działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne

Działanie ototoksyczne odnosi się do szkodliwego wpływu różnych substancji na narząd słuchu i równowagi. Substancje ototoksyczne mogą powodować uszkodzenia komórek słuchowych w uchu wewnętrznym, prowadząc do tymczasowego lub trwałego ubytku słuchu, szumów usznych czy zaburzeń równowagi. Do najczęściej spotykanych leków o działaniu ototoksycznym należą aminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna), leki przeciwnowotworowe (np. cisplatyna), diuretyki pętlowe (np. furosemid) oraz kwas acetylosalicylowy w dużych dawkach.

Działanie nefrotoksyczne oznacza toksyczny wpływ substancji na nerki, prowadzący do ich uszkodzenia i zaburzenia funkcji. Nefrotoksyczność może objawiać się ostrym uszkodzeniem nerek lub przewlekłą chorobą nerek, skutkując zaburzeniami filtracji kłębuszkowej, reabsorpcji i sekrecji kanalikowej. Najczęstszymi lekami o potencjale nefrotoksycznym są aminoglikozydy, niektóre antybiotyki (np. wankomycyna), niesteroidowe leki przeciwzapalne, inhibitory kalcyneuryny (cyklosporyna, takrolimus) oraz środki kontrastowe stosowane w badaniach obrazowych.

W praktyce klinicznej szczególną uwagę należy zwrócić na jednoczesne stosowanie leków o działaniu ototoksycznym i nefrotoksycznym, gdyż może to prowadzić do nasilenia działań niepożądanych. Monitorowanie funkcji nerek (kreatynina, GFR, BUN) oraz okresowa ocena słuchu są kluczowe u pacjentów przyjmujących leki o takim potencjale. Czynniki ryzyka zwiększające prawdopodobieństwo wystąpienia działań ototoksycznych i nefrotoksycznych obejmują zaawansowany wiek, istniejące wcześniej choroby nerek lub uszu, odwodnienie oraz jednoczesne stosowanie kilku leków o podobnym profilu toksyczności.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przeciwwskazania – Neobiotic 11,72 mg/g

Lek Neobiotic w postaci aerozolu na skórę zawiera neomycynę siarczan w stężeniu 11,72 mg/g i posiada liczne przeciwwskazania, które należy uwzględnić przed rozpoczęciem terapii. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na neomycynę lub substancje pomocnicze. Preparat nie powinien być stosowany na uszkodzoną skórę, duże powierzchnie skóry, sączące zmiany chorobowe oraz owrzodzenia żylakowate ze względu na ryzyko zwiększonego wchłaniania systemowego i potencjalnych działań niepożądanych. Ponadto, Neobiotic jest przeciwwskazany do aplikacji na błony śluzowe oraz u dzieci poniżej 12 roku życia. Stosowanie w okresie ciąży i karmienia piersią jest również zabronione z powodu ryzyka ototoksyczności i nefrotoksyczności oraz przenikania neomycyny przez łożysko i do mleka matki.
aminoglikozyd, antybiotyk aminoglikozydowy, błona śluzowa, ciąża i laktacja, cisplatyna, cyklosporyna, diuretyk pętlowy, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, egzema, leczenie przeciwbakteryjne, łuszczyca, nadwrażliwość na neomycynę, neomycyna siarczan, owrzodzenie żylakowate, reakcja alergiczna, reakcja krzyżowa, sącząca zmiana chorobowa, uszkodzenie skóry, wchłanianie systemowe, wchłanianie systemowe neomycyny, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie słuchu
Leksykon substancji czynnych
Wankomycyna – Wpływ na płodność, ciążę i laktację

Wankomycyna, dostępna w postaciach dożylnych (Edicin 500 mg i 1 g, Vancomycin-MIP 500 mg i 1000 mg), przenika przez barierę łożyskową, co stwarza potencjalne ryzyko dla płodu, w tym możliwość działania ototoksycznego i nefrotoksycznego. Pomimo braku jednoznacznych danych klinicznych u kobiet ciężarnych, badania na modelach zwierzęcych nie wykazały teratogenności ani negatywnego wpływu na przebieg ciąży. Stosowanie wankomycyny w ciąży jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach klinicznie uzasadnionych, gdy korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu, a terapia powinna być prowadzona pod ścisłym monitorowaniem stężenia leku w surowicy, aby minimalizować toksyczność.
antybiotyk, bariera łożyskowa, charakterystyka produktu leczniczego, ciąża, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, Edicin, flora bakteryjna przewodu pokarmowego, grzyby drożdżopodobne, karmienie piersią, podanie dożylne, przenikanie do mleka, reakcja alergiczna, stężenie leku w surowicy, toksyczność reprodukcyjna, Vancomycin-MIP, wada rozwojowa, wankomycyna
Leksykon leków
Interakcje leku – Ebozan 2,5 mg

Torasemid, jako diuretyk pętlowy, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne z innymi lekami, które mogą wpływać na jego skuteczność oraz bezpieczeństwo stosowania. Probenecyd hamuje kanalikowe wydzielanie torasemidu, zmniejszając jego efekt diuretyczny, natomiast cholestyramina obniża biodostępność leku przez wiązanie w przewodzie pokarmowym. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. indometacyna) redukują działanie moczopędne i przeciwnadciśnieniowe torasemidu poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn. Torasemid może nasilać działanie warfaryny i innych kumaryn, zwiększać stężenie litu, a także modyfikować skuteczność leków przeciwcukrzycowych, co wymaga ścisłego monitorowania parametrów krzepnięcia, glikemii oraz stężenia litu. Ponadto, stosowanie torasemidu z aminoglikozydami, cisplatyną czy cefalosporynami zwiększa ryzyko nefro- i ototoksyczności, a hipokaliemia indukowana przez torasemid może nasilać toksyczność glikozydów nasercowych.
aminoglikozyd, cefalosporyna, cholestyramina, cisplatyna, diuretyk pętlowy, działanie moczopędne, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, efekt hipotensyjny, glikozyd nasercowy, gospodarka wodno-elektrolitowa, hamowanie syntezy prostaglandyn, hipokaliemia, indometacyna, inhibitor konwertazy angiotensyny, interakcja farmakodynamiczna i farmakokinetyczna, kortykosteroid, kumaryna, kurara, lek hipoglikemizujący, lek przeciwcukrzycowy, lek przeciwzakrzepowy, lek zwiotczający mięśnie, nadciśnienie tętnicze, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność serca, ortostatyczny spadek ciśnienia, parametr krzepnięcia, preparat litu, probenecyd, salicylan, stężenie elektrolitów, stężenie glukozy, stężenie kreatyniny i mocznika, teofilina, torasemid, warfaryna, wydzielanie kanalikowe w nerkach
Leksykon leków
Przedawkowanie – Vancomycin-MIP 500 500 mg

Przedawkowanie wankomycyny, choć rzadko opisywane w literaturze, stanowi poważne zagrożenie, zwłaszcza u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek, gdzie dochodzi do kumulacji leku i toksycznych stężeń w osoczu. Główne objawy toksyczności obejmują ototoksyczność (zaburzenia słuchu, szumy uszne, utrata słuchu), nefrotoksyczność (oligurię, wzrost stężenia kreatyniny i mocznika) oraz zaburzenia równowagi (zawroty głowy, ataksję). Mechanizmy tych działań toksycznych są związane z wysokim stężeniem wankomycyny w osoczu, szczególnie nasilonym u pacjentów z istniejącą niewydolnością nerek.
ataksja, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, GFR, hemodializa, hemofiltracja, hemoperfuzja, narząd przedsionkowy, nefrotoksyczność, niewydolność nerek, oliguria, ototoksyczność, parametry nerkowe, przedawkowanie wankomycyny, stężenie kreatyniny i mocznika, stężenie leku w surowicy, szum w uszach, techniki nerkozastępcze, toksyczne stężenie w osoczu, upośledzona funkcja nerek, uszkodzenie ucha wewnętrznego
Leksykon substancji czynnych
Neomycyna – Przedawkowanie

Neomycyna, aminoglikozydowy antybiotyk stosowany miejscowo na skórę, błony śluzowe i do oka, może ulegać znacznemu wchłanianiu ogólnoustrojowemu, zwłaszcza przy aplikacji na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, pod opatrunkiem okluzyjnym lub w przypadku długotrwałego stosowania wysokich dawek. Przedawkowanie neomycyny wiąże się z ryzykiem ototoksyczności (utrata słuchu, szumy uszne, zaburzenia równowagi), nefrotoksyczności (białkomocz, oliguria, ostra niewydolność nerek) oraz neurotoksyczności (osłabienie mięśni, drgawki, parestezje). Szczególnie narażeni są pacjenci z zaburzeniami czynności nerek, dzieci oraz osoby stosujące preparaty złożone zawierające kortykosteroidy, które mogą dodatkowo hamować wzrost i rozwój. Diagnostyka obejmuje oznaczenie stężenia neomycyny w osoczu, ocenę funkcji nerek (kreatynina, mocznik, GFR), badania audiometryczne oraz kontrolę układu nerwowo-mięśniowego i elektrolitów.
antybiotyk aminoglikozydowy, badanie audiometryczne, białkomocz, blok nerwowo-mięśniowy, drgawka, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, hemodializa, kontaktowe zapalenie skóry, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, oliguria, oliguria i anuria, opatrunek okluzyjny, ostra niewydolność nadnerczy, ostra niewydolność nerek, ototoksyczność, owrzodzenie troficzne, parestezja, przewlekła choroba nerek, równowaga elektrolitowa, stężenie kreatyniny, stężenie neomycyny w osoczu, szczep oporny, szum uszny, uszkodzenie skóry, utrata słuchu, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie nerwowo-mięśniowe, zaburzenie równowagi, zawrót głowy
Leksykon leków
Interakcje leku – Astorid 20 mg

Torasemid, substancja czynna leku ASTORID 20 mg, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne o istotnym znaczeniu klinicznym, które należy uwzględnić podczas planowania terapii. Szczególnie ważne jest monitorowanie pacjentów stosujących jednocześnie inhibitory ACE, ze względu na ryzyko gwałtownego spadku ciśnienia tętniczego oraz niewydolności nerek. Hipokaliemia indukowana przez torasemid może nasilać toksyczność glikozydów naparstnicy, co wymaga regularnej kontroli elektrolitów, zwłaszcza potasu. Ponadto, torasemid może osłabiać działanie leków przeciwcukrzycowych, co wymaga dostosowania dawkowania i monitorowania glikemii. Interakcje z NLPZ i probenecydem mogą prowadzić do zmniejszenia działania moczopędnego i przeciwnadciśnieniowego torasemidu oraz zwiększać ryzyko nefrotoksyczności, szczególnie u pacjentów z dysfunkcją nerek.
adrenalina, amina katecholowa, antybiotyk aminoglikozydowy, cefalosporyna, CYP2C8, CYP2C9, dna moczanowa, dysfunkcja nerek, działanie cytotoksyczne, działanie hipotensyjne, działanie moczopędne, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, działanie przeciwnadciśnieniowe, glikozyd naparstnicy, hipokaliemia, hiponatremia, indeks terapeutyczny, indometacyna, inhibitor ACE, inhibitor konwertazy angiotensyny, izoenzym cytochromu P450, kolestyramina, kontrola glikemii, kwas acetylosalicylowy, lek ototoksyczny, lek przeciwcukrzycowy, lek przeczyszczający, lit, niesteroidowy lek przeciwzapalny, niewydolność nerek, NLPZ, noradrenalina, odwodnienie organizmu, ortostatyczny spadek ciśnienia, ostre uszkodzenie nerek, pochodna kumaryny, pochodna platyny, probenecid, stężenie potasu, teofilina, torasemid, zaburzenie czynności wątroby, zaburzenie elektrolitowe
Leksykon substancji czynnych
Gentamycyna – Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie

Gentamycyna, aminoglikozydowy antybiotyk, wykazuje relatywnie niską toksyczność ostrą po podaniu doustnym, z LD50 wynoszącym >11 g/kg masy ciała u myszy oraz >5 g/kg u szczurów. Jednakże toksyczność wzrasta przy innych drogach podania: dootrzewnowo LD50 wynosi 300-500 mg/kg u szczurów i 180-430 mg/kg u myszy, podskórnie 485-560 mg/kg u szczurów, a dożylnie 83-98 mg/kg u szczurów i 22-77 mg/kg u myszy. W badaniach podostrych u psów śmierć obserwowano przy domięśniowym dawkowaniu 66 mg/kg między 6 a 9 dniem. Przewlekłe stosowanie gentamycyny wiąże się z ryzykiem oto- i nefrotoksyczności, potwierdzonym w badaniach na szczurach i psach, gdzie dawki dożylne 5-15 mg/kg (szczury) i 3-30 mg/kg (psy) wywoływały uszkodzenia nerek. Długotrwałe domięśniowe podawanie (20-160 mg/kg) powodowało martwicę kanalików nerkowych oraz uszkodzenia mięśni w miejscu podania. Miejscowe stosowanie na skórę jest dobrze tolerowane, nawet przy dawkach znacznie przekraczających terapeutyczne. Badania mutagenności i kancerogenności nie wykazały działania genotoksycznego ani rakotwórczego gentamycyny.
antybiotyk aminoglikozydowy, bariera łożyskowa, działanie mutagenne, działanie mutagenne i kancerogenne, działanie nefrotoksyczne, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, działanie przezłożyskowe, działanie teratogenne, LD50, martwica kanalików nerkowych, podanie dootrzewnowe, podanie dożylne, podanie podskórne, potencjał genotoksyczny, potencjał rakotwórczy, siarczan gentamycyny, toksyczność narządu równowagi, toksyczność ostra, toksyczność podostra, toksyczność przewlekła, tolerancja miejscowa
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Belogent

Belogent w postaci maści zawiera betametazon (0,5 mg/g) oraz gentamycynę (1 mg/g) i wymaga ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych zarówno ze strony kortykosteroidu, jak i antybiotyku aminoglikozydowego. Produkt jest przeciwwskazany do stosowania na owłosionej skórze głowy, w okolicach oczu oraz na twarzy z powodu ryzyka powikłań dermatologicznych, takich jak zapalenie skóry, zanik skóry czy trądzik. Należy unikać aplikacji na dużą powierzchnię ciała, uszkodzoną skórę, stosowania w dużych dawkach, długotrwałego leczenia oraz u dzieci poniżej 12 roku życia. Szczególną ostrożność wymaga stosowanie na skórę pach i pachwin ze względu na zwiększone wchłanianie substancji czynnych. Nie zaleca się stosowania opatrunków okluzyjnych, które mogą zwiększać ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak zahamowanie czynności kory nadnerczy (betametazon) oraz oto- i nefrotoksyczność (gentamycyna).
antybiotyk aminoglikozydowy, antybiotykooporność, betametazon i gentamycyna, centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie wewnątrzczaszkowe, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, gentamycyna, jaskra, kortykosteroid, leczenie przeciwgrzybicze, łuszczyca, łuszczyca krostkowa, nadciśnienie, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórzowo-przysadkowa, reakcja alergiczna, superinfekcja, świąd, trądzik, zaburzenie czynności nerek, zaburzenie widzenia, zaćma, zahamowanie kory nadnerczy, zakażenie grzybicze, zanik skóry, zapalenie skóry, zapalenie skóry wokół ust, zespół Cushinga
Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Gebetil (0,64 mg + 1 mg)/g

W ocenie przedklinicznej bezpieczeństwa produktu leczniczego Gebetil, zawierającego betametazon dipropionian (0,64 mg/g, odpowiadający 0,5 mg betametazonu) oraz gentamycynę siarczan (1,67 mg/g, odpowiadający 1 mg gentamycyny), stwierdzono, że betametazon dipropionian nie wykazuje istotnej toksyczności ostrej u ludzi, natomiast gentamycyna, typowa dla aminoglikozydów, posiada potencjał oto- i nefrotoksyczny. Przewlekłe podawanie betametazonu wiązało się z objawami przedawkowania charakterystycznymi dla glikokortykosteroidów, takimi jak hiperglikemia, hiperlipidemia, limfopenia, supresja szpiku kostnego oraz zanikowe zmiany w śledzionie, grasicy i nadnerczach, a także zahamowanie przyrostu masy ciała. Gentamycyna wykazała toksyczność przewlekłą koncentrującą się na uszkodzeniach słuchu i nerek, jednak bez wykazanego działania mutagennego w testach in vitro.
antybiotyk aminoglikozydowy, betametazonu dipropionian, cholesterol w surowicy, działanie mutagenne, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, działanie przezłożyskowe, działanie teratogenne, genotoksyczność, gentamycyna, gentamycyna siarczan, glikokortykosteroid, nefrotoksyczność, obumieranie zarodków, ototoksyczność, potencjał rakotwórczy, rozszczep podniebienia, stężenie glukozy we krwi, szpik kostny, toksyczność ostra, toksyczność przewlekła, uszkodzenie ucha wewnętrznego, wady szkieletu
Leksykon substancji czynnych
Amikacyna – Działania niepożądane

Amikacyna, aminoglikozydowy antybiotyk, wykazuje istotne ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności, zwłaszcza przy dawkach przekraczających zalecenia, terapii trwającej ponad 10 dni oraz u pacjentów z dysfunkcją nerek. Ototoksyczność manifestuje się początkowo utratą słyszenia wysokich tonów, wykrywalną audiometrycznie, a następnie może prowadzić do całkowitej głuchoty oraz zaburzeń przedsionkowych, takich jak zawroty głowy i oczopląs, które są zwykle odwracalne. Nefrotoksyczność objawia się podwyższeniem stężenia kreatyniny, albuminurią, obecnością erytrocytów i leukocytów w moczu, a w ciężkich przypadkach może prowadzić do ostrej niewydolności nerek. Mechanizm uszkodzenia nerek obejmuje akumulację amikacyny w lizosomach, zahamowanie fosfolipazy i nekrozę kanalików nerkowych. Jednorazowe dzienne podanie leku może zmniejszyć ryzyko nefrotoksyczności.
akumulacja w lizosomach, albuminuria, antybiotyk aminoglikozydowy, azotemia, bakteria lekooporna, blokada nerwowo-mięśniowa, ciało szkliste, depresja oddechowa, dysfunkcja nerek, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, eozynofilia, fosfolipaza, głuchota nerwowo-czuciowa, gorączka polekowa, hipomagnezemia, nadkażenie, narząd słuchu, nefrotoksyczność, nekroza kanalików nerkowych, nerw ślimakowy, niedokrwistość, ostra niewydolność nerek, parestezja, porażenie oddechowe, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, reakcja rzekomoanafilaktyczna, skurcz oskrzeli, środek zwiotczający mięśnie, stężenie kreatyniny, toksyczna nefropatia, VIII nerw czaszkowy, wstrząs anafilaktyczny, zaburzenie przedsionkowe, zawał siatkówki, zwapnienie rogówki
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Diprogenta

Diprogenta to maść zawierająca betametazonu dipropionian (0,64 mg/g) oraz gentamycynę siarczan (1 mg/g), której stosowanie wymaga ostrożności ze względu na ryzyko miejscowych i ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Należy natychmiast przerwać terapię w przypadku podrażnienia skóry, reakcji alergicznych lub wtórnych zakażeń. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do selekcji opornych szczepów drobnoustrojów, co ogranicza przyszłe możliwości terapeutyczne. U pacjentów z alergią na antybiotyki aminoglikozydowe istnieje ryzyko reakcji krzyżowej. Produkt nie powinien być stosowany w okolicy oczu ani na błony śluzowe ze względu na ryzyko jaskry, zaćmy i wzrostu ciśnienia śródgałkowego. Opatrunki okluzyjne zwiększają wchłanianie substancji czynnych i powinny być unikane, zwłaszcza przy dużych powierzchniach skóry lub długotrwałym leczeniu.
alergia krzyżowa, aminoglikozyd, antybiotyk aminoglikozydowy, betametazonu dipropionian, centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie śródczaszkowe, ciśnienie śródgałkowe, działanie ototoksyczne i nefrotoksyczne, gentamycyna, hormon adrenokortykotropowy, jaskra, kora nadnerczy, kortykosteroid, niedoczynność nadnerczy, nieostre widzenie, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego, opatrunek okluzyjny, oporność bakteryjna, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, otyłość typu centralnego, rozstępy skórne, siarczan gentamycyny, stymulacja ACTH, wchłanianie ogólnoustrojowe, zaćma, zespół Cushinga