ekscytotoksyczność glutaminianu
Ekscytotoksyczność glutaminianu to proces patologiczny, w którym dochodzi do uszkodzenia lub śmierci komórek nerwowych w wyniku nadmiernej stymulacji receptorów glutaminianergicznych. Glutaminian, będący głównym neuroprzekaźnikiem pobudzającym w ośrodkowym układzie nerwowym, w warunkach fizjologicznych odgrywa kluczową rolę w procesach uczenia się i pamięci. Jednak jego nadmierne stężenie w przestrzeni synaptycznej prowadzi do patologicznej nadmiernej aktywacji receptorów, zwłaszcza typu NMDA, AMPA i kainianowych.
Mechanizm ekscytotoksyczności opiera się na masowym napływie jonów wapnia do wnętrza neuronu, co uruchamia kaskadę procesów biochemicznych prowadzących do produkcji wolnych rodników, aktywacji enzymów proteolitycznych, peroksydacji lipidów błonowych i ostatecznie śmierci komórki. Zjawisko to obserwuje się w przebiegu wielu chorób neurologicznych, w tym udaru niedokrwiennego mózgu, choroby Alzheimera, choroby Parkinsona, stwardnienia zanikowego bocznego (ALS) oraz w stanach po urazach czaszkowo-mózgowych.
W kontekście klinicznym, blokowanie mechanizmów ekscytotoksyczności stanowi potencjalny cel terapeutyczny. Antagoniści receptorów NMDA, jak memantyna, znajdują zastosowanie w leczeniu choroby Alzheimera. Badania nad związkami modulującymi aktywność glutaminianergiczną mogą prowadzić do opracowania nowych strategii neuroprotekcyjnych w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych i stanów po uszkodzeniach OUN.
Powiązane wpisy
-
Leksykon chorób i schorzeń
Pierwotne stwardnienie boczne (PLS) to rzadkie schorzenie neurodegeneracyjne charakteryzujące się selektywną degeneracją górnych neuronów ruchowych (UMN) przy zachowaniu dolnych neuronów ruchowych (LMN). Patofizjologia PLS obejmuje dysfunkcję dróg korowo-rdzeniowych i korowo-opuszkowych, z histopatologiczną utratą neuronów piramidowych w piątej warstwie zakrętu przedruchowego oraz rozlaną atrofią mózgu. Mutacje w genie ALS2, kodującym białko alsin, prowadzą do zaburzeń transportu wewnątrzkomórkowego i defektów ultrastrukturalnych w aparacie Golgiego i mitochondriach, co skutkuje upośledzeniem metabolizmu energetycznego i potranslacyjnej modyfikacji białek. Patologia TDP-43, obecna zarówno w PLS, jak i ALS, wykazuje znacznie mniejszą liczbę inkluzji cytoplazmatycznych w dolnych neuronach ruchowych w PLS (<1%) w porównaniu do ALS (~20%), co może tłumaczyć różnice kliniczne i rokowanie między tymi chorobami. W badaniu genetycznym 139 pacjentów z PLS wykryto patogenne warianty genów związanych z ALS-FTD, HSP i innymi zespołami w 7% przypadków, co podkreśla znaczenie genetyki w diagnostyce PLS.
aparat Golgiego, atrofia mózgu, białko TDP-43, ciało modzelowate, dolny neuron ruchowy, droga korowo-opuszkowa, droga korowo-rdzeniowa, dysfagia, dziedziczna spastyczna paraplegia, ekscytotoksyczność glutaminianu, górny neuron ruchowy, hipometabolizm, jądro podstawne, mutacja homozygotyczna, mutacja utraty funkcji, neuron piramidowy, otępienie czołowo-skroniowe, pierwotne stwardnienie boczne, reaktywne formy tlenu, sieć neuronowa konwolucyjna, stres oksydacyjny, stwardnienie zanikowe boczne, uszkodzenie mitochondrialne, złącze nerwowo-mięśniowe -
Leksykon chorób i schorzeń
Autoimmunologiczne zapalenie mózgu (AZM) to grupa nieinfekcyjnych, immunologicznie mediowanych zapalnych chorób OUN, charakteryzujących się atakiem autoprzeciwciał skierowanych przeciwko antygenom powierzchniowym, synaptycznym lub wewnątrzkomórkowym neuronów. Wyróżnia się dwie główne grupy patogenetyczne: przeciwciała przeciwko antygenom powierzchniowym komórek (np. anty-NMDAR), które powodują odwracalną dysfunkcję neuronalną i lepiej reagują na immunoterapię, oraz przeciwciała onkoneuronalne przeciwko antygenom wewnątrzkomórkowym, związane z cytotoksycznymi limfocytami T CD8+, częściej powiązane z nowotworami i charakteryzujące się gorszym rokowaniem. Mechanizmy uszkodzenia obejmują internalizację receptorów, blokowanie kanałów jonowych oraz cytotoksyczność limfocytów T. Przeciwciała IgG anty-NMDAR wiążą się z podjednostką GluN1 receptora NMDA, prowadząc do zmniejszenia gęstości receptorów i zaburzenia sygnalizacji glutaminergicznej, co manifestuje się spektrum objawów neurologicznych i psychiatrycznych, od łagodnych zaburzeń poznawczych po ciężką encefalopatię z padaczką.
autoimmunologiczne zapalenie mózgu, bariera krew-mózg, centralny układ nerwowy, dysfunkcja neuronalna, ekscytotoksyczność glutaminianu, encefalopatia, hiponatremia, immunoglobulina dożylna, limfocyt B, limfocyt T CD8, limfocyt T cytotoksyczny, mikroglej, mimikra molekularna, ośrodkowy układ nerwowy, padaczka lekooporna, plazmafereza, płyn mózgowo-rdzeniowy, proces zapalny, przeciwciała anty-NMDAR, receptor NMDA, receptory NMDA, rytuksymab, system glimfatyczny, tolerancja immunologiczna, zapalenie mózgu anty-NMDAR
