nieprawidłowe fałdowanie białka
Nieprawidłowe fałdowanie białka to patologiczny proces komórkowy, w którym białka nie przyjmują swojej prawidłowej struktury trójwymiarowej. W warunkach fizjologicznych białka po syntezie przechodzą skomplikowany proces fałdowania, który nadaje im funkcjonalną konformację przestrzenną. Zaburzenie tego procesu prowadzi do utraty funkcji białka lub nabywania przez nie właściwości toksycznych.
Nieprawidłowo sfałdowane białka wykazują tendencję do agregacji i tworzenia złogów, które mogą uszkadzać komórki i tkanki. Zjawisko to leży u podstaw wielu chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera (złogi β-amyloidu), choroba Parkinsona (agregaty α-synukleiny), choroba Huntingtona oraz różne postacie encefalopatii gąbczastych, w tym choroba Creutzfeldta-Jakoba (nieprawidłowo sfałdowane białka prionowe).
Do czynników zwiększających ryzyko nieprawidłowego fałdowania białek należą mutacje genetyczne zmieniające sekwencję aminokwasową, stres oksydacyjny, zmiany pH środowiska komórkowego, ekspozycja na toksyny, a także naturalne procesy starzenia się organizmu. Komórki posiadają mechanizmy ochronne w postaci białek opiekuńczych (chaperonów) oraz systemów degradacji nieprawidłowych białek (np. system ubikwityna-proteasom), których niewydolność może nasilać procesy patologiczne.
Badania nad nieprawidłowym fałdowaniem białek stanowią ważny obszar współczesnej medycyny, a strategie terapeutyczne ukierunkowane na stabilizację prawidłowej struktury białek, zapobieganie ich agregacji lub usuwanie złogów są intensywnie rozwijane w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych i innych schorzeń związanych z tym mechanizmem patogenetycznym.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Amyloidoza – Patofizjologia i mechanizm
Amyloidoza to grupa chorób charakteryzujących się pozakomórkowym odkładaniem nierozpuszczalnych włókien amyloidowych, powstałych z nieprawidłowo sfałdowanych białek prekursorowych, których jest około 37 typów. Patogeneza opiera się na zaburzeniach fałdowania białek, prowadzących do akumulacji opornych na proteolizę struktur β-harmonijkowych. Proces formowania amyloidu przebiega przez nukleację i elongację fibryli, a wzrost stężenia białek prekursorowych, takich jak wolne łańcuchy lekkie immunoglobulin w amyloidozie AL czy białko SAA w amyloidozie AA, jest kluczowym czynnikiem ryzyka. Typ białka determinuje kliniczny obraz i tropizm narządowy – np. amyloidoza AL najczęściej zajmuje serce, nerki, wątrobę i nerwy, a amyloidoza AA dotyczy głównie nerek, śledziony i wątroby. Uszkodzenie narządów wynika zarówno z cytotoksyczności oligomerów amyloidowych, które zaburzają homeostazę wapniową i funkcję receptorów NMDA/AMPA, jak i z efektu masy spowodowanego odkładaniem włókien amyloidowych, prowadząc do dysfunkcji tkanek i narządów.
amyloidoza AA, amyloidoza AL, amyloidoza ATTR, białko SAA, dializoterapia, diflunisal, fibryla amyloidowa, karbamylacja, kardiomiopatia amyloidowa, klonalna komórka plazmatyczna, małe interferujące RNA, modyfikacja potranslacyjna, nieprawidłowe fałdowanie białka, oligonukleotyd antysensowny, proteasom, przeciwciało monoklonalne, receptor NMDA, surowiczy amyloid A, tafamidis, transtyretyna, włókno amyloidowe, zespół cieśni nadgarstka, β2-mikroglobulina - Leksykon chorób i schorzeń
Otępienie z ciałami lewy’ego – Etiologia i przyczyny
Otępienie z ciałami Lewy’ego (DLB) stanowi 5-10% wszystkich przypadków otępienia i jest drugą co do częstości przyczyną po chorobie Alzheimera. Patologicznie charakteryzuje się obecnością wewnątrzkomórkowych eozynofilowych inkluzji – ciał Lewy’ego, zbudowanych głównie z nieprawidłowo sfałdowanego białka alfa-synukleiny, lokalizujących się w korze mózgowej (szczególnie w płatach czołowych i skroniowych), pniu mózgu oraz innych strukturach. Patogeneza DLB obejmuje dysfunkcję mitochondriów, stres oksydacyjny oraz zaburzenia funkcji lizosomów, co prowadzi do agregacji alfa-synukleiny, uszkodzenia neuronów dopaminergicznych i cholinergicznych oraz ostatecznej neurodegeneracji. Klinicznie DLB manifestuje się wczesnym pogorszeniem funkcji poznawczych, zaburzeniami ruchowymi podobnymi do choroby Parkinsona, halucynacjami wzrokowymi oraz zaburzeniami zachowania w fazie snu REM. Średni wiek zachorowania wynosi około 75 lat, a mężczyźni chorują częściej niż kobiety. Współwystępowanie patologii charakterystycznych dla choroby Alzheimera (blaszki amyloidowe, splątki neurofibrylarne) jest częste, zwłaszcza u osób powyżej 80. roku życia, co komplikuje obraz kliniczny i przyspiesza progresję choroby.
acetylocholina, alfa-synukleina, biomarker diagnostyczny, blaszka amyloidowa, choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, choroba z ciałami Lewy’ego, ciało Lewy’ego, dopamina, dysfunkcja mitochondriów, funkcja poznawcza, gen APOE, gen GBA, gen SNCA, halucynacja wzrokowa, hipokamp, jądro zębate móżdżku, kora mózgowa, lek neuroleptyczny, nadciśnienie tętnicze, neuroprzekaźnik, nieprawidłowe fałdowanie białka, objaw parkinsonowski, objaw ruchowy, otępienie mieszane, otępienie w chorobie Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy’ego, pień mózgu, splątki neurofibrylarne, stres oksydacyjny, zaburzenie poznawcze, zaburzenie węchu, zaburzenie zachowania w fazie snu REM, zmiana patologiczna, zwoje podstawy