neuropatia obwodowa wywołana chemioterapią
Neuropatia obwodowa wywołana chemioterapią (CIPN – Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy) to powikłanie neurologiczne będące następstwem leczenia przeciwnowotworowego. Występuje u 30-40% pacjentów poddawanych chemioterapii, szczególnie przy stosowaniu takich leków jak taksany (paklitaksel, docetaksel), pochodne platyny (cisplatyna, oksaliplatyna), alkaloidy barwinka (winkrystyna, winblastyna) oraz inhibitory proteasomu (bortezomib).
Patofizjologia CIPN obejmuje uszkodzenie neuronów czuciowych, ruchowych i autonomicznych, prowadząc do objawów takich jak: parestezje, drętwienie, mrowienie (zwykle począwszy od rąk i stóp), ból neuropatyczny, osłabienie mięśniowe, zaburzenia propriocepcji oraz dysfunkcje autonomiczne. Objawy mogą utrzymywać się miesiącami lub latami po zakończeniu leczenia, a u niektórych pacjentów stają się trwałe.
Diagnostyka CIPN opiera się na badaniu klinicznym, skalach oceny nasilenia objawów (np. NCI-CTCAE, TNSc) oraz badaniach neurofizjologicznych (EMG, elektroneurografia). Leczenie obejmuje modyfikację dawki chemioterapeutyków, farmakoterapię bólu neuropatycznego (gabapentyna, pregabalina, duloksetyna), fizjoterapię oraz terapie uzupełniające. Obecnie brak jest skutecznych metod prewencji CIPN, choć badane są substancje neuroprotekcyjne.
Neuropatia obwodowa wywołana chemioterapią stanowi istotny problem kliniczny wpływający na jakość życia pacjentów oraz mogący prowadzić do przerwania lub modyfikacji leczenia przeciwnowotworowego, co może niekorzystnie wpływać na jego skuteczność. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie postępowanie terapeutyczne mają kluczowe znaczenie dla minimalizacji wpływu CIPN na przebieg leczenia onkologicznego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Uszkodzenie nerwów autonomicznych – Leczenie
Leczenie neuropatii autonomicznej wymaga przede wszystkim identyfikacji i terapii choroby podstawowej, takiej jak cukrzyca (kontrola glikemii), choroby autoimmunologiczne (immunosupresja) czy amyloidoza transtyretynowa (leki modyfikujące przebieg choroby: inotersen, patisiran, vutrisiran). W przypadku objawów sercowo-naczyniowych, takich jak hipotonia ortostatyczna, stosuje się m.in. fludrokortyzon, midodrynę, droksydopę oraz beta-blokery. Leczenie gastroparezy obejmuje dietę, prokinetyki (metoklopramid, domperidon, erytromycyna) oraz w ciężkich przypadkach stymulację elektryczną żołądka (GES). Zaburzenia pęcherza moczowego leczy się farmakologicznie (oksybutynina, tolterodyna, betanechol), a w razie potrzeby cewnikowaniem lub zabiegami chirurgicznymi. Terapia zaburzeń seksualnych obejmuje inhibitory fosfodiesterazy typu 5 u mężczyzn oraz lubrykanty i flibanserinę u kobiet. W leczeniu zaburzeń termoregulacji stosuje się glikopironat i toksynę botulinową, z uwzględnieniem ryzyka działań niepożądanych.
acetylo-L-karnityna, amyloidoza transtyretynowa, autoimmunologiczna neuropatia autonomiczna, awanafil, beta-bloker, choroba autoimmunologiczna, ciągły monitoring glukozy, cukrzyca, desmopresyna, domperidon, droksydopa, erytromycyna, erytropoetyna, fludrokortyzon, gastropareza, guanfacyna, hipotonia ortostatyczna, inhibitor fosfodiesterazy typu 5, inhibitor pompy protonowej, inotersen, krioterapia, kwas alfa-liponowy, lek immunosupresyjny, metoklopramid, midodryna, neuropatia autonomiczna, neuropatia autonomiczna cukrzycowa, neuropatia obwodowa wywołana chemioterapią, nietrzymanie moczu, oksybutynina, patisiran, pirydostygmina, POTS, poziom glukozy we krwi, propranolol, przezskórna elektryczna stymulacja nerwów, sildenafil, stymulacja elektryczna żołądka, stymulator rdzenia kręgowego, tadalafil, terapia immunomodulująca, toksyna botulinowa, tolterodyna, uszkodzenie nerwów autonomicznych, vutrisiran, wardenafil, zaburzenie erekcji, zaburzenie termoregulacji, zaparcie, zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej, zmienność rytmu serca