gruczolak okrężnicy
Gruczolak okrężnicy to łagodny nowotwór wywodzący się z nabłonka gruczołowego jelita grubego. Stanowi najczęstszy typ polipa jelita grubego, występujący u około 15-20% dorosłych po 50. roku życia. Znaczenie kliniczne gruczolaka wynika przede wszystkim z jego potencjału do transformacji nowotworowej w raka jelita grubego zgodnie z sekwencją gruczolak-rak.
Ze względu na budowę histologiczną wyróżnia się trzy główne typy gruczolaków: cewkowe (tubular adenoma), kosmkowe (villous adenoma) oraz mieszane cewkowo-kosmkowe. Ryzyko transformacji nowotworowej wzrasta wraz z wielkością polipa (powyżej 1 cm), obecnością komponenty kosmkowej oraz stopniem dysplazji nabłonka. Gruczolaki o budowie kosmkowej cechują się najwyższym, sięgającym 40%, ryzykiem złośliwienia.
Większość gruczolaków okrężnicy nie daje objawów klinicznych i zostaje wykryta przypadkowo podczas badań endoskopowych wykonywanych z innych wskazań lub w ramach badań przesiewowych. Duże polipy mogą powodować krwawienie z przewodu pokarmowego, bóle brzucha, zmiany rytmu wypróżnień czy niedokrwistość z niedoboru żelaza. Podstawą leczenia jest całkowite usunięcie zmiany podczas kolonoskopii (polipektomia) i poddanie jej badaniu histopatologicznemu.
Pacjenci po usunięciu gruczolaków okrężnicy wymagają regularnych kontroli endoskopowych ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia nowych zmian. Częstotliwość badań kontrolnych zależy od liczby, wielkości i budowy histologicznej usuniętych polipów oraz wywiadu rodzinnego. Strategie nadzoru po polipektomii stanowią istotny element programów profilaktyki raka jelita grubego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rak jelita grubego – Epidemiologia
Rak jelita grubego (CRC) stanowi istotne wyzwanie zdrowotne globalnie, z 1 926 425 nowymi przypadkami i około 1 milionem zgonów rocznie (dane z 2022 r.). Wskaźniki zapadalności standaryzowane względem wieku (ASR) wynoszą globalnie 19,7/100 000, z wyższą częstością u mężczyzn (23,6) niż u kobiet (16,3). Najwyższe ASR obserwuje się w Europie (30,4), Oceanii (29,8) i Ameryce Północnej (26,2), a najniższe w Afryce (8,4) i regionie wschodniego Morza Śródziemnego (9,1). Wzrost zachorowań prognozuje się na 60% do 2030 roku, z ponad 2,2 mln nowych przypadków. Szczególnie niepokojący jest wzrost raka jelita grubego o wczesnym początku (EOCRC) u osób <50 r.ż., z ASR 2,9/100 000, najwyższym w Ameryce Północnej (6,1). Czynniki ryzyka obejmują dziedziczne zespoły (FAP, zespół Lyncha), choroby zapalne jelit, otyłość, cukrzycę, palenie, spożycie alkoholu i czerwonego mięsa, natomiast aktywność fizyczna, dieta bogata w błonnik, wapń, witaminę D oraz stosowanie NLPZ wykazują efekt ochronny.
antygen karcynoembrionalny, badanie przesiewowe, choroba Leśniowskiego-Crohna, dysplazja wysokiego stopnia, dziedziczny niepolipowaty rak jelita grubego, gruczolak okrężnicy, kolonoskopia nadzorcza, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nieswoista choroba zapalna jelit, polip gruczolakowy, polip przedrakowy, polipowatość rodzinna gruczolakowa, polipowatość związana z MUTYH, przeszczep nerki, rak jelita grubego, rak jelita grubego o wczesnym początku, rak okrężnicy i odbytnicy, tomografia komputerowa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wskaźnik zapadalności, współczynnik umieralności, zespół Lyncha, zgon nowotworowy - Leksykon chorób i schorzeń
Polipy jelita grubego – Epidemiologia
Polipy jelita grubego występują u około 30% osób w średnim i starszym wieku, z częstością rosnącą po 40. roku życia, a u osób powyżej 60 lat częstość ta wynosi 30-40%. Czynniki ryzyka obejmują wiek (ryzyko wzrasta o 3% rocznie po 50. roku życia), palenie tytoniu, spożycie alkoholu, wielkość polipów (polipy ≥1 cm zwiększają ryzyko raka in situ 8-krotnie), liczbę polipów (≥3 polipy zwiększają ryzyko), historię rodzinną raka jelita grubego, nieswoiste choroby zapalne jelit (IBD) oraz wcześniejsze polipy. Nadzór kolonoskopowy po polipektomii jest kluczowy w zapobieganiu rozwojowi raka jelita grubego, z interwałami dostosowanymi do ryzyka: od 1 roku (przy >10 gruczolakach) do 10 lat (przy normalnej kolonoskopii lub polipach hiperplastycznych <10 mm). Wytyczne BSG, ACPGBI i Public Health England definiują kryteria wysokiego ryzyka, m.in. obecność ≥2 przedrakowych polipów, w tym co najmniej jednego zaawansowanego (≥10 mm lub z dysplazją) lub ≥5 polipów przedrakowych.
badanie kału, choroba Leśniowskiego-Crohna, dysplazja wysokiego stopnia, gruczolak okrężnicy, kolonoskopia przesiewowa, nadzór kolonoskopowy, nieswoista choroba zapalna jelit, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, polip hiperplastyczny, polip jelita grubego, polip ząbkowany, polipektomia, rak in situ, rak jelita grubego, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaawansowany gruczolak, zespół polipowatości