL, amyloidoza ATTR, amyloidoza transtyretynowa, białko amyloidu A, białko ostrej fazy, białko SAA, choroba zapalna jelit, cytokina prozapalna, dializoterapia, dyskrazja plazmocytów, fibryla amyloidowa, lek biologiczny, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, niewydolność nerek, reumatoidalne zapalenie stawów, rodzinna gorączka śródziemnomorska, struktura beta-kartkowa, szpiczak mnogi, włókno amyloidowe, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa - Leksykon chorób i schorzeń
Febris mediterranea familiaris – Patofizjologia i mechanizm
Rodzinna gorączka śródziemnomorska (FMF) jest monogenową chorobą autozapalną spowodowaną mutacjami gain-of-function w genie MEFV, kodującym białko pirynę, kluczowe w regulacji inflammasomu pirynowego. Mutacje, zwłaszcza w domenie B30.2 kodowanej przez ekson 10 (np. M694V, M680I, V726A), prowadzą do konstytutywnej aktywacji inflammasomu, nadprodukcji IL-1β oraz nadmiernego stanu zapalnego manifestującego się nawracającymi epizodami gorączki i zapalenia błon surowiczych. Mechanizmy patogenetyczne obejmują zaburzenia fosforylacji piryny, interakcje z białkami regulatorowymi 14-3-3, mikrotubulami oraz wpływ toksyn bakteryjnych na aktywację inflammasomu. Epigenetyczne modyfikacje, takie jak metylacja DNA i zmiany w ekspresji miRNA (miRNA-155, miRNA-204), również modulują fenotyp choroby i jej przebieg kliniczny. W trakcie ataków obserwuje się podwyższone stężenia cytokin prozapalnych (IL-1, IL-6, IL-8, TNF-α, IL-22) oraz uwalnianie neutrofilowych sieci zewnątrzkomórkowych (NET), które mogą ograniczać nasilenie zapalenia.
amyloidoza, anakinra, białko amyloidu A, choroba autozapalna, cytokina prozapalna, febris mediterranea familiaris, fosforylacja, gen MEFV, IL-1β, inhibitor IL-1, kanakinumab, kaspaza-1, komórki mieloidalne, kryteria Tel Hashomer, modyfikacja histonów, mutacja gain-of-function, niekodujące RNA, penetracja genu, receptor rozpoznający wzorce, rilonacept, rodzinna gorączka śródziemnomorska, sieć zewnątrzkomórkowa neutrofilów, surowiczy amyloid A, wrodzona odpowiedź immunologiczna, zapalenie błon surowiczych