włókno amyloidowe
Włókno amyloidowe to patologiczna struktura białkowa, która powstaje w wyniku nieprawidłowego fałdowania i agregacji białek lub peptydów. Charakteryzuje się budową w formie nieulegających rozpuszczeniu, długich włókien o wysokiej zawartości struktur β-kartkowych, ułożonych prostopadle do osi włókna.
Włókna amyloidowe są głównym składnikiem złogów amyloidowych, które mogą odkładać się w różnych tkankach i narządach, prowadząc do rozwoju chorób zwanych amyloidozami. Do najważniejszych z nich należą choroba Alzheimera (gdzie białko amyloidu β tworzy pozakomórkowe złogi), choroba Parkinsona (z włóknami α-synukleiny), amyloidoza AL (z łańcuchami lekkimi immunoglobulin) oraz amyloidoza transtyretynowa.
W diagnostyce złogów amyloidowych wykorzystuje się barwienie czerwienią Kongo, które nadaje charakterystyczne dwójłomne zabarwienie w świetle spolaryzowanym. W obrazie mikroskopii elektronowej włókna amyloidowe mają charakterystyczny wygląd nierozgałęzionych, cienkich struktur o średnicy około 7-10 nm. Nowoczesna diagnostyka obejmuje również techniki spektroskopii masowej, umożliwiające precyzyjne określenie typu białka tworzącego złogi.
Terapie ukierunkowane na włókna amyloidowe obejmują stabilizację natywnej struktury białek prekursorowych (np. tafamidis w amyloidozie transtyretynowej), eliminację prekursorów (np. terapie obniżające stężenie białka amyloidu β) oraz stosowanie przeciwciał monoklonalnych rozbijających już powstałe złogi (np. aducanumab w chorobie Alzheimera).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Etiologia i przyczyny
Amyloidoza stanowi heterogenną grupę chorób charakteryzujących się pozakomórkowym odkładaniem nieprawidłowo sfałdowanych białek w postaci włókien amyloidowych w różnych narządach. Główne typy amyloidozy różnią się etiologią i białkiem amyloidogennym: amyloidoza AL (łańcuchy lekkie immunoglobulin) związana z dyskrazją plazmocytów i szpiczakiem mnogim, amyloidoza AA jako powikłanie przewlekłych stanów zapalnych i infekcji z udziałem białka amyloidu A, dziedziczna amyloidoza transtyretynowa (ATTR) spowodowana mutacjami w genie TTR, amyloidoza ATTR typu dzikiego związana ze starzeniem (głównie u mężczyzn >70 lat), amyloidoza beta-2 mikroglobulinowa u pacjentów dializowanych oraz amyloidoza ograniczona dotycząca pojedynczych narządów. W patogenezie kluczowe jest nieprawidłowe fałdowanie białek prowadzące do tworzenia nierozpuszczalnych włókien amyloidowych, które zaburzają architekturę i funkcję tkanek.
amyloidoza AA, amyloidoza AL, amyloidoza ATTR, amyloidoza transtyretynowa, białko amyloidu A, białko ostrej fazy, białko SAA, choroba zapalna jelit, cytokina prozapalna, dializoterapia, dyskrazja plazmocytów, fibryla amyloidowa, lek biologiczny, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, niewydolność nerek, reumatoidalne zapalenie stawów, rodzinna gorączka śródziemnomorska, struktura beta-kartkowa, szpiczak mnogi, włókno amyloidowe, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa - Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Patofizjologia i mechanizm
Amyloidoza to grupa chorób charakteryzujących się pozakomórkowym odkładaniem nierozpuszczalnych włókien amyloidowych, powstałych z nieprawidłowo sfałdowanych białek prekursorowych, których jest około 37 typów. Patogeneza opiera się na zaburzeniach fałdowania białek, prowadzących do akumulacji opornych na proteolizę struktur β-harmonijkowych. Proces formowania amyloidu przebiega przez nukleację i elongację fibryli, a wzrost stężenia białek prekursorowych, takich jak wolne łańcuchy lekkie immunoglobulin w amyloidozie AL czy białko SAA w amyloidozie AA, jest kluczowym czynnikiem ryzyka. Typ białka determinuje kliniczny obraz i tropizm narządowy – np. amyloidoza AL najczęściej zajmuje serce, nerki, wątrobę i nerwy, a amyloidoza AA dotyczy głównie nerek, śledziony i wątroby. Uszkodzenie narządów wynika zarówno z cytotoksyczności oligomerów amyloidowych, które zaburzają homeostazę wapniową i funkcję receptorów NMDA/AMPA, jak i z efektu masy spowodowanego odkładaniem włókien amyloidowych, prowadząc do dysfunkcji tkanek i narządów.
amyloidoza AA, amyloidoza AL, amyloidoza ATTR, białko SAA, dializoterapia, diflunisal, fibryla amyloidowa, karbamylacja, kardiomiopatia amyloidowa, klonalna komórka plazmatyczna, małe interferujące RNA, modyfikacja potranslacyjna, nieprawidłowe fałdowanie białka, oligonukleotyd antysensowny, proteasom, przeciwciało monoklonalne, receptor NMDA, surowiczy amyloid A, tafamidis, transtyretyna, włókno amyloidowe, zespół cieśni nadgarstka, β2-mikroglobulina - Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Zapobieganie i profilaktyka
Amyloidoza, zwłaszcza w formach pierwotnych takich jak AL amyloidoza, jest chorobą trudną do zapobiegania. W przypadku amyloidozy wtórnej (AA) kluczowe jest kontrolowanie chorób zapalnych, takich jak RZS, MIZS, ZZSK, IBD czy przewlekłe infekcje, co może zmniejszyć ryzyko odkładania się białka SAA. Profilaktyka obejmuje stosowanie kolchicyny u pacjentów z gorączką śródziemnomorską (FMF) z mutacjami MEFV (M694V, M680I) oraz terapię tocilizumabem, która może nie tylko hamować progresję amyloidozy AA, ale także prowadzić do usunięcia złogów amyloidu. W amyloidozie transtyretynowej (ATTR), zwłaszcza dziedzicznej (ATTRv), profilaktyka opiera się na wczesnym wykrywaniu nosicieli mutacji genu TTR i wdrażaniu terapii modyfikujących przebieg choroby, takich jak acoramidis (badanie ACT-EARLY) oraz innowacyjne terapie genowe oparte na technologii CRISPR, które obiecują redukcję poziomu transtyretyny i spowolnienie progresji kardiomiopatii ATTR-CM i polineuropatii ATTR-PN. Poradnictwo genetyczne i programy takie jak Alnylam Act® umożliwiają identyfikację nosicieli i wczesne interwencje terapeutyczne.
acoramidis, amyloidoza, amyloidoza AL, amyloidoza ATTRv, amyloidoza dziedziczna, amyloidoza sercowa, amyloidoza transtyretynowa, arginina, choroba autozapalna, dieta niskosodowa, edycja genów, gorączka śródziemnomorska, hiperglikemia poposiłkowa, kolchicyna, lek moczopędny, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, nieswoiste zapalenie jelit, przeszczep wątroby, reumatoidalne zapalenie stawów, technologia CRISPR, tocilizumab, włókno amyloidowe, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, złóg amyloidu