aminokwas glukogenny
Aminokwasy glukogenne to grupa aminokwasów, które mogą być przekształcane w glukozę poprzez proces glukoneogenezy w wątrobie. Proces ten ma szczególne znaczenie w okresach głodzenia lub intensywnego wysiłku fizycznego, gdy zapasy glikogenu ulegają wyczerpaniu.
Do aminokwasów glukogennych zalicza się: alaninę, argininę, asparaginę, kwas asparaginowy, cysteinę, glutaminę, kwas glutaminowy, glicynę, histydynę, metioninę, prolinę, serynę, treoninę i walinę. Niektóre aminokwasy, takie jak izoleucyna, fenyloalanina, tryptofan i tyrozyna, są zarówno glukogenne, jak i ketogenne (mogą być przekształcane w ciała ketonowe).
Mechanizm przemiany aminokwasów glukogennych w glukozę polega na ich przekształceniu do pośrednich metabolitów cyklu Krebsa lub bezpośrednio do pirogronianu, które następnie mogą wejść na szlak glukoneogenezy. Proces ten jest regulowany hormonalnie, głównie przez glukagon i kortyzol, które stymulują glukoneogenezę, oraz insulinę, która ją hamuje.
W kontekście klinicznym, zaburzenia metabolizmu aminokwasów glukogennych mogą mieć znaczenie w patofizjologii cukrzycy, gdzie obserwuje się zwiększoną glukoneogenezę z aminokwasów, oraz w stanach niedożywienia, gdzie stanowią one ważne źródło glukozy dla tkanek glukozależnych, takich jak mózg.