cytarabina trifosforan
Cytarabina trifosforan to aktywny metabolit cytarabiny (arabinozydocytozyny, Ara-C), który powstaje wewnątrzkomórkowo po fosforylacji przez kinazy komórkowe. Jest to nukleotyd będący analogiem deoksycytydyny, który wbudowuje się do DNA w fazie S cyklu komórkowego, hamując syntezę DNA i prowadząc do śmierci komórki.
Cytarabina trifosforan wykazuje silne działanie cytotoksyczne, szczególnie wobec szybko dzielących się komórek nowotworowych. Mechanizm działania polega na konkurencyjnym hamowaniu polimerazy DNA oraz częściowym blokowaniu procesu wydłużania łańcucha DNA. Dodatkowo, wbudowanie tego analogu do struktury DNA zaburza jego funkcjonowanie i prowadzi do fragmentacji nici.
W praktyce klinicznej cytarabina stosowana jest głównie w terapii ostrych białaczek szpikowych (AML), ostrych białaczek limfoblastycznych (ALL) oraz w niektórych chłoniakach nieziarniczych. Skuteczność leczenia zależy od zdolności komórek do przekształcania cytarabiny w jej aktywną formę trifosforanową, co jest uwarunkowane aktywnością enzymów fosforylujących w komórkach nowotworowych.
Powiązane wpisy
-
Leksykon leków
Produkt leczniczy Alexan zawiera cytarabinę, antymetabolit z grupy analogów pirymidyny, sklasyfikowany w ATC pod kodem L01BC01 jako lek przeciwnowotworowy. Cytarabina wykazuje specyficzne działanie przeciwnowotworowe ukierunkowane na komórki w fazie S cyklu komórkowego, gdzie jej aktywny metabolit 5′-cytarabina trifosforan (ara-CTP) hamuje aktywność polimerazy DNA, blokując syntezę DNA i proliferację komórek nowotworowych. Dodatkowo, cytarabina wbudowuje się w struktury DNA i RNA, co prowadzi do zaburzeń funkcji tych kwasów nukleinowych i śmierci komórki. Lek wykazuje szerokie spektrum działania cytotoksycznego wobec różnych typów proliferujących komórek ssaków, co tłumaczy zarówno jego skuteczność, jak i profil działań niepożądanych.
analog pirymidyny, antymetabolit, ara-CTP, cytarabina, cytarabina trifosforan, działanie cytotoksyczne, faza S cyklu komórkowego, kwas nukleinowy, lek przeciwnowotworowy, polimeraza DNA, proliferacja komórek nowotworowych, roztwór do infuzji, synteza DNA -
Leksykon leków
Cytarabina, substancja czynna leku Lek Alexan w stężeniu 20 mg/ml (100 mg w 5 ml fiolce), charakteryzuje się niską biodostępnością po podaniu doustnym (<20%), co wyklucza tę drogę podania w terapii. Optymalną metodą jest podanie dożylne, które umożliwia utrzymanie stałych stężeń leku w osoczu, istotnych dla skuteczności terapeutycznej. Podanie podskórne lub domięśniowe prowadzi do niższych i opóźnionych maksymalnych stężeń (Cmax osiągane po 20-60 minutach). Objętość dystrybucji wynosi 0,7 l/kg, wskazując na szeroką dystrybucję, jednak cytarabina ma ograniczoną penetrację bariery krew-mózg, co wymaga podawania dokanałowego w leczeniu białaczki z zajęciem OUN. Wiązanie z białkami osocza jest niskie (13,3%) i liniowe w zakresie stężeń 0,005-1 mg/l.
Alexan, arabinozyd urydyny, bariera krew-mózg, białaczka, białka osocza, cytarabina, cytarabina trifosforan, deaminaza cytydyny, kinaza dezoksycytydyny, komórki blastyczne, lek przeciwnowotworowy, metabolit nieaktywny, objętość dystrybucji, ośrodkowy układ nerwowy, OUN, płyn mózgowo-rdzeniowy, podanie dokanałowe, podanie dożylne, podanie podskórne, remisja hematologiczna, szpik kostny, zmienność międzyosobnicza
