proteinaza 3
Proteinaza 3 (PR3) to serynowa proteaza obecna głównie w ziarnistościach azurofilnych neutrofilów oraz w mniejszym stopniu w monocytach i komórkach śródbłonka. Jest ważnym enzymem uczestniczącym w procesach zapalnych i odpowiedzi immunologicznej organizmu.
PR3 pełni kluczową rolę w patogenezie ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń (dawniej ziarniniakowatość Wegenera), gdzie stanowi główny autoantygen przeciwko któremu skierowane są przeciwciała ANCA (przeciwciała przeciwko cytoplazmie neutrofilów). Przeciwciała anty-PR3 ANCA mają charakterystyczny cytoplazmatyczny wzór immunofluorescencji (c-ANCA).
Z punktu widzenia funkcji biologicznych, proteinaza 3 uczestniczy w degradacji białek macierzy zewnątrzkomórkowej, procesach zapalnych oraz w eliminacji patogenów. Enzym ten może również aktywować cytokiny prozapalne, takie jak IL-1β, IL-18 oraz TNF-α, co dodatkowo wzmacnia reakcję zapalną. W warunkach patologicznych nadmierna aktywność PR3 może prowadzić do uszkodzenia tkanek i rozwoju chorób autoimmunologicznych.
Oznaczanie przeciwciał przeciwko PR3 ma istotne znaczenie diagnostyczne w różnicowaniu zapalenia naczyń związanego z ANCA. Wysokie miano przeciwciał anty-PR3 jest charakterystyczne dla ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń, natomiast w mikroskopowym zapaleniu naczyń częściej występują przeciwciała przeciwko mieloperoksydazie (anty-MPO).
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Propylotiouracyl – Działania niepożądane
Propylotiouracyl, stosowany w leczeniu nadczynności tarczycy, wiąże się z ryzykiem poważnych działań niepożądanych, z których najistotniejszą jest agranulocytoza o częstości 0,3-0,6%, zwykle pojawiająca się w ciągu pierwszych 1-3 miesięcy terapii. Agranulocytoza może wystąpić nagle i wymaga natychmiastowego odstawienia leku oraz rozważenia podania G-CSF (filgrastimu) po konsultacji hematologicznej. Inne hematologiczne powikłania obejmują neutropenię, trombocytopenię, pancytopenię, hemolizę oraz niedokrwistości hemolityczne i aplastyczne. Często obserwuje się reakcje nadwrażliwości i alergiczne wysypki skórne, a rzadziej gorączkę polekową i uszkodzenia wątroby, w tym zapalenie i niewydolność wątroby, szczególnie przy dużych dawkach. U pacjentów z chorobą Gravesa-Basedowa może wystąpić zapalenie naczyń związane z obecnością przeciwciał ANCA, które manifestuje się objawami wielonarządowymi i wymaga natychmiastowego odstawienia leku.
ageusia, agranulocytoza, aminotransferaza, bilirubina, cholestaza, choroba Gravesa-Basedowa, czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów, dysgeusia, fosfataza zasadowa, gamma-glutamylotransferaza, gorączka polekowa, hemoliza, kłębuszkowe zapalenie nerek, krwawienie pęcherzykowe, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń, leukopenia, mieloperoksydaza, morfologia krwi, nadczynność tarczycy, neutropenia, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość aplastyczna, niedokrwistość hemolityczna, niewydolność wątroby, oczopląs, ostra niewydolność nerek, pancytopenia, parestezja, powiększenie węzłów chłonnych, propylotiouracyl, proteinaza 3, przeciwciała przeciwko cytoplazmie neutrofilów, przedwczesne dojrzewanie płciowe, reakcja nadwrażliwości, śródmiąższowe zapalenie płuc, test Coombsa, toczeń rumieniowaty, trombocytopenia, uszkodzenie nerwów obwodowych, uszkodzenie wątroby, utrata słuchu, zaburzenia nerwowo-mięśniowe, zaburzenie erytropoezy, zapalenie naczyń krwionośnych, zapalenie wątroby, żółtaczka - Leksykon chorób i schorzeń
Granulomatoza z wieloogniskowym zapaleniem naczyń – Diagnostyka i diagnoza
Granulomatoza z wieloogniskowym zapaleniem naczyń (GPA) to rzadkie, autoimmunologiczne zapalenie naczyń małych i średnich, charakteryzujące się martwiczym zapaleniem ziarniniakowym obejmującym głównie górne i dolne drogi oddechowe oraz nerki. Diagnostyka GPA opiera się na ocenie klinicznej, badaniach laboratoryjnych (w tym obecności przeciwciał ANCA, zwłaszcza C-ANCA anty-PR3, wykrywanych u około 80% pacjentów), analizie moczu (krwinkomocz >5 erytrocytów w polu widzenia, wałeczki erytrocytarne, białkomocz), badaniach obrazowych (RTG i TK klatki piersiowej wykazujące guzki, kawitacje w około 50% przypadków, zmiany w zatokach przynosowych) oraz biopsji (potwierdzającej zapalenie naczyń, ziarniniaki i martwicę). Kryteria klasyfikacyjne ACR/EULAR 2022 uwzględniają m.in. objawy kliniczne, obecność ANCA i zmiany obrazowe, osiągając czułość 93% i swoistość 94%. Diagnostyka różnicowa obejmuje inne zapalenia naczyń, infekcje, nowotwory i choroby ziarniniakowe.
azatiopryna, cyklofosfamid, cytoplazmatyczne ANCA, eozynofilowa ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń, glikokortykosteroidy, granulomatoza z wieloogniskowym zapaleniem naczyń, immunofluorescencja, indukcja remisji, kłębuszkowe zapalenie nerek, metoda immunoenzymatyczna, metotreksat, mieloperoksydaza, odbiorczy ubytek słuchu, okołojądrowe ANCA, plamica wyczuwalna, plazmafereza, proteinaza 3, przeciwciała anty-MPO, przeciwciała przeciw cytoplazmie neutrofilów, rytuksymab, wałeczki erytrocytarne, zespół Churga-Straussa, ziarniniakowatość Wegenera, złogi immunoglobulin - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie naczyń – Patofizjologia i mechanizm
Zapalenie naczyń (vasculitis) to heterogenna grupa chorób charakteryzujących się zapaleniem ścian naczyń krwionośnych, prowadzącym do niedokrwienia, krwawienia i tętniaków. Patogeneza obejmuje trzy główne mechanizmy: zapalenie mediowane przez kompleksy immunologiczne, zapalenie związane z przeciwciałami ANCA (przeciwciała przeciw cytoplazmie neutrofilów) oraz zapalenie mediowane przez limfocyty T z tworzeniem ziarniny. W zapaleniach naczyń związanych z IgA (np. plamica Henocha-Schönleina) kluczową rolę odgrywa nieprawidłowa glikozylacja IgA1 i aktywacja alternatywnej drogi dopełniacza (z odkładaniem C3). W AAV przeciwciała ANCA skierowane przeciwko PR3 i MPO aktywują neutrofile, które uwalniają cytokiny, reaktywne formy tlenu i enzymy lityczne, prowadząc do uszkodzenia śródbłonka i zapalenia małych naczyń. Sieci zewnątrzkomórkowe neutrofilów (NETs) odgrywają kluczową rolę w patogenezie AAV, tworząc błędne koło produkcji ANCA i uszkodzenia naczyń. W zapaleniu dużych naczyń (np. olbrzymiokomórkowym) dominują limfocyty T CD4+ i makrofagi, które powodują ziarniniakowe zapalenie i zwężenie światła naczyń.
alternatywna droga dopełniacza, badanie asocjacyjne całego genomu, biopsja nerki, choroba Kawasakiego, cyklofosfamid, cząsteczka adhezyjna, dysfunkcja telomerów, endotelina-1, eozynofilowe ziarniniakowe zapalenie naczyń, guzkowe zapalenie tętnic, hydralazyna, immunoglobulina A, komórka dendrytyczna, komórka Th2, kompleks immunologiczny, krioglobulinemia, limfocyt T, limfocyt T CD4+, mieloperoksydaza, neutrofil, odpowiedź immunologiczna, plamica Henocha-Schönleina, proteinaza 3, przeciwciała ANCA, reaktywne formy tlenu, reumatoidalne zapalenie stawów, rytuksymab, sieć zewnątrzkomórkowa neutrofili, śródbłonek naczyniowy, tętniak, toczeń rumieniowaty układowy, uszkodzenie DNA, zapalenie naczyń, zapalenie tętnic olbrzymiokomórkowe, zapalenie tętnicy Takayasu, ziarniniak - Leksykon chorób i schorzeń
Zapalenie naczyń – Diagnostyka i diagnoza
Zapalenie naczyń (vasculitis) to heterogenna grupa chorób charakteryzujących się zapaleniem ścian naczyń krwionośnych, co prowadzi do uszkodzeń narządów i tkanek. Diagnostyka jest wyzwaniem ze względu na niespecyficzne objawy i rzadkość schorzeń, co skutkuje średnim czasem do rozpoznania wynoszącym około 7 miesięcy oraz błędną diagnozą u 73% pacjentów. Kluczowe jest systematyczne podejście diagnostyczne obejmujące szczegółowy wywiad, badanie fizykalne, badania laboratoryjne (m.in. morfologia, OB, CRP, ANCA, ANA, RF, poziomy dopełniacza C3 i C4) oraz obrazowe (RTG, USG, CT, MRI, PET, angiografia). Biopsja zajętego narządu pozostaje złotym standardem potwierdzenia rozpoznania, szczególnie w przypadku zapalenia naczyń OUN, tętnicy skroniowej, nerek czy płuc. W diagnostyce AAV istotne jest wykrycie przeciwciał ANCA: c-ANCA (PR3) w ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń (GPA) oraz p-ANCA (MPO) w mikroskopowym zapaleniu naczyń (MPA) i eozynofilowej ziarniniakowatości (EGPA).
angiografia, angiografia mózgowa, białko C-reaktywne, biopsja, biopsja mózgu, biopsja nerki, biopsja nerwu łydkowego, biopsja płuca, biopsja tętnicy skroniowej, cytoplazmatyczne ANCA, czynnik reumatoidalny, immunofluorescencja bezpośrednia, krioglobuliny, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń, mieloperoksydaza, mikroskopowe zapalenie naczyń, morfologia krwi, odczyn Biernackiego, okołojądrowe ANCA, olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, płyn mózgowo-rdzeniowy, pozytonowa tomografia emisyjna, proteinaza 3, przeciwciała ANCA, przeciwciała przeciwjądrowe, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa, ultrasonografia, zapalenie naczyń, zapalenie naczyń OUN, zapalenie tętnic Takayasu, zapalenie tętnicy skroniowej, ziarniniakowatość z zapaleniem naczyń - Leksykon chorób i schorzeń
Granulomatoza z wieloogniskowym zapaleniem naczyń – Patofizjologia i mechanizm
Granulomatoza z wieloogniskowym zapaleniem naczyń (GPA) to rzadkie, wieloukładowe autoimmunologiczne zapalenie naczyń małego i średniego kalibru, związane z obecnością przeciwciał ANCA, głównie przeciwko proteinazie 3 (PR3-ANCA). Patogeneza GPA obejmuje aktywację neutrofili przez ANCA, prowadzącą do degranulacji, produkcji reaktywnych form tlenu oraz tworzenia neutrofilowych pułapek zewnątrzkomórkowych (NETs), które uszkadzają śródbłonek i nasilają stan zapalny. Charakterystyczne dla GPA są martwicze ziarniniaki oraz zapalenie naczyń o minimalnej obecności kompleksów immunologicznych (pauci-immune). Genetyczne predyspozycje, zwłaszcza warianty w genach HLA-DP1A, HLA-DP1B, SERPINA1 i PRTN3, oraz czynniki środowiskowe, takie jak infekcje bakteryjne (np. Staphylococcus aureus) i ekspozycja na pyły czy leki, odgrywają rolę w etiologii choroby. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym, obecności ANCA (głównie c-ANCA/PR3-ANCA) oraz badaniach histopatologicznych.
abatacept, azatiopryna, cyklofosfamid, cytoplazmatyczne ANCA, eozynofilowe ziarniniakowe zapalenie naczyń, granulomatoza z wieloogniskowym zapaleniem naczyń, interleukina-8, kłębuszkowe zapalenie nerek, martwicze zapalenie naczyń, metotreksat, mieloperoksydaza, mikroskopowe zapalenie naczyń, mykofenolan mofetylu, neutrofilowe pułapki zewnątrzkomórkowe, proteinaza 3, przeciwciała ANCA, reaktywne formy tlenu, rytuksymab, terapia indukcyjna, terapia podtrzymująca, zapalenie naczyń związane z ANCA, zdarzenie zakrzepowo-zatorowe, zespół Churga-Straussa, ziarniniakowatość Wegenera