reakcja nadwrażliwości typu IV
Reakcja nadwrażliwości typu IV, znana również jako nadwrażliwość typu późnego lub nadwrażliwość komórkowa, to odpowiedź immunologiczna organizmu oparta na mechanizmach komórkowych, w odróżnieniu od mechanizmów humoralnych typowych dla nadwrażliwości typu I-III. Charakteryzuje się opóźnionym początkiem, zwykle 24-72 godziny po ekspozycji na antygen.
W patogenezie tej reakcji kluczową rolę odgrywają limfocyty T, szczególnie limfocyty T pomocnicze (CD4+) oraz cytotoksyczne (CD8+). Po kontakcie z antygenem limfocyty T ulegają aktywacji i proliferacji, wydzielając cytokiny prozapalne, które przyciągają makrofagi i inne komórki układu immunologicznego do miejsca reakcji, prowadząc do rozwoju stanu zapalnego.
Klinicznie reakcje nadwrażliwości typu IV manifestują się jako kontaktowe zapalenie skóry, reakcje na leki o opóźnionym początku, reakcje na niektóre implanty medyczne, odrzucanie przeszczepu czy reakcje na infekcje wewnątrzkomórkowe. Klasycznym przykładem jest próba tuberkulinowa, gdzie po śródskórnym podaniu tuberkuliny u osób uczulonych pojawia się stwardniały naciek zapalny po 48-72 godzinach.
Diagnostyka tych reakcji opiera się na testach skórnych (np. płatkowe testy kontaktowe), badaniach histopatologicznych oraz testach in vitro oceniających aktywację limfocytów. Leczenie obejmuje przede wszystkim eliminację czynnika wywołującego oraz stosowanie leków immunosupresyjnych, w tym glikokortykosteroidów, które hamują aktywację limfocytów T i produkcję cytokin prozapalnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Wysypka wielopostaciowa na światło – Etiologia i przyczyny
Wysypka wielopostaciowa na światło (PMLE) jest najczęstszą immunologiczną fotodermatozą, stanowiącą około 70% zmian skórnych wywołanych promieniowaniem UV. Patogeneza PMLE opiera się na opóźnionej reakcji nadwrażliwości typu IV na endogenny antygen indukowany promieniowaniem UVA (odpowiedzialnym za 75-90% przypadków), UVB lub światłem widzialnym. Kluczowym mechanizmem jest zaburzenie immunosupresji indukowanej UV, co prowadzi do nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej i stanu zapalnego skóry, potwierdzonego histopatologicznie przez gęsty okołonaczyniowy naciek limfocytarny oraz zmiany w naskórku (hiperkeratoza, spongioza). Czynniki genetyczne odgrywają istotną rolę, z pozytywnym wywiadem rodzinnym u 15-46% pacjentów, a szczególnie u rdzennych Amerykanów (75%). W patogenezie uwzględnia się także wpływ hormonów, zwłaszcza estrogenu, który może hamować immunosupresję UV, co tłumaczy wyższą częstość występowania u kobiet i zmniejszenie objawów po menopauzie.
apoptoza, cytokina immunosupresyjna, czynnik genetyczny, czynnik hormonalny, defensyna, dziedziczenie autosomalne dominujące, fibronektyna, fotodermatoza, fotouczulenie, immunosupresja indukowana promieniowaniem UV, interleukina 36, kaspaza-1, komórka apoptotyczna, mikrobiom skóry, naciek limfocytarny okołonaczyniowy, niedobór witaminy D3, peptyd przeciwdrobnoustrojowy, promieniowanie ultrafioletowe, promieniowanie UVA, promieniowanie UVB, reakcja nadwrażliwości typu IV, receptor Toll-podobny, stres oksydacyjny, światło widzialne, tolerancja immunologiczna, wysypka wielopostaciowa na światło, zwyrodnienie wodniczkowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół stevens-johnsona – Patofizjologia i mechanizm
Zespół Stevens-Johnsona (SJS) i toksyczna nekroliza naskórka (TEN) to ciężkie reakcje nadwrażliwości typu IVc, charakteryzujące się rozległą apoptozą i nekroptozą keratynocytów, prowadzącą do oddzielania się naskórka. Patogeneza opiera się na aktywacji limfocytów T CD8+ i komórek NK, które wydzielają cytotoksyczne mediatory, takie jak granulizyna, perforyna, granzym B oraz ligand Fas (FasL). Granulizyna, obecna w płynie pęcherzowym, koreluje z ciężkością choroby, podobnie jak perforyna i granzym B, które inicjują kaspazę i apoptozę. Interakcja Fas-FasL jest kluczowa dla indukcji apoptozy keratynocytów, co stanowi podstawę terapii dożylnej immunoglobuliną (IVIG). TNF-alfa może indukować apoptozę lub nekroptozę w zależności od aktywności kaspazy 8, a aneksyna A1 przez receptor FPR1 promuje nekroptozę, co wskazuje na złożoność mechanizmów śmierci komórkowej w SJS/TEN.
aktywacja kaspaz, auto-antygen, białko cytolityczne, cyklosporyna, dożylna immunoglobulina, egzosom, główny układ zgodności tkankowej, granulizyna, inflamasom NLRP3, interferon, komórka NK, komórka prezentująca antygen, kortykosteroid, ligand Fas, limfocyt T cytotoksyczny, limfocyt T pomocniczy, mimikra molekularna, mycoplasma pneumoniae, nekroptoza, oddzielanie się naskórka, plazmafereza, polimorfizm genu HLA, reakcja nadwrażliwości typu IV, receptor limfocytu T, receptor Toll-podobny 3, tlenek azotu, TNF-alfa, toksyczna nekroliza naskórka, zespół Stevens-Johnsona - Leksykon chorób i schorzeń
Pneumonitis – Patofizjologia i mechanizm
Pneumonitis to zapalenie śródmiąższowe płuc, wynikające z reakcji immunologicznej na antygeny inhalacyjne lub inne czynniki drażniące, różniące się od infekcyjnego zapalenia płuc. Patogeneza obejmuje początkową reakcję nadwrażliwości typu III z udziałem kompleksów immunologicznych i przeciwciał IgG, przechodzącą w reakcję typu IV zależną od limfocytów T CD8+ i CD4+ (Th1, Th2, Th17). W przewlekłych postaciach dominuje odpowiedź Th2, promująca włóknienie płuc poprzez cytokiny takie jak TGF-β, IL-4, IL-13, IL-17, IFN-γ i TNF. Genetyczne predyspozycje związane są z polimorfizmami HLA-DR i HLA-DQ, a palenie tytoniu wykazuje efekt ochronny w pneumonitis z nadwrażliwości, choć jest czynnikiem ryzyka w pneumonitis indukowanym inhibitorami punktów kontrolnych (CIP). Pneumonitis może mieć różne etiologie, w tym popromienną (RILI), polekową (np. CIP, trastuzumab deruxtecan z ILD do 15,4%, w tym 3,5% stopnia 3), chemiczną oraz hypersensitivity pneumonitis (HP), gdzie ekspozycja na antygeny <5 μm prowadzi do zapalenia i włóknienia.
alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych, chemiczne zapalenie płuc, czynnik martwicy nowotworów, główny układ zgodności tkankowej, inhibitor punktu kontrolnego, interferon gamma, interleukina-17, interleukina-22, komórka dendrytyczna, limfocyt CD4+, limfocyt pomocniczy Th2, limfocyt T, limfocyt T CD8, makrofag pęcherzykowy, naciek limfoplazmocytarny, niedrobnokomórkowy rak płuca, nieserowaciejący ziarniniak, organizujące się zapalenie płuc, ostre śródmiąższowe zapalenie płuc, pęcherzyk płucny, pneumonitis polekowe, pneumonitis popromienne, reakcja nadwrażliwości typu III, reakcja nadwrażliwości typu IV, śródmiąższowe zapalenie płuc, transformujący czynnik wzrostu beta, włóknienie, włóknienie popromienne, zapalenie oskrzelików, zapalenie płuc, zapalenie płuc popromienne, zespół ostrej niewydolności oddechowej, ziarniniak - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – TRUE Test 36 –
TRUE Test 36 jest standaryzowanym zestawem do testów płatkowych, służącym do wykrywania alergicznego kontaktowego zapalenia skóry poprzez identyfikację nadwrażliwości typu opóźnionego (IV typ nadwrażliwości). Test składa się z 36 płatków podzielonych na trzy panele, z których 35 zawiera alergeny w precyzyjnie określonych stężeniach (μg/cm² oraz μg/płatek), a jeden płatek jest kontrolny. Reakcja immunologiczna zachodzi w czasie 6-96 godzin po aplikacji i obejmuje aktywację komórek Langerhansa oraz limfocytów T, prowadząc do uwolnienia limfokin i rozwoju stanu zapalnego manifestującego się rumieniem, obrzękiem, grudkami i pęcherzykami w miejscu kontaktu z alergenem. Wśród testowanych substancji znajdują się m.in. siarczan niklu (200 μg/cm², 162 μg/płatek), kalafonia (1200 μg/cm², 972 μg/płatek), formaldehyd (180 μg/cm², 146 μg/płatek) oraz złożone mieszaniny alergenowe, takie jak mieszanina parabenów czy mieszanina czarnej gumy.
aktywacja makrofagów, alergen kontaktowy, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, bacytracyna, balsam peruwiański, budezonid, chlorek kobaltu, dichromian potasu, dysfagia, formaldehyd, kalafonia, komórka prezentująca antygen, komórki Langerhansa, kontaktowe zapalenie skóry, limfocyt T, limfokina, maślan hydrokortyzonu, mediator zapalny, mieszanina kain, naciek zapalny, nadwrażliwość typu opóźnionego, obrzęk, parafenylenodiamina, pęcherzyk, płatek kontrolny, reakcja nadwrażliwości typu IV, rumień, siarczan neomycyny, siarczan niklu, test płatkowy, tiomersal, żywica epoksydowa