DSM

DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) to międzynarodowy system klasyfikacji zaburzeń psychicznych wydawany przez Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (APA). Jest to jeden z najważniejszych dokumentów w psychiatrii, stanowiący podstawę diagnostyki klinicznej zaburzeń psychicznych na całym świecie.

Aktualna wersja, DSM-5, opublikowana w 2013 roku, zastąpiła wcześniejszą DSM-IV-TR z 2000 roku. Wprowadza ona znaczące zmiany w klasyfikacji zaburzeń psychicznych, w tym eliminację systemu osi diagnostycznych i reorganizację kategorii diagnostycznych. DSM-5 zawiera szczegółowe kryteria diagnostyczne dla poszczególnych zaburzeń psychicznych, co pomaga klinicystom w stawianiu precyzyjnych diagnoz.

DSM jest szeroko stosowany w praktyce klinicznej, badaniach naukowych oraz w systemach refundacji świadczeń zdrowotnych. Stanowi wspólny język dla klinicystów i badaczy, umożliwiając spójną komunikację na temat zaburzeń psychicznych. W Europie równolegle stosowana jest Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (ICD) wydawana przez Światową Organizację Zdrowia, a najnowsza wersja ICD-11 została zharmonizowana z DSM-5 w wielu aspektach.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Atomoksetyna Medice 25 mg

Atomoksetyna Medice, dostępna w formie tabletek powlekanych o dawkach 10 mg, 18 mg, 25 mg oraz 40 mg, jest wskazana w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci powyżej 6 roku życia, młodzieży oraz dorosłych. Terapia powinna być inicjowana wyłącznie przez specjalistów (pediatrę, psychiatrę dzieci i młodzieży lub psychiatrę) po potwierdzeniu diagnozy zgodnie z kryteriami DSM lub ICD. U dorosłych konieczne jest potwierdzenie utrzymywania się objawów ADHD od dzieciństwa, najlepiej z potwierdzeniem przez osobę postronną. Diagnoza wymaga obecności co najmniej umiarkowanego nasilenia objawów oraz istotnego zaburzenia funkcjonowania w minimum dwóch sferach życia społecznego (np. szkoła, praca, społeczeństwo).
ADHD, atomoksetyna, badanie EEG, DSM, impulsywność, klasyfikacja ICD, leczenie ADHD, leczenie farmakologiczne, nadpobudliwość, niestabilność emocjonalna, objawy ADHD, objawy neurologiczne, psychiatra dzieci i młodzieży, specjalista ADHD, tabletka powlekana, zaburzenia koncentracji, zaburzenia uczenia się
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Atenza 45 mg

Atenza, zawierająca metylofenidatu chlorowodorek w dawkach 18 mg, 27 mg, 36 mg, 45 mg i 54 mg w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu, jest wskazana do leczenia zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci od 6. roku życia oraz u dorosłych. Terapia powinna być prowadzona wyłącznie pod nadzorem specjalistów z doświadczeniem w leczeniu ADHD (pediatrów, psychiatrów dziecięcych i dorosłych) i stosowana jedynie w przypadkach, gdy inne metody niefarmakologiczne okazały się nieskuteczne. Diagnostyka ADHD musi opierać się na kryteriach DSM lub ICD, kompleksowym wywiadzie, ocenie funkcjonowania pacjenta oraz potwierdzeniu rozpoznania przez dodatkową osobę, z wykluczeniem diagnozy opartej na pojedynczych objawach. U dzieci objawy obejmują m.in. przewlekłą niemożność koncentracji, impulsywność i nadaktywność, natomiast u dorosłych dominują niepokój psychoruchowy, niecierpliwość i istotny deficyt koncentracji, z koniecznością potwierdzenia obecności objawów ADHD w dzieciństwie.
ADHD, deficyt uwagi, DSM, elektroencefalogram, ICD, kompleksowy program leczenia, metylofenidatu chlorowodorek, nadaktywność, nadpobudliwość, nadpobudliwość psychoruchowa, niepokój psychoruchowy, niestabilność emocjonalna, psychiatra dziecięcy, terapia poznawczo-behawioralna, zaburzenia koncentracji
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Concerta 36 mg

Produkt leczniczy Concerta zawiera metylofenidatu chlorowodorek w dawkach 18 mg i 36 mg w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu i jest wskazany do leczenia ADHD u dzieci od 6. roku życia oraz dorosłych. Terapia powinna być prowadzona przez specjalistów z doświadczeniem w leczeniu ADHD, takich jak pediatrzy, psychiatrzy dziecięcy lub psychiatrzy dorosłych. Diagnoza ADHD musi być oparta na kryteriach DSM lub ICD, obejmować szczegółowy wywiad i badanie kliniczne, a także potwierdzenie objawów przez osoby trzecie. Leczenie farmakologiczne jest zalecane jedynie po nieskuteczności metod edukacyjnych i psychospołecznych oraz dokładnej ocenie nasilenia objawów, które u dzieci obejmują m.in. przewlekłą niemożność koncentracji, impulsywność i nadaktywność, a u dorosłych głównie zaburzenia koncentracji, niepokój i niecierpliwość.
ADHD, brak koncentracji, Concerta, DSM, ICD, impulsywność, interwencja psychospołeczna, kompleksowy program terapeutyczny, lek stymulujący, metylofenidat, nadaktywność, nieprawidłowy zapis EEG, niestabilność emocjonalna, psychiatra dzieci i młodzieży, rozproszenie uwagi, tabletka o przedłużonym uwalnianiu, ustrukturyzowany wywiad, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi
Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie lękowe chorobowe – Diagnostyka i diagnoza

Zaburzenie lękowe związane z chorobą (Illness Anxiety Disorder, IAD) charakteryzuje się uporczywym, nieproporcjonalnym lękiem o posiadanie poważnej choroby, pomimo prawidłowych wyników badań fizykalnych i laboratoryjnych. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5, które obejmują m.in. nadmierne zamartwianie się chorobą, brak lub łagodne objawy somatyczne, utrzymywanie się lęku przez co najmniej 6 miesięcy oraz wykluczenie innych zaburzeń psychicznych i chorób organicznych. Wyróżnia się dwa podtypy: typ poszukujący opieki oraz typ unikający opieki. Diagnostyka wymaga kompleksowego badania fizykalnego, odpowiednich badań laboratoryjnych i obrazowych oraz oceny psychiatrycznej, z uwzględnieniem narzędzi takich jak Health Preoccupation Diagnostic Interview (współczynnik kappa 0,85) i wymiarowe miary lęku o zdrowie. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. zaburzenia z objawami somatycznymi, zaburzenia lękowe, OCD, zaburzenia dysmorficzne ciała oraz urojeniowe typu somatycznego.
ACT, atak paniki, badanie fizykalne, badanie laboratoryjne, badanie obrazowe, choroba endokrynologiczna, choroba neurologiczna, DSM, DSM-5, epizod depresyjny, hipochondria, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, MBCT, miastenia, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, SSRI, stwardnienie rozsiane, terapia akceptacji i zaangażowania, terapia poznawcza oparta na uważności, terapia poznawczo-behawioralna, uogólnione zaburzenie lękowe, zaburzenie adaptacyjne, zaburzenie dysmorficzne ciała, zaburzenie lękowe związane z chorobą, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie paniczne, zaburzenie psychiatryczne, zaburzenie z objawami somatycznymi
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Atofab 10 mg

Lek Atofab (atomoksetyna) jest wskazany w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci od 6 roku życia, młodzieży oraz dorosłych, jako element kompleksowego programu terapeutycznego. Diagnoza ADHD powinna być oparta na kryteriach DSM lub ICD, z potwierdzeniem obecności objawów od dzieciństwa u pacjentów dorosłych. Kwalifikacja do leczenia wymaga stwierdzenia co najmniej umiarkowanego nasilenia objawów oraz wieloobszarowego zaburzenia funkcjonowania w minimum dwóch sferach życia (np. społeczne, szkolne, zawodowe). Terapia powinna być prowadzona przez specjalistów z doświadczeniem w leczeniu ADHD (pediatra, psychiatra dzieci i młodzieży, psychiatra dorosłych) i opierać się na szczegółowej ocenie klinicznej, uwzględniającej wpływ objawów na codzienne funkcjonowanie oraz trwałość symptomów.
ADHD, atomoksetyna, badanie EEG, chlorowodorek atomoksetyny, DSM, ICD, impulsywność, kapsułka twarda, kompleksowy program terapeutyczny, nadpobudliwość, niestabilność emocjonalna, psychiatra dzieci i młodzieży, rozpraszanie uwagi, terapia poznawczo-behawioralna, trening umiejętności społecznych, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Auroxetyn 25 mg

Produkt leczniczy Auroxetyn, zawierający atomoksetynę chlorowodorek w dawkach 10 mg, 18 mg, 25 mg i 40 mg, jest wskazany do leczenia ADHD u dzieci od 6. roku życia, młodzieży oraz dorosłych. Rozpoczęcie terapii powinno być przeprowadzone przez specjalistów w dziedzinie ADHD (pediatrę, psychiatrę dzieci i młodzieży lub psychiatrę dorosłych) po potwierdzeniu diagnozy zgodnie z kryteriami DSM lub ICD. U dorosłych konieczne jest potwierdzenie utrzymywania się objawów od dzieciństwa oraz weryfikacja symptomów przez osobę trzecią. Diagnoza powinna uwzględniać umiarkowane lub ciężkie nasilenie objawów, które wpływają na funkcjonowanie w co najmniej dwóch środowiskach (np. szkolnym, społecznym, zawodowym).
ADHD, atomoksetyna, DSM, farmakoterapia, ICD, impulsywność, nadpobudliwość, nieprawidłowe EEG, niestabilność emocjonalna, objawy ADHD, psychiatra dziecięcy, rozpraszanie uwagi, specjalista leczenia ADHD, terapia psychologiczna, zaburzenia koncentracji uwagi, zaburzenia neurorozwojowe, zaburzenia uczenia się
Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie osobowości schizotypowe – Diagnostyka i diagnoza

Schizotypowe zaburzenie osobowości (STPD) charakteryzuje się utrwalonym wzorcem deficytów społecznych i interpersonalnych, w tym ostrym dyskomfortem w bliskich relacjach, zniekształceniami poznawczymi lub percepcyjnymi oraz ekscentrycznym zachowaniem. Diagnoza według DSM-5-TR wymaga obecności co najmniej 5 z 9 specyficznych objawów, takich jak idee odnoszące, myślenie magiczne, niezwykłe doświadczenia percepcyjne, dziwaczna mowa, podejrzliwość, ograniczony afekt, ekscentryczne zachowanie, brak bliskich przyjaciół oraz nadmierny lęk społeczny. Zaburzenie musi być wykluczone jako objaw schizofrenii, zaburzeń afektywnych z cechami psychotycznymi czy spektrum autyzmu. Alternatywny model DSM-5-TR wymaga obecności co najmniej 4 cech z zakresu zaburzeń funkcjonowania osobowości, interpersonalnego, psychotyczności, ekscentryczności, odłączenia i negatywnego afektu. ICD-11 klasyfikuje STPD jako formę schizofrenii, co odzwierciedla trwającą debatę na temat jego natury.
ADHD, DSM, ICD, idee odnoszące, MMPI, myślenie magiczne, ograniczony afekt, olanzapina, psycholog, psychoterapia, rysperydon, schizofrenia, SCID, substancje psychoaktywne, testowanie rzeczywistości, trening umiejętności społecznych, zaburzenia poznawcze, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie depresyjne, zaburzenie lękowe społeczne, zaburzenie osobowości borderline, zaburzenie osobowości schizotypowe, zaburzenie ze spektrum autyzmu
Leksykon chorób i schorzeń
Jąkanie – Diagnostyka i diagnoza

Jąkanie (stuttering) to zaburzenie płynności mowy charakteryzujące się powtórzeniami dźwięków, sylab, przedłużeniami oraz blokami, które utrudniają płynne wypowiadanie się. Diagnostyka, prowadzona głównie przez logopedów, obejmuje szczegółowy wywiad dotyczący historii rozwoju mowy, obserwację mowy w różnych sytuacjach oraz ocenę częstotliwości, rodzaju i nasilenia niepłynności. W diagnostyce wykorzystuje się standaryzowane narzędzia, takie jak Stuttering Severity Instrument (SSI-4), Test of Childhood Stuttering (TOCS) oraz Systematic Analysis of Language Transcripts (SALT). Ważne jest różnicowanie jąkania rozwojowego (zwykle pojawia się między 2 a 6 rokiem życia, z częstością 5-10% w populacji przedszkolnej, kod ICD-10 F80.81) od jąkania nabytego neurogennego (związanego z uszkodzeniami mózgu) oraz jąkania funkcjonalnego (psychogennego). Diagnostyka uwzględnia także ocenę wpływu jąkania na funkcjonowanie społeczne, emocjonalne i zawodowe pacjenta oraz wykluczenie innych przyczyn zaburzeń płynności mowy.
afazja, badanie obrazowe, badanie słuchu, blok w mowie, choroba Parkinsona, diagnostyka różnicowa, DSM, DSM-5, guz mózgu, jąkanie, jąkanie farmakologiczne, jąkanie neurogenne, jąkanie psychogenne, jąkanie rozwojowe, lęk społeczny, logopeda, neurolog, niepłynność mowy, ocena poznawcza, ocena psychiatryczna, ośrodkowy układ nerwowy, Program Lidcombe, psycholog kliniczny, Stuttering Severity Instrument, terapia logopedyczna, terapia poznawcza, terapia psychospołeczna, Test of Childhood Stuttering, udar mózgu, uraz mózgu, wywiad medyczny, zaburzenie konwersyjne, zaburzenie płynności mowy, zespół multidyscyplinarny, zespół Tourette’a
Leksykon chorób i schorzeń
Psychoza poporodowa – Epidemiologia

Psychoza poporodowa (PPP) to rzadkie, ale krytyczne zaburzenie psychiczne pojawiające się zwykle w ciągu pierwszych 48-72 godzin do 2 tygodni po porodzie, z częstością od 0,089 do 2,6 przypadków na 1000 porodów. Charakteryzuje się nagłym wystąpieniem objawów psychotycznych, takich jak halucynacje, urojenia, dezorientacja i dezorganizacja zachowania, co wymaga natychmiastowej interwencji psychiatrycznej. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest osobista historia choroby afektywnej dwubiegunowej typu I, z ryzykiem rozwoju PPP sięgającym 20-30%. Inne istotne czynniki to wcześniejszy epizod PPP, wywiad rodzinny psychozy poporodowej lub zaburzeń afektywnych, pierwszy poród oraz niektóre czynniki położnicze, takie jak cesarskie cięcie, poród przedwczesny (<32 tygodnia), niska masa urodzeniowa (<1500 g) i śmierć płodu/noworodka. Ryzyko hospitalizacji psychiatrycznej w pierwszym miesiącu po porodzie jest 22-krotnie wyższe niż przed ciążą, a u kobiet z chorobą afektywną dwubiegunową – nawet 37-krotnie wyższe.
bezsenność, cesarskie cięcie, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba afektywna dwubiegunowa typu I, cukrzyca matki, DSM, dzieciobójstwo, epizod psychotyczny, halucynacje i urojenia, hospitalizacja psychiatryczna, ICD, interwencja medyczna, majaczenie, marker biologiczny, patogeneza psychozy poporodowej, poród przedwczesny, psychiatra, psychoza poporodowa, ryzyko nawrotu, wady wrodzone, zaburzenie psychotyczne, zmiany hormonalne
Leksykon chorób i schorzeń
Sezonowe zaburzenie afektywne – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka

Sezonowe zaburzenie afektywne (SAD) to podtyp dużego zaburzenia depresyjnego charakteryzujący się sezonowym wzorcem występowania objawów, najczęściej w okresie 4-5 miesięcy jesienno-zimowych. W DSM-5-TR klasyfikowane jest jako zaburzenie depresyjne z wzorcem sezonowym. SAD dotyka około 5% dorosłych, z przewagą kobiet (4-krotnie częściej niż mężczyzn), zwykle rozpoczynając się między 18 a 30 rokiem życia. Wyróżnia się dwa typy: zimowy wzorzec (fall-onset) z objawami takimi jak hipersomnia, przyrost masy ciała, wzmożony apetyt na węglowodany, obniżona energia, oraz letni wzorzec (spring-onset) z bezsennością, utratą apetytu i pobudzeniem. Patofizjologia obejmuje zaburzenia rytmu dobowego, obniżony poziom serotoniny, zmiany w produkcji melatoniny oraz niedobór witaminy D. Diagnoza opiera się na kryteriach depresji z sezonowym wzorcem przez minimum 2 lata, wykluczeniu innych przyczyn oraz ocenie nasilenia objawów i ich wpływu na funkcjonowanie pacjenta.
bezsenność, bupropion, DSM, epizod depresyjny, hipersomnia, myśli samobójcze, niedobór witaminy D, objawy depresji, obniżony poziom serotoniny, ocena stanu psychicznego, przejadanie, relacja terapeutyczna, sezonowe zaburzenie afektywne, SSRI, symulator świtu, terapia poznawczo-behawioralna, wycofanie społeczne, zaburzenie rytmu dobowego, zespół interdyscyplinarny
Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie eksplozywne przerywane – Objawy

Zaburzenie eksplozywne przerywane (IED) charakteryzuje się nawracającymi, nagłymi napadami impulsywnej agresji, które są nieproporcjonalne do wywołujących je sytuacji i trwają zwykle krócej niż 30 minut. Objawy obejmują zarówno agresję werbalną, jak i fizyczną, w tym napady złości, krzyki, uszkodzenia mienia oraz przemoc wobec ludzi i zwierząt. IED pojawia się zwykle około 11. roku życia i może utrzymywać się przez 12–20 lat lub dłużej, choć nasilenie wybuchów może maleć z wiekiem. Współwystępuje często z innymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak ADHD, zaburzenia nastroju, lękowe, PTSD oraz zaburzenia osobowości (klastry A, B i C). Diagnoza według DSM-5 wymaga obecności agresji werbalnej lub fizycznej co najmniej dwa razy w tygodniu przez minimum trzy miesiące lub trzech epizodów agresji fizycznej w ciągu roku, które skutkują obrażeniami lub zniszczeniem mienia. IED znacząco wpływa na funkcjonowanie psychospołeczne, prowadząc do problemów interpersonalnych, prawnych, zawodowych oraz obniżenia jakości życia.
ADHD, beta-bloker, choroba Alzheimera, citalopram, DSM, fenytoina, fluoksetyna, fluwoksamina, impulsywna agresja, karbamazepina, kołatanie serca, kwas walproinowy, lit, myśli samobójcze, nadolol, napad złości, neuroprzekaźnik, okskarbazepina, propranolol, PTSD, samookaleczenie, serotonina, SSRI, terapia poznawczo-behawioralna, topiramat, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie depresyjne, zaburzenie eksplozywne przerywane, zaburzenie lękowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie opozycyjno-buntownicze, zaburzenie osobowości, zaburzenie osobowości antyspołeczne, zaburzenie osobowości borderline
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Konaten 10 mg

Konaten, zawierający atomoksetynę w postaci chlorowodorku, jest wskazany w leczeniu ADHD u dzieci powyżej 6 lat, młodzieży oraz dorosłych, jako element kompleksowego programu terapeutycznego. Diagnostyka ADHD powinna być oparta na kryteriach DSM lub ICD, z potwierdzeniem utrzymywania się objawów od dzieciństwa u pacjentów dorosłych. Leczenie farmakologiczne preparatem Konaten powinno być inicjowane przez specjalistów (pediatrę z doświadczeniem w zaburzeniach neurorozwojowych, psychiatrę dzieci i młodzieży lub psychiatrę dorosłych) i poprzedzone szczegółową oceną nasilenia objawów oraz funkcjonowania pacjenta w co najmniej dwóch sferach życia społecznego. Konaten dostępny jest w kapsułkach twardych o dawkach 10 mg, 18 mg, 25 mg oraz 40 mg atomoksetyny, co pozwala na indywidualne dostosowanie terapii.
ADHD, atomoksetyna, chlorowodorek, DSM, EEG, ICD, impulsywność, kapsułka twarda, kompleksowy program leczenia, Konaten, koncentracja uwagi, kryteria diagnostyczne, nadpobudliwość, niestabilność emocjonalna, objaw neurologiczny, psychiatra dziecięcy, rozpraszanie uwagi, specjalista ADHD, terapia behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna, trening umiejętności społecznych, zaburzenie neurorozwojowe