Działania niepożądane
Propylotiouracyl

Działania niepożądane propylotiouracylu

Propylotiouracyl to substancja stosowana w leczeniu nadczynności tarczycy, występująca m.in. w preparatach Propycil i Thyrosan. Działania niepożądane tej substancji mogą różnić się w zależności od wskazania, dawkowania oraz jednoczesnego stosowania innych produktów leczniczych. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis działań niepożądanych propylotiouracylu zgodnie z klasyfikacją układów i narządów MedDRA.¹

Zagrożenia hematologiczne

Agranulocytoza jest najpoważniejszym działaniem niepożądanym propylotiouracylu. Występuje zazwyczaj w początkowym okresie leczenia (1-3 miesiące), chociaż może pojawić się również w późniejszym czasie. Częstość występowania agranulocytozy szacuje się na 0,3-0,6% pacjentów. Opisano także przypadki wystąpienia agranulocytozy u pacjentów powtórnie leczonych propylotiouracylem, u których podczas pierwszego cyklu terapii objaw ten nie wystąpił. Agranulocytoza może pojawić się nagle, bez objawów zwiastunowych.²³

W przypadku wystąpienia agranulocytozy konieczne jest natychmiastowe zaprzestanie stosowania propylotiouracylu. Należy również rozważyć, po konsultacji z hematologiem, podanie czynnika stymulującego tworzenie się kolonii granulocytów (G-CSF, filgrastim), który przyspiesza normalizację obrazu białokrwinkowego.⁴⁵

Poza agranulocytozą, podczas terapii propylotiouracylem mogą wystąpić również inne zaburzenia hematologiczne, takie jak: neutropenia bez objawów klinicznych (często), trombocytopenia, pancytopenia, zaburzenia erytropoezy, hemoliza, pozytywny test Coombsa oraz uogólnione powiększenie węzłów chłonnych (bardzo rzadko). Odnotowano również przypadki leukopenii, niedokrwistości hemolitycznej i niedokrwistości aplastycznej.⁶⁷

Zagrożenia immunologiczne

U pacjentów przyjmujących propylotiouracyl często występują reakcje nadwrażliwości oraz alergiczne wysypki skórne (świąd, wykwit, pokrzywka). Mają one zazwyczaj łagodny przebieg i często przemijają podczas kontynuacji terapii.⁸

Rzadko występującym działaniem niepożądanym jest gorączka polekowa oraz uszkodzenia wątroby. U pacjentów z chorobą Gravesa-Basedowa mogą pojawić się przeciwciała przeciwko cytoplazmie neutrofilów (ANCA), które są skierowane przede wszystkim przeciwko mieloperoksydazie (MPO- lub p-ANCA) oraz rzadziej przeciwko proteinazie 3 (PR3- lub p-ANCA) lub innym antygenom.⁹

Szczególnie niebezpieczne jest zapalenie naczyń krwionośnych związane z obecnością przeciwciał ANCA. Oprócz bólów stawów, bólów mięśni oraz objawów grypopodobnych, może ono wywoływać poważne objawy ze strony różnych narządów:¹⁰¹¹

• Skóra: wysypka, plamica, leukocytoklastyczne zapalenie naczyń krwionośnych, owrzodzenia skórne
• Nerki: kłębuszkowe zapalenie nerek, w pojedynczych przypadkach ostra niewydolność nerek
• Płuca: śródmiąższowe zapalenie płuc, rozlane lub uogólnione krwawienie pęcherzykowe, nacieki w obrębie płuc

¹²¹³

W przypadku wystąpienia objawów zapalenia naczyń krwionośnych należy przeprowadzić testy immunologiczne oraz rozważyć odstawienie leku. Zwykle objawy te ustępują po zaprzestaniu leczenia, jednak zgłoszono pojedyncze przypadki prowadzące do zgonu, do których mogły przyczynić się dodatkowe powikłania.¹⁴

Zagrożenia wątrobowe

Propylotiouracyl może powodować uszkodzenia wątroby, szczególnie po zastosowaniu dużych dawek. Opisano reakcje typu zapalenia wątroby z obumieraniem komórek wątrobowych i przemijającą cholestazą. W rzadkich przypadkach może dojść do uszkodzenia wątroby z żółtaczką.¹⁵¹⁶

Bardzo rzadko odnotowano ciężkie przypadki chorób wątroby spowodowane stosowaniem propylotiouracylu. Z częstością nieznaną występuje zapalenie wątroby oraz niewydolność wątroby.¹⁷¹⁸

Należy podkreślić, że nadczynność tarczycy już przed rozpoczęciem terapii może powodować zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy i fosfatazy zasadowej we krwi.¹⁹

Pozostałe zagrożenia

Podczas terapii propylotiouracylem mogą wystąpić również inne działania niepożądane:

• Zaburzenia endokrynologiczne: bardzo rzadko powstawanie wola u noworodków, niezbyt często zaburzenia wydzielania podwzgórzowo-przysadkowo-tarczycowego, bardzo rzadko przedwczesne dojrzewanie płciowe.
• Zaburzenia układu nerwowego: rzadko zawroty głowy, zaburzenia nerwowo-mięśniowe, niezbyt często bóle głowy, uszkodzenia nerwów obwodowych (parestezje).
• Zaburzenia zmysłów: bardzo rzadko utrata słuchu, rzadko zaburzenia widzenia (nawet z oczopląsem).
• Zaburzenia żołądka i jelit: często zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nudności, wymioty, niezbyt często zaburzenia smaku i zapachu (dysgeusia, ageusia) przemijające po zaprzestaniu leczenia, mogące trwać do kilku tygodni, brak łaknienia, biegunka.
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: często swędząca wysypka, pokrzywka, niezbyt często zapalenie skóry, bardzo rzadko utrata włosów, obwodowe obrzęki.
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: bardzo rzadko bóle stawów bez objawów zapalenia, zespół tocznia rumieniowatego, zapalenie stawów.

²⁰²¹

Ponadto występują także następujące objawy ogólne:

• Niezbyt często: gorączka, ból gardła
• Bardzo często: przemijające zwiększenie aktywności aminotransferaz
• Rzadko: zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych oraz zwiększenie stężenia bilirubiny w surowicy

²²²³

Uwagi dodatkowe

Podczas stosowania propylotiouracylu, w wyniku redukcji zwiększonego poziomu zużytkowania energii występującego w nadczynności tarczycy, może nastąpić zwiększenie masy ciała. Pacjenci powinni zostać poinformowani, że wydatek energetyczny ulegnie znormalizowaniu wraz z postępem leczenia.²⁴

Duże dawki leków tyreostatycznych prowadzą do powstania wola lub powiększenia już istniejącego wola. Powinno brać się to pod uwagę w przypadkach wola śródpiersiowego w związku z rozwinięciem rozdwojenia tchawicy. Podczas stosowaniu dużych dawek istnieje również ryzyko subklinicznej lub klinicznej niedoczynności tarczycy.²⁵

Podczas stosowania propylotiouracylu należy monitorować morfologię krwi, aktywność aminotransferaz oraz enzymów wskazujących na istnienie cholestazy.²⁶ Okresowe badania obrazu białokrwinkowego są niezbędne, jednak nie zawsze pozwalają one zapobiec agranulocytozie.²⁷

Zestawienie działań niepożądanych propylotiouracylu

Poniższa tabela przedstawia systematyczne zestawienie działań niepożądanych propylotiouracylu wraz z częstością ich występowania oraz krótkim opisem:

Monitorowanie działań niepożądanych

Podczas leczenia propylotiouracylem niezbędne jest regularne monitorowanie następujących parametrów:²⁸²⁹

• Morfologia krwi – ze względu na ryzyko agranulocytozy i innych zaburzeń hematologicznych
• Aktywność aminotransferaz – dla wykrycia potencjalnego uszkodzenia wątroby
• Enzymy wskazujące na istnienie cholestazy – dla oceny funkcji wątroby
• Czynność tarczycy – aby uniknąć przedawkowania i niedoczynności tarczycy podczas terapii

Osoby leczone propylotiouracylem należy szczególnie uczulić na konieczność niezwłocznego zgłaszania wszelkich nieprawidłowych objawów, a zwłaszcza bólów gardła lub gorączki będących typowymi objawami zwiastunowymi agranulocytozy, choć nie zawsze występującymi.³⁰