amyloidoza transtyretynowa
Amyloidoza transtyretynowa (ATTR) to rzadka, postępująca choroba charakteryzująca się nieprawidłowym odkładaniem się białka transtyretyny w tkankach i narządach. Występuje w dwóch głównych postaciach: dziedzicznej (hATTR), spowodowanej mutacjami genu TTR, oraz nabytej (wtATTR), związanej z odkładaniem się białka typu dzikiego.
Choroba może manifestować się jako kardiomiopatia restrykcyjna, polineuropatia, dysfunkcja autonomiczna oraz objawy ze strony przewodu pokarmowego. Zajęcie serca prowadzi do niewydolności serca z zachowaną frakcją wyrzutową, zaburzeń przewodzenia i zagrażających życiu arytmii. Uszkodzenie nerwów objawia się bólem, drętwieniem i osłabieniem kończyn.
Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych (echokardiografia, MRI serca z kontrastem), scyntygrafii z użyciem znaczników kostnych, biopsji tkanek oraz badaniach genetycznych. Wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie, gdyż choroba bywa często mylona z innymi schorzeniami kardiologicznymi i neurologicznymi.
W leczeniu stosuje się leki stabilizujące tetramer transtyretyny (tafamidis), wyciszające ekspresję genu TTR (patisiran, inotersen) oraz tradycyjne metody leczenia niewydolności serca i neuropatii. U wybranych pacjentów rozważa się przeszczep wątroby jako organ produkujący patologiczną transtyretynę.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Kardiomiopatia – Epidemiologia
Kardiomiopatie stanowią heterogenną grupę chorób mięśnia sercowego, charakteryzujących się różnorodnymi nieprawidłowościami strukturalnymi i funkcjonalnymi, które znacząco wpływają na chorobowość i śmiertelność globalnie. Epidemiologia tych schorzeń jest skomplikowana przez brak jednolitych kryteriów diagnostycznych, zmienne definicje oraz niedodiagnozowanie, zwłaszcza w przebiegu bezobjawowym. Szacuje się, że około 6 milionów osób na świecie cierpi na kardiomiopatię, z częstością występowania około 1 na 500 dorosłych. Najczęstszy podtyp, kardiomiopatia rozstrzeniowa (DCM), ma rozpowszechnienie 36 na 100 000, a jej zapadalność rośnie rocznie o około 2%. Inne podtypy, takie jak kardiomiopatia przerostowa (HCM) i restrykcyjna (RCM), wykazują odmienne profile epidemiologiczne, z HCM o rozpowszechnieniu 200-400 na 100 000 dorosłych, a RCM rzadziej występującą, lecz o cięższym przebiegu. Wzrost rozpoznawalności kardiomiopatii w ostatniej dekadzie jest częściowo efektem lepszej diagnostyki obrazowej, w tym rezonansu magnetycznego serca (CMRI), oraz rosnącej świadomości klinicznej. W USA i Europie przewiduje się dalszy wzrost liczby przypadków, z rocznym wskaźnikiem wzrostu (AGR) odpowiednio 2,87% i 1,43% do 2031 roku.
amyloidoza łańcuchów lekkich, amyloidoza sercowa, amyloidoza transtyretynowa, arytmogenna kardiomiopatia prawej komory, biopsja endomiokardialna, dysfunkcja rozkurczowa, frakcja wyrzutowa lewej komory, funkcja skurczowa, kardiomiopatia, kardiomiopatia okołoporodowa, kardiomiopatia przerostowa, kardiomiopatia restrykcyjna, kardiomiopatia rozstrzeniowa, limfocytarne zapalenie mięśnia sercowego, mięsień sercowy, nagła śmierć sercowa, niewydolność serca, niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową, olbrzymiokomórkowe zapalenie mięśnia sercowego, pozytonowa tomografia emisyjna, przebudowa serca, przerost lewej komory, przewlekła choroba nerek, rezonans magnetyczny serca, stan przedrzucawkowy, stenoza aortalna, zapalenie mięśnia sercowego - Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Epidemiologia
Amyloidoza to grupa rzadkich chorób charakteryzujących się pozakomórkowym odkładaniem nierozpuszczalnych włókien amyloidowych, powstałych z nieprawidłowo sfałdowanych białek, w różnych narządach. Najczęstsze typy to amyloidoza AL (łańcuchów lekkich), ATTR (transtyretynowa) i AA (wtórna). Zapadalność amyloidozy AL wynosi 5,1-14,0 przypadków na milion osobolat, z rosnącą częstością występowania (z 15,5 do 40,5 na milion w latach 2007-2015) i medianą przeżycia 3-5 lat. Amyloidoza ATTR dzika (ATTRwt) występuje u 1/37 500 osób w Toskanii, z 2-letnim ryzykiem śmiertelności 10-30%, głównie u mężczyzn powyżej 60. roku życia. Dziedziczna amyloidoza ATTR (ATTRv) ma zapadalność około 2/milion, z endemicznością w Portugalii, Szwecji i Japonii, a 2-letnie ryzyko śmiertelności wynosi 10-50%. Amyloidoza AA, związana z przewlekłymi stanami zapalnymi, ma zapadalność 1-2/milion i medianę przeżycia 4 lata, częściej dotyka kobiet, zwłaszcza z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS). Amyloidoza serca (CA), najczęściej wywołana przez AL i ATTR, jest coraz częściej diagnozowana, zwłaszcza u osób starszych (>75 lat) z niewydolnością serca z zachowaną frakcją wyrzutową (HFpEF), stenozą aortalną lub przerostem serca. Częstość występowania amyloidozy ATTR-CM w populacjach z niewydolnością serca wynosi od 3,3% do 21%.
amyloidoza, amyloidoza łańcuchów lekkich, amyloidoza serca, amyloidoza systemowa, amyloidoza transtyretynowa, amyloidoza wtórna, autopsja, choroba reumatyczna, dysfunkcja serca, echokardiografia, immunoglobulina, kardiomiopatia infiltracyjna, kardiomiopatia przerostowa, komórka plazmatyczna, łuszczycowe zapalenie stawów, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, neuropatia amyloidowa, neuropatia autonomiczna, nieswoista choroba zapalna jelit, niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową, przewlekły stan zapalny, reumatoidalne zapalenie stawów, rezonans magnetyczny, rodzinna gorączka śródziemnomorska, stenoza aortalna, stenoza kręgosłupa, szpik kostny, terapia biologiczna, zapalna choroba stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa - Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Etiologia i przyczyny
Amyloidoza stanowi heterogenną grupę chorób charakteryzujących się pozakomórkowym odkładaniem nieprawidłowo sfałdowanych białek w postaci włókien amyloidowych w różnych narządach. Główne typy amyloidozy różnią się etiologią i białkiem amyloidogennym: amyloidoza AL (łańcuchy lekkie immunoglobulin) związana z dyskrazją plazmocytów i szpiczakiem mnogim, amyloidoza AA jako powikłanie przewlekłych stanów zapalnych i infekcji z udziałem białka amyloidu A, dziedziczna amyloidoza transtyretynowa (ATTR) spowodowana mutacjami w genie TTR, amyloidoza ATTR typu dzikiego związana ze starzeniem (głównie u mężczyzn >70 lat), amyloidoza beta-2 mikroglobulinowa u pacjentów dializowanych oraz amyloidoza ograniczona dotycząca pojedynczych narządów. W patogenezie kluczowe jest nieprawidłowe fałdowanie białek prowadzące do tworzenia nierozpuszczalnych włókien amyloidowych, które zaburzają architekturę i funkcję tkanek.
amyloidoza AA, amyloidoza AL, amyloidoza ATTR, amyloidoza transtyretynowa, białko amyloidu A, białko ostrej fazy, białko SAA, choroba zapalna jelit, cytokina prozapalna, dializoterapia, dyskrazja plazmocytów, fibryla amyloidowa, lek biologiczny, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, niewydolność nerek, reumatoidalne zapalenie stawów, rodzinna gorączka śródziemnomorska, struktura beta-kartkowa, szpiczak mnogi, włókno amyloidowe, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa - Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Amyloidoza to grupa rzadkich chorób charakteryzujących się patologiczny odkładaniem białka amyloidowego w tkankach i narządach, co prowadzi do ich dysfunkcji. Najczęstsze typy to amyloidoza AL (łańcuchów lekkich) oraz ATTR (transtyretynowa). Choroba może zajmować serce, nerki, wątrobę, układ nerwowy i przewód pokarmowy, powodując objawy takie jak duszność, obrzęki, neuropatia, zaburzenia rytmu serca, utrata masy ciała czy zmiany skórne. Diagnostyka obejmuje badania krwi i moczu, biopsje tkanek, echokardiografię, rezonans magnetyczny serca oraz EKG. Wczesne rozpoznanie jest kluczowe, a opieka wymaga multidyscyplinarnego zespołu specjalistów, w tym hematologów, kardiologów, nefrologów, neurologów, gastroenterologów oraz pielęgniarek, które odgrywają istotną rolę w monitorowaniu objawów i koordynacji leczenia.
amyloidoza, amyloidoza AL, amyloidoza ATTR, amyloidoza ATTRv, amyloidoza pierwotna, amyloidoza transtyretynowa, amyloidoza wtórna, arytmia, białko amyloidowe, białkomocz, ból neuropatyczny, chemioterapia, diagnostyka obrazowa, duszność wysiłkowa, dysfunkcja autonomiczna, kardiomiopatia amyloidowa, lek moczopędny, makroglosja, nefropatia amyloidowa, neuropatia, neuropatia amyloidowa, niewydolność nerek, niewydolność serca, parestezje, polineuropatia, rezonans magnetyczny serca, scyntygrafia kostna, tafamidis, transplantacja komórek macierzystych, zespół multidyscyplinarny, zespół nerczycowy - Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Leczenie
Amyloidoza to grupa chorób charakteryzujących się odkładaniem patologicznych białek amyloidowych w tkankach, zróżnicowanych pod względem etiologii i leczenia. W amyloidozie AL, najczęstszej postaci systemowej, leczenie pierwszej linii opiera się na schemacie Dara-CyBorD (daratumumab, cyklofosfamid, bortezomib, deksametazon), zatwierdzonym przez FDA w 2021 roku, który znacząco poprawia wskaźniki remisji hematologicznej i funkcji narządów (59% pacjentów bez oznak choroby po 20 miesiącach). Alternatywne schematy obejmują VCd, BMdex oraz bortezomib z deksametazonem. W wybranych przypadkach stosuje się wysokodawkową chemioterapię z autologicznym przeszczepem komórek macierzystych (ASCT), z kryteriami kwalifikacji: wiek <70 lat, ECOG ≤2, brak istotnej dysfunkcji narządów. Badania nad nowymi terapiami, takimi jak przeciwciała monoklonalne (CAEL-101, birtamimab) oraz inhibitory BCL-2 (venetoclax) i BCMA, są w toku i mogą zrewolucjonizować leczenie amyloidozy AL.
acoramidis, amyloid, amyloidoza, amyloidoza AA, amyloidoza AL, amyloidoza ATTR, amyloidoza pierwotna, amyloidoza transtyretynowa, amyloidoza wtórna, antysensowny oligonukleotyd, autologiczny przeszczep komórek macierzystych, bortezomib, CRISPR/Cas9, cyklofosfamid, dializoterapia, diflunisal, diuretyk pętlowy, edycja genomu, hematolog, inhibitor interleukiny-1, inhibitor interleukiny-6, inhibitor proteasomu, inotersen, interferencja RNA, kardiolog, kardiomiopatia amyloidowa, komórki plazmatyczne, makroglobulinemia Waldenströma, melfalan, nefrolog, neurolog, neuropatia obwodowa, patisiran, polineuropatia, przeszczep komórek macierzystych, reumatoidalne zapalenie stawów, rytuksymab, surowiczy amyloid A, szpiczak mnogi, tafamidis, talidomid, tocilizumab, transtyretyna, vutrisiran, zespół nerczycowy - Leksykon chorób i schorzeń
Uszkodzenie nerwów autonomicznych – Leczenie
Leczenie neuropatii autonomicznej wymaga przede wszystkim identyfikacji i terapii choroby podstawowej, takiej jak cukrzyca (kontrola glikemii), choroby autoimmunologiczne (immunosupresja) czy amyloidoza transtyretynowa (leki modyfikujące przebieg choroby: inotersen, patisiran, vutrisiran). W przypadku objawów sercowo-naczyniowych, takich jak hipotonia ortostatyczna, stosuje się m.in. fludrokortyzon, midodrynę, droksydopę oraz beta-blokery. Leczenie gastroparezy obejmuje dietę, prokinetyki (metoklopramid, domperidon, erytromycyna) oraz w ciężkich przypadkach stymulację elektryczną żołądka (GES). Zaburzenia pęcherza moczowego leczy się farmakologicznie (oksybutynina, tolterodyna, betanechol), a w razie potrzeby cewnikowaniem lub zabiegami chirurgicznymi. Terapia zaburzeń seksualnych obejmuje inhibitory fosfodiesterazy typu 5 u mężczyzn oraz lubrykanty i flibanserinę u kobiet. W leczeniu zaburzeń termoregulacji stosuje się glikopironat i toksynę botulinową, z uwzględnieniem ryzyka działań niepożądanych.
acetylo-L-karnityna, amyloidoza transtyretynowa, autoimmunologiczna neuropatia autonomiczna, awanafil, beta-bloker, choroba autoimmunologiczna, ciągły monitoring glukozy, cukrzyca, desmopresyna, domperidon, droksydopa, erytromycyna, erytropoetyna, fludrokortyzon, gastropareza, guanfacyna, hipotonia ortostatyczna, inhibitor fosfodiesterazy typu 5, inhibitor pompy protonowej, inotersen, krioterapia, kwas alfa-liponowy, lek immunosupresyjny, metoklopramid, midodryna, neuropatia autonomiczna, neuropatia autonomiczna cukrzycowa, neuropatia obwodowa wywołana chemioterapią, nietrzymanie moczu, oksybutynina, patisiran, pirydostygmina, POTS, poziom glukozy we krwi, propranolol, przezskórna elektryczna stymulacja nerwów, sildenafil, stymulacja elektryczna żołądka, stymulator rdzenia kręgowego, tadalafil, terapia immunomodulująca, toksyna botulinowa, tolterodyna, uszkodzenie nerwów autonomicznych, vutrisiran, wardenafil, zaburzenie erekcji, zaburzenie termoregulacji, zaparcie, zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej, zmienność rytmu serca - Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Zapobieganie i profilaktyka
Amyloidoza, zwłaszcza w formach pierwotnych takich jak AL amyloidoza, jest chorobą trudną do zapobiegania. W przypadku amyloidozy wtórnej (AA) kluczowe jest kontrolowanie chorób zapalnych, takich jak RZS, MIZS, ZZSK, IBD czy przewlekłe infekcje, co może zmniejszyć ryzyko odkładania się białka SAA. Profilaktyka obejmuje stosowanie kolchicyny u pacjentów z gorączką śródziemnomorską (FMF) z mutacjami MEFV (M694V, M680I) oraz terapię tocilizumabem, która może nie tylko hamować progresję amyloidozy AA, ale także prowadzić do usunięcia złogów amyloidu. W amyloidozie transtyretynowej (ATTR), zwłaszcza dziedzicznej (ATTRv), profilaktyka opiera się na wczesnym wykrywaniu nosicieli mutacji genu TTR i wdrażaniu terapii modyfikujących przebieg choroby, takich jak acoramidis (badanie ACT-EARLY) oraz innowacyjne terapie genowe oparte na technologii CRISPR, które obiecują redukcję poziomu transtyretyny i spowolnienie progresji kardiomiopatii ATTR-CM i polineuropatii ATTR-PN. Poradnictwo genetyczne i programy takie jak Alnylam Act® umożliwiają identyfikację nosicieli i wczesne interwencje terapeutyczne.
acoramidis, amyloidoza, amyloidoza AL, amyloidoza ATTRv, amyloidoza dziedziczna, amyloidoza sercowa, amyloidoza transtyretynowa, arginina, choroba autozapalna, dieta niskosodowa, edycja genów, gorączka śródziemnomorska, hiperglikemia poposiłkowa, kolchicyna, lek moczopędny, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, nieswoiste zapalenie jelit, przeszczep wątroby, reumatoidalne zapalenie stawów, technologia CRISPR, tocilizumab, włókno amyloidowe, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, złóg amyloidu