limfocyt T cytotoksyczny
Limfocyt T cytotoksyczny (CD8+) to ważna komórka układu immunologicznego odpowiedzialna za eliminację komórek zainfekowanych wirusami, komórek nowotworowych oraz komórek obcego przeszczepu. Pochodzą one z grasicy, gdzie przechodzą proces selekcji i dojrzewania, po którym uzyskują ekspresję markera CD8 na swojej powierzchni.
Główny mechanizm działania limfocytów T cytotoksycznych polega na rozpoznawaniu antygenów prezentowanych na kompleksach MHC klasy I. Po aktywacji przez komórki prezentujące antygen, limfocyty CD8+ uwalniają cytotoksyczne substancje, takie jak perforyny (tworzące pory w błonie komórkowej) i granzymy (indukujące apoptozę), które prowadzą do zniszczenia komórki docelowej.
W procesie odpowiedzi immunologicznej limfocyty T cytotoksyczne wymagają dwóch sygnałów do pełnej aktywacji: pierwszego, związanego z rozpoznaniem antygenu przez receptor TCR, oraz drugiego, dostarczanego przez molekuły kostymulujące. Ponadto wydzielają cytokiny, głównie IFN-γ, które wzmacniają odpowiedź immunologiczną i pomagają w rekrutacji innych komórek odpornościowych.
Zaburzenia funkcjonowania limfocytów T cytotoksycznych mogą prowadzić do nieprawidłowości w odpowiedzi przeciwwirusowej, rozwoju chorób autoimmunologicznych lub osłabienia nadzoru immunologicznego nad komórkami nowotworowymi. Z drugiej strony, potencjał cytotoksyczny tych komórek jest wykorzystywany w immunoterapii nowotworów, w tym w terapii komórkami CAR-T.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół stevens-johnsona – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Stevens-Johnsona (SJS) i toksyczna nekroliza naskórka (TEN) to ciężkie reakcje nadwrażliwości typu IVc, charakteryzujące się rozległą apoptozą i nekroptozą keratynocytów, prowadzącą do oddzielania się naskórka. Patogeneza opiera się na aktywacji limfocytów T CD8+ i komórek NK, które wydzielają cytotoksyczne mediatory, takie jak granulizyna, perforyna, granzym B oraz ligand Fas (FasL). Granulizyna, obecna w płynie pęcherzowym, koreluje z ciężkością choroby, podobnie jak perforyna i granzym B, które inicjują kaspazę i apoptozę. Interakcja Fas-FasL jest kluczowa dla indukcji apoptozy keratynocytów, co stanowi podstawę terapii dożylnej immunoglobuliną (IVIG). TNF-alfa może indukować apoptozę lub nekroptozę w zależności od aktywności kaspazy 8, a aneksyna A1 przez receptor FPR1 promuje nekroptozę, co wskazuje na złożoność mechanizmów śmierci komórkowej w SJS/TEN.
aktywacja kaspaz, auto-antygen, białko cytolityczne, cyklosporyna, dożylna immunoglobulina, egzosom, główny układ zgodności tkankowej, granulizyna, inflamasom NLRP3, interferon, komórka NK, komórka prezentująca antygen, kortykosteroid, ligand Fas, limfocyt T cytotoksyczny, limfocyt T pomocniczy, mimikra molekularna, mycoplasma pneumoniae, nekroptoza, oddzielanie się naskórka, plazmafereza, polimorfizm genu HLA, reakcja nadwrażliwości typu IV, receptor limfocytu T, receptor Toll-podobny 3, tlenek azotu, TNF-alfa, toksyczna nekroliza naskórka, zespół Stevens-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Niedokrwistość – Patofizjologia i mechanizm
Niedokrwistość definiowana jest jako obniżenie liczby erytrocytów, stężenia hemoglobiny i/lub hematokrytu poniżej normy dla wieku i płci, skutkujące upośledzeniem transportu tlenu do tkanek. Patogeneza niedokrwistości obejmuje trzy główne mechanizmy: zmniejszoną lub nieefektywną erytropoezę (np. niedobory żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego, supresja szpiku przez cytokiny prozapalne, leki, toksyny, niewydolność szpiku), zwiększoną hemolizę (wewnątrznaczyniową lub zewnątrznaczyniową, np. hemolizy immunologiczne, mechaniczne, enzymatyczne) oraz utratę krwi (ostre lub przewlekłe krwawienia). Szczególną rolę w patogenezie odgrywa hepcydyna, regulująca metabolizm żelaza poprzez degradację ferroportyny, co prowadzi do sekwestracji żelaza w makrofagach i enterocytach, zwłaszcza w stanach zapalnych (np. niedokrwistość chorób przewlekłych, IBD, niewydolność serca). Niedokrwistość aplastyczna charakteryzuje się pancytopenią spowodowaną autoimmunologicznym atakiem na komórki macierzyste szpiku, natomiast niedokrwistości megaloblastyczne wynikają z zaburzeń syntezy DNA na tle niedoboru witaminy B12 lub kwasu foliowego.
celiakia, chemioterapia oparta na platynie, choroba trzewna, cytokina prozapalna, czynnik wewnętrzny, erytropoetyna, erytropoeza, ferroportyna, Helicobacter pylori, hematokryt, hemoglobina, hemoglobina S, hemoliza, hemoliza wewnątrznaczyniowa, hepcydyna, HIF, interferon gamma, krwinka czerwona, kwas foliowy, limfocyt T cytotoksyczny, makrofag, naciek nowotworowy, niedobór witaminy B12, niedobór żelaza, niedokrwistość, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość megaloblastyczna, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa, niedokrwistość stanu zapalnego, niedokrwistość z niedoboru żelaza, niedokrwistość złośliwa, nieswoista choroba zapalna jelit, niewydolność serca, pancytopenia, supresja szpiku, szpik kostny, wchłanianie żelaza, zespół mielodysplastyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Autoimmunologiczna padaczka – Etiologia i przyczyny
Autoimmunologiczna padaczka stanowi odrębną jednostkę kliniczną, uznaną przez ILAE w 2017 roku, charakteryzującą się napadami padaczkowymi wywołanymi przez nieprawidłową odpowiedź immunologiczną skierowaną przeciwko komórkom mózgowym. Etiologia obejmuje autoimmunologiczne zapalenie mózgu, w tym zapalenie limbiczne, zespół Rasmussena oraz zespoły paraneoplastyczne, z udziałem przeciwciał skierowanych przeciwko receptorom NMDA, białkom LGI1, CASPR2 oraz enzymowi GAD65. Przeciwciała przeciwko antygenom powierzchniowym neuronów wykazują lepszą odpowiedź na immunoterapię i niższe ryzyko przewlekłej padaczki, natomiast przeciwciała przeciwko antygenom wewnątrzkomórkowym, np. GAD65, wiążą się z opornością na leczenie i wyższym ryzykiem rozwoju padaczki. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić także infekcje (HSV, Mycoplasma pneumoniae, wirusy odry, świnki, grypy A/H1N1, paciorkowce grupy A, Toxoplasma gondii) oraz predyspozycje genetyczne związane z haplotypami HLA (np. DRB1*07:01-DQB1*02:02, C*07:02:01:01). Autoimmunologiczna padaczka stanowi około 20% przypadków padaczki o nieznanej etiologii, często opornych na standardowe leki przeciwpadaczkowe.
allel HLA, autoimmunologiczna padaczka, autoimmunologiczne zapalenie limbiczne, autoimmunologiczne zapalenie mózgu, białko CASPR2, białko LGI1, celiakia, choroba Hashimoto, cukrzyca typu 1, dekarboksylaza kwasu glutaminowego, FIRES, GABA, immunoterapia, kanał jonowy, lek przeciwpadaczkowy, limfocyt T cytotoksyczny, Międzynarodowa Liga Przeciwpadaczkowa, mimikra molekularna, napad drgawkowy, NORSE, padaczka skroniowa, przeciwciało, przeciwciało GAD65, receptor NMDA, reumatoidalne zapalenie stawów, stan padaczkowy, stwardnienie rozsiane, toczeń rumieniowaty układowy, układ immunologiczny, wirusowe zapalenie mózgu, zaburzenie immunologiczne, zespół paraneoplastyczny, zespół Rasmussena - Leksykon chorób i schorzeń
Małopłytkowość immunologiczna – Etiologia i przyczyny
Małopłytkowość immunologiczna (ITP) to autoimmunologiczne zaburzenie hematologiczne charakteryzujące się trombocytopenią poniżej 100 x 10^9/L, wynikającą z nadmiernej destrukcji płytek krwi przez autoprzeciwciała klasy IgG skierowane przeciw glikoproteinom błonowym (IIb/IIIa, Ib/IX, Ia/IIa, VI) oraz upośledzonej produkcji płytek w szpiku. Patogeneza obejmuje mechanizmy ADCP, CDC oraz cytotoksyczność limfocytów T CD8+, z kluczową rolą śledziony w eliminacji opłaszczonych płytek. W ITP obserwuje się również niedobór regulatorowych limfocytów T (Treg), zaburzenia polaryzacji limfocytów Th oraz podwyższony poziom BAFF, co sprzyja autoreaktywności limfocytów B. Genetyczne predyspozycje, takie jak allel FCGR3a-V158 i KIRDS2/DL2, zwiększają ryzyko rozwoju choroby, podczas gdy KIR2DS5 działa ochronnie. Wtórna ITP (20% przypadków) jest związana z infekcjami (HIV, HBV, HCV, Helicobacter pylori, CMV, VZV, COVID-19), chorobami autoimmunologicznymi (SLE, zespół antyfosfolipidowy), nowotworami (CLL, chłoniaki) oraz lekami (m.in. heparyna, NLPZ, antybiotyki beta-laktamowe) i szczepionkami (MMR, COVID-19).
antybiotyk beta-laktamowy, choroba Addisona, choroba autoimmunologiczna, cytomegalowirus, cytotoksyczność, fagocytoza, glikoproteina IIb/IIIa, Helicobacter pylori, infekcja wirusowa, limfocyt T cytotoksyczny, limfocyt T pomocniczy, limfocyt T regulatorowy, małopłytkowość immunologiczna, mimikra molekularna, niedoczynność tarczycy, niesteroidowy lek przeciwzapalny, ospa wietrzna, pierwotna małopłytkowość immunologiczna, płytki krwi, pospolity zmienny niedobór odporności, przewlekła białaczka limfocytowa, splenektomia, toczeń rumieniowaty układowy, trombopoetyną, układ odpornościowy, wirusowe zapalenie wątroby, wtórna małopłytkowość immunologiczna, zespół antyfosfolipidowy, zespół Evansa - Leksykon chorób i schorzeń
Szczepionka przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego – Patofizjologia i mechanizm
Szczepionka przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) oparta na rekombinowanych cząstkach wirusopodobnych (VLP) z białka kapsydu L1 indukuje silną odpowiedź humoralną, generując przeciwciała neutralizujące przeciwko typom HPV objętym szczepionką. Szczepionka dziewięciowalentna (9vHPV) obejmuje serotypy 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58, zapewniając ochronę przed około 90% przypadków raka szyjki macicy oraz innych nowotworów narządów płciowych i odbytu. Miano przeciwciał po szczepieniu jest 10-100 razy wyższe niż po naturalnym zakażeniu, co przekłada się na długotrwałą ochronę immunologiczną, utrzymującą się co najmniej 10 lat. Mechanizm działania polega na prezentacji antygenu VLP przez komórki dendrytyczne, aktywacji limfocytów T pomocniczych i różnicowaniu limfocytów B w komórki plazmatyczne produkujące specyficzne przeciwciała neutralizujące HPV. Szczepionki profilaktyczne nie mają działania terapeutycznego na istniejące zakażenia, jednak trwają badania nad szczepionkami terapeutycznymi celującymi w białka onkogenne E6 i E7, które indukują cytotoksyczną odpowiedź limfocytów T CD8+ przeciwko komórkom zakażonym HPV.
białko retinoblastomy, cząstka wirusopodobna, HPV wysokiego ryzyka, komórka pamięci B, komórka prezentująca antygen, limfocyt T cytotoksyczny, limfocyt T pomocniczy, neoplazja śródnabłonkowa, nowotwór związany z HPV, odpowiedź humoralna, przeciwciało neutralizujące, Saccharomyces cerevisiae, siarczan heparyny, stymulacja układu odpornościowego, szczepionka przeciw HPV, telomeraza, wirus brodawczaka ludzkiego - Leksykon chorób i schorzeń
Infekcja wirusem cytomegalii – Patofizjologia i mechanizm
Wirus cytomegalii (CMV), należący do rodziny herpeswirusów, infekuje znaczną część populacji dorosłych, z częstością około 60% w krajach rozwiniętych i ponad 90% w krajach rozwijających się. U osób z prawidłową odpornością infekcja przebiega zwykle bezobjawowo, natomiast u pacjentów z immunosupresją może prowadzić do ciężkich chorób narządowych. CMV charakteryzuje się złożonym cyklem replikacyjnym z kaskadową ekspresją genów natychmiastowo wczesnych (IE), wczesnych (E) i późnych (L), infekując różne typy komórek, w tym fibroblasty, komórki nabłonkowe, makrofagi, neurony i hepatocyty. Latencja wirusa utrzymuje się głównie w komórkach mieloidalnych, a reaktywacja, indukowana m.in. przez TNF-α, jest kontrolowana przez odpowiedź komórkową limfocytów T cytotoksycznych. CMV wykorzystuje liczne mechanizmy unikania odpowiedzi immunologicznej, w tym modulację receptorów NK (np. UL16 wiążące ligandy ULBP1, ULBP2, MICB) oraz tłumienie produkcji interferonu typu I, co umożliwia mu przetrwanie i replikację w organizmie gospodarza.
allogeniczny przeszczep szpiku kostnego, apoptoza, autoprzeciwciało, choroba wieńcowa, cytokina prozapalna, endocytoza, fibroblast, genom wirusowy, herpeswirus, infekcja latentna, interferon typu I, kapsyd wirusowy, kinaza białkowa C, komórka dendrytyczna, komórka macierzysta, komórka nabłonkowa, komórka NK, limfocyt T cytotoksyczny, limfocyt T i B, miażdżyca, miRNA, NF-κB, OUN, receptor rozpoznający wzorce, SLE, terapia immunosupresyjna, TNF-α, układ immunologiczny, wirus cytomegalii, wrodzone zakażenie CMV - Leksykon chorób i schorzeń
Polimiozyt – Etiologia i przyczyny
Polimiozyt jest rzadką, autoimmunologiczną miopatią charakteryzującą się zapaleniem i osłabieniem mięśni szkieletowych, najczęściej u dorosłych w wieku 31-60 lat, z przewagą kobiet (stosunek 2:1) i wyższą częstością u Afroamerykanów. Patomechanizm obejmuje nieprawidłową aktywację limfocytów T cytotoksycznych (CD8) oraz makrofagów, prowadzącą do uszkodzenia endomysium i zapalenia mięśni. W etiologii istotną rolę odgrywają predyspozycje genetyczne związane z haplotypami HLA A1, B8 i DR3 oraz czynniki środowiskowe, w tym infekcje wirusowe (m.in. HIV, HTLV-1, HCV, CMV, SARS-CoV-2). Ponadto, polimiozyt może być indukowany przez niektóre leki, takie jak statyny, D-penicylamina czy hydralazyna, a także współistnieć z innymi chorobami autoimmunologicznymi (np. SLE, twardzina układowa) i nowotworami (np. rak płuc, chłoniaki), co wymaga kompleksowej diagnostyki i monitorowania pacjentów.
antygen leukocytarny, biopsja mięśnia, choroba autoimmunologiczna, choroba Hashimoto, cytomegalowirus, haplotyp HLA, infekcja wirusowa, inhibitor konwertazy angiotensyny, kompleks zgodności tkankowej, limfocyt T cytotoksyczny, makroglobulinemia Waldenströma, miastenia gravis, miopatia, niewydolność serca, polimiozyt, rabdomioliza, retrowirus, toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa, wirus Coxsackie B, wirus limfotropowy komórek T, wirus zapalenia wątroby typu C, zaburzenie rytmu serca, zapalenie mięśni szkieletowych, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie skórno-mięśniowe, zespół Sjögrena - Leksykon chorób i schorzeń
Paraneoplastyczne zespoły nerwowe – Patofizjologia i mechanizm
Paraneoplastyczne zespoły nerwowe to rzadkie zaburzenia neurologiczne wynikające z reakcji autoimmunologicznej przeciwko antygenom onkoneuronalnym, które są wspólne dla komórek nowotworowych i układu nerwowego. Patogeneza opiera się na odpowiedzi humoralnej (przeciwciała) i komórkowej (limfocyty T), prowadząc do uszkodzenia neuronów. Przeciwciała dzielą się na te skierowane przeciw antygenom wewnątrzkomórkowym (np. anty-Hu, anty-Yo) oraz powierzchniowym (np. przeciwciała przeciw receptorom NMDA, VGCC). Zespoły takie jak LEMS, związany z przeciwciałami przeciw VGCC, często dobrze reagują na immunoterapię, podczas gdy zespoły z przeciwciałami przeciw antygenom wewnątrzkomórkowym, jak paraneoplastyczne zwyrodnienie móżdżku (PCD) czy neuropatia czuciowa, mają zwykle niekorzystne rokowanie i słabą odpowiedź na leczenie. Warto podkreślić, że LEMS najczęściej współwystępuje z drobnokomórkowym rakiem płuca (SCLC) i charakteryzuje się osłabieniem mięśni proksymalnych spowodowanym zmniejszonym uwalnianiem acetylocholiny w złączu nerwowo-mięśniowym.
aktywacja mikrogleju, antygen onkoneuronalny, ból neuropatyczny, cyklofosfamid, drobnokomórkowy rak płuca, immunoglobulina dożylna, inhibitor punktów kontrolnych układu immunologicznego, kanał wapniowy zależny od potencjału, komórkowa odpowiedź immunologiczna, limfocyt T cytotoksyczny, napad padaczkowy, objawy móżdżkowe, odpowiedź humoralna, paraneoplastyczne zwyrodnienie móżdżku, paraneoplastyczny zespół nerwowy, plazmafereza, przeciwciało przeciwko antygenom wewnątrzkomórkowym, reakcja autoimmunologiczna, terapia immunomodulująca, uwalnianie acetylocholiny, zespół miasteniczny Lamberta-Eatona, złącze nerwowo-mięśniowe, zwój korzenia grzbietowego - Leksykon chorób i schorzeń
Wirusowe zapalenie wątroby typu c – Patofizjologia i mechanizm
Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C) jest chorobą wywoływaną przez wirus HCV, RNA o pojedynczej nici z rodziny Flaviviridae, charakteryzującym się wysoką zdolnością replikacji (do 10 bilionów cząstek dziennie). HCV infekuje głównie hepatocyty i limfocyty B, wykorzystując receptory SR-BI, okludynę, klaudynę-1 oraz CD81 do wnikania do komórek. Replikacja zachodzi na błonach siateczki śródplazmatycznej, z udziałem białek NS3, NS5A i NS5B oraz czynników gospodarza, takich jak mikroRNA-122 i cyklofilina A. Wysoka zmienność genetyczna wirusa, z mutacjami na poziomie 10^-3 substytucji nukleotydów rocznie, prowadzi do powstawania quasispecies, co utrudnia kontrolę immunologiczną i rozwój szczepionek. Odpowiedź immunologiczna obejmuje aktywację interferonów typu I i III, komórek NK oraz limfocytów T CD8+ i CD4+, jednak wirus skutecznie unika eliminacji przez mechanizmy takie jak hamowanie szlaku RIG-1, osłabienie funkcji komórek NK i wyczerpanie limfocytów T (m.in. przez ekspresję PD-1). Przewlekłe zakażenie prowadzi do zapalenia, włóknienia, stłuszczenia wątroby, insulinooporności oraz zwiększonego ryzyka marskości i raka wątrobowokomórkowego, szczególnie w przypadku genotypu 1b.
apoptoza, białko rdzeniowe, chłoniak nieziarniczy, Flaviviridae, hepatocyt, inhibitor proteazy, insulinooporność, interferon typu I, IRES, komórka dendrytyczna, komórka NK, komórka Treg, komórki pomocnicze T, leczenie przeciwwirusowe, lek przeciwwirusowy o bezpośrednim działaniu, limfocyt B, limfocyt T CD4+, limfocyt T CD8, limfocyt T cytotoksyczny, marskość wątroby, mieszana krioglobulinemia, polimeraza RNA, przewlekłe zapalenie wątroby, quasispecies, rak wątrobowokomórkowy, reaktywna forma tlenu, receptor rozpoznający wzorce, siateczka śródplazmatyczna, stłuszczenie wątroby, stres oksydacyjny, trwała odpowiedź wirusologiczna, wirus RNA, wirus zapalenia wątroby typu C, wirusowe zapalenie wątroby typu C, włóknienie wątroby, zapalenie naczyń leukocytoklastyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Glejak wielopostaciowy – Epidemiologia
Glejak wielopostaciowy (GBM) jest najczęstszym i najbardziej agresywnym pierwotnym nowotworem złośliwym mózgu u dorosłych, stanowiąc około 14,5% wszystkich guzów OUN i 48,6% złośliwych guzów OUN. Średni czas przeżycia wynosi około 15 miesięcy, a 5-letni wskaźnik przeżycia to zaledwie 5-6,9%. Roczna standaryzowana częstość występowania w USA wynosi 3,19/100 000, z wyższą zapadalnością u mężczyzn (3,97/100 000) niż u kobiet (2,53/100 000), a mediana wieku diagnozy to 64 lata. GBM lokalizuje się głównie w płatach czołowym, skroniowym i ciemieniowym, a czynniki ryzyka obejmują ekspozycję na promieniowanie jonizujące, czynniki immunologiczne, polimorfizmy genetyczne oraz zespoły dziedziczne (np. zespół Turcota, Li-Fraumeni). Epidemiologia wykazuje różnice rasowe i etniczne, z najwyższą zapadalnością u białych nie-Latynosów (3,51/100 000) i najniższą u Azjatów (1,18/100 000).
badanie asocjacyjne całego genomu, choroba Olliera, glejak wielopostaciowy, guz nadnamiotowy, guz ośrodkowego układu nerwowego, immunoterapia, limfocyt T cytotoksyczny, lokalizacja nadnamiotowa, metylacja promotora MGMT, mutacja IDH, nadzór epidemiologiczny, nowotwór złośliwy mózgu, ocena geriatryczna, polimorfizm nukleotydowy, promieniowanie jonizujące, resekcja guza, temozolomid, wskaźnik zapadalności, zespół Li-Fraumeni, zespół Lyncha, zespół Maffucciego, zespół nowotworowy, zespół Turcota