rak jelita grubego o wczesnym początku
Rak jelita grubego o wczesnym początku (ang. early-onset colorectal cancer, EOCRC) to nowotwór złośliwy okrężnicy lub odbytnicy diagnozowany u pacjentów poniżej 50. roku życia. W ostatnich dekadach obserwuje się niepokojący wzrost zachorowań w tej grupie wiekowej, podczas gdy częstość występowania u osób starszych maleje.
EOCRC charakteryzuje się często bardziej agresywnym przebiegiem i jest diagnozowany w bardziej zaawansowanych stadiach w porównaniu z przypadkami występującymi u pacjentów starszych. Lokalizacja guza częściej dotyczy dystalnych odcinków jelita grubego i odbytnicy. Pacjenci z EOCRC wykazują też często odmienny profil molekularny i genetyczny guza.
Czynniki ryzyka obejmują predyspozycje genetyczne (zespół Lyncha, rodzinna polipowatość gruczolakowata), choroby zapalne jelit, otyłość, siedzący tryb życia oraz dietę bogatą w czerwone mięso i przetworzoną żywność. Coraz więcej badań wskazuje również na potencjalną rolę zaburzeń mikrobioty jelitowej i ekspozycji środowiskowych we wczesnym wieku.
Ze względu na rosnącą zachorowalność, niektóre towarzystwa medyczne zalecają obniżenie wieku rozpoczęcia badań przesiewowych z 50 do 45 lat dla osób bez dodatkowych czynników ryzyka. Dla pacjentów z obciążonym wywiadem rodzinnym lub genetycznymi predyspozycjami, skrining powinien rozpoczynać się jeszcze wcześniej.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Polipy jelita grubego – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Polipy jelita grubego stanowią istotny czynnik ryzyka rozwoju raka jelita grubego, zwłaszcza gdy ich średnica przekracza 10 mm, co klasyfikuje je jako zaawansowane i zwiększa ryzyko zezłośliwienia. W przypadku polipów o wielkości powyżej 20 mm częstość występowania raka może sięgać 50%, a dla polipów ≥35 mm nawet 75%. Zaawansowane gruczolaki charakteryzują się dodatkowymi cechami ryzyka, takimi jak architektura kosmkowa ≥25% czy dysplazja wysokiego stopnia. Obecność licznych polipów (>10) również zwiększa ryzyko nawrotów i rozwoju raka. Złośliwe polipy z inwazyjnym rakiem T1 wymagają oceny cech histologicznych wysokiego ryzyka (np. głęboka inwazja podśluzówkowa >1 mm, inwazja naczyń limfatycznych, pączkowanie guza), które wskazują na konieczność leczenia chirurgicznego. Odpowiednio dobrane leczenie, w tym polipektomia i kolektomia, zapewnia dobre rokowanie i pięcioletnie przeżycie porównywalne do leczenia endoskopowego u wyselekcjonowanych pacjentów.
biegunka, dysplazja wysokiego stopnia, gruczolak, Helicobacter pylori, inwazja naczyń limfatycznych, kolektomia profilaktyczna, kolonoskopia kontrolna, krwawienie z odbytnicy, leczenie endoskopowe, margines polipektomii, model XGBoost, nowotwór złośliwy, pączkowanie guza, polip jelita grubego, polip neoplastyczny, polipektomia, rak inwazyjny, rak jelita grubego, rak jelita grubego o wczesnym początku, resekcja błony śluzowej, rodzinna polipowatość gruczolakowata, zaawansowany gruczolak, zajęcie węzłów chłonnych, zaparcie, zmiana rytmu wypróżnień - Leksykon chorób i schorzeń
Rak jelita grubego – Epidemiologia
Rak jelita grubego (CRC) stanowi istotne wyzwanie zdrowotne globalnie, z 1 926 425 nowymi przypadkami i około 1 milionem zgonów rocznie (dane z 2022 r.). Wskaźniki zapadalności standaryzowane względem wieku (ASR) wynoszą globalnie 19,7/100 000, z wyższą częstością u mężczyzn (23,6) niż u kobiet (16,3). Najwyższe ASR obserwuje się w Europie (30,4), Oceanii (29,8) i Ameryce Północnej (26,2), a najniższe w Afryce (8,4) i regionie wschodniego Morza Śródziemnego (9,1). Wzrost zachorowań prognozuje się na 60% do 2030 roku, z ponad 2,2 mln nowych przypadków. Szczególnie niepokojący jest wzrost raka jelita grubego o wczesnym początku (EOCRC) u osób <50 r.ż., z ASR 2,9/100 000, najwyższym w Ameryce Północnej (6,1). Czynniki ryzyka obejmują dziedziczne zespoły (FAP, zespół Lyncha), choroby zapalne jelit, otyłość, cukrzycę, palenie, spożycie alkoholu i czerwonego mięsa, natomiast aktywność fizyczna, dieta bogata w błonnik, wapń, witaminę D oraz stosowanie NLPZ wykazują efekt ochronny.
antygen karcynoembrionalny, badanie przesiewowe, choroba Leśniowskiego-Crohna, dysplazja wysokiego stopnia, dziedziczny niepolipowaty rak jelita grubego, gruczolak okrężnicy, kolonoskopia nadzorcza, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nieswoista choroba zapalna jelit, polip gruczolakowy, polip przedrakowy, polipowatość rodzinna gruczolakowa, polipowatość związana z MUTYH, przeszczep nerki, rak jelita grubego, rak jelita grubego o wczesnym początku, rak okrężnicy i odbytnicy, tomografia komputerowa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, wskaźnik zapadalności, współczynnik umieralności, zespół Lyncha, zgon nowotworowy