frakcja farmakologicznie aktywna

Frakcja farmakologicznie aktywna to ta część leku lub substancji leczniczej, która wywołuje efekt terapeutyczny w organizmie. W przeciwieństwie do całkowitej ilości leku wprowadzonej do organizmu, tylko pewna jej część – frakcja aktywna – może oddziaływać na receptory i wywoływać zamierzony efekt farmakologiczny.

Na frakcję farmakologicznie aktywną wpływa wiele czynników, w tym wiązanie z białkami osocza, metabolizm leku, czy jego dystrybucja w tkankach. Istotnym parametrem jest tzw. frakcja wolna leku, czyli niezwiązana z białkami, która może przenikać przez błony komórkowe i oddziaływać na miejsca docelowe. Monitorowanie frakcji aktywnej jest szczególnie ważne w przypadku leków o wąskim indeksie terapeutycznym.

Znajomość frakcji farmakologicznie aktywnej ma kluczowe znaczenie w farmakoterapii, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek, wątroby czy z hipoalbuminemią, gdzie proporcje między frakcją związaną i wolną mogą ulegać istotnym zmianom. Wpływa to bezpośrednio na skuteczność terapeutyczną oraz ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Blocard 10 mg

Bisoprolol fumaranu, substancja czynna leku Blocard, charakteryzuje się wysoką biodostępnością około 90% po podaniu doustnym, z niemal całkowitym (>90%) wchłanianiem z przewodu pokarmowego i niskim efektem pierwszego przejścia (~10%). Objętość dystrybucji wynosi 3,5 l/kg, a stopień wiązania z białkami osocza jest niski (~30%), co zapewnia dużą frakcję wolną, farmakologicznie aktywną. Eliminacja bisoprololu odbywa się równomiernie przez metabolizm wątrobowy (50% dawki do nieaktywnych metabolitów) oraz wydalanie nerkowe w postaci niezmienionej (50% dawki). Całkowity klirens wynosi około 15 l/h, a okres półtrwania u zdrowych osób to 10-12 godzin, co umożliwia wygodne dawkowanie raz dziennie. Farmakokinetyka bisoprololu jest liniowa i nie zależy od wieku pacjenta, co ułatwia stosowanie leku w różnych grupach wiekowych bez konieczności modyfikacji dawki.
biodostępność, biotransformacja w wątrobie, bisoprolol fumaran, dawkowanie raz dziennie, dystrybucja w organizmie, efekt pierwszego przejścia, eliminacja nerkowa, frakcja farmakologicznie aktywna, klasyfikacja NYHA, klirens całkowity, liniowość kinetyki, metabolizm wątrobowy, New York Heart Association, objętość dystrybucji, okres półtrwania, przewlekła niewydolność serca, receptor beta-adrenergiczny, schemat dawkowania, stan kardiologiczny, stan równowagi dynamicznej, stężenie w osoczu, tabletka powlekana, wchłanianie z przewodu pokarmowego, wiązanie z białkami osocza, wydalanie nerkowe, zaburzenie czynności wątroby
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Ketotifen Hasco 1 mg/5 ml

Ketotifen w formie wodorofumaranu, podawany doustnie w syropie o stężeniu 1 mg/5 ml, charakteryzuje się wysokim wchłanianiem z przewodu pokarmowego (80-90%), jednak biodostępność wynosi około 50% z powodu efektu pierwszego przejścia wątrobowego. Maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) osiągane jest w ciągu 2-4 godzin, a lek wiąże się z białkami osocza w 75%, co pozostawia 25% frakcji wolnej, aktywnej farmakologicznie. Ketotifen przenika przez barierę łożyskową, jednak stężenia w tkankach płodu są minimalne, co jest istotne przy rozważaniu terapii u kobiet ciężarnych. Metabolizm prowadzi do powstania nieaktywnego N-glukuronianu ketotyfenu, a u dzieci obserwuje się większy klirens całkowity, co może wymagać dostosowania dawek dobowych do poziomu stosowanego u dorosłych.
bariera łożyskowa, biodostępność, biotransformacja, Cmax, efekt pierwszego przejścia, eliminacja dwufazowa, frakcja farmakologicznie aktywna, ketotyfen, klirens całkowity, metabolit nieczynny, N-glukuronian ketotyfenu, okres półtrwania, stężenie maksymalne, stężenie terapeutyczne, wiązanie z białkami osocza, wodorofumaran ketotyfenu
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Panadol Menthol Active 500 mg

Paracetamol, będący substancją czynną leku Panadol Menthol Active, charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym, osiągając maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) w ciągu 30-60 minut. Dystrybucja leku jest równomierna do większości płynów ustrojowych, a wiązanie z białkami osocza jest niskie w dawkach terapeutycznych, co sprzyja wysokiej biodostępności farmakologicznie aktywnej frakcji. W przypadku wysokich stężeń, jak w zatruciach, wiązanie z białkami może wzrosnąć do 20-30%. Paracetamol podlega intensywnemu metabolizmowi w wątrobie, głównie w fazach I i II, prowadząc do powstania nieaktywnych metabolitów sprzężonych (glukuronidów i siarczanów).
biodostępność, biodostępność leku, biotransformacja wątrobowa, dawka terapeutyczna, eliminacja leku, fazy metabolizmu leku, frakcja farmakologicznie aktywna, glukuronid i siarczan, metabolit leku, okres półtrwania leku, ostre zatrucie, paracetamol, parametr farmakokinetyczny, przewód pokarmowy, stężenie leku w osoczu, stężenie maksymalne leku, wchłanianie leku, wiązanie z białkami osocza, wydalanie z moczem, związek sprzężony
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Rolicyn 100 mg

Roksytromycyna, substancja czynna preparatu Rolicyn, charakteryzuje się szybkim i stabilnym w środowisku kwaśnym wchłanianiem z przewodu pokarmowego, z wykrywalnością w surowicy już po 15 minutach od podania doustnego. Maksymalne stężenie (Cmaks) osiąga około 2,2 godziny po podaniu dawki 150 mg (6,6 mg/l) lub 300 mg (9,7 mg/l). Biodostępność leku ulega istotnemu obniżeniu przy jednoczesnym spożyciu posiłku, dlatego zaleca się podawanie preparatu na czczo. Po podaniu pojedynczej dawki 150 mg średni okres półtrwania wynosi 10,5 godziny, a stężenie minimalne (Cmin) po 12 godzinach to 1,8 mg/l. W terapii wielokrotnej (150 mg co 12 godzin przez 10 dni) stan stacjonarny osiągany jest między 2. a 4. dniem, z Cmaks na poziomie 9,3 mg/l i Cmin 3,6 mg/l.
antybiotyk makrolidowy, biodostępność, Cmaks, Cmin, dawka wielokrotna, frakcja farmakologicznie aktywna, kwaśna glikoproteina alfa 1, maksymalne stężenie w surowicy, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, przenikanie do tkanek, roksytromycyna, stabilność w środowisku kwaśnym, stan stacjonarny leku, stężenie leku w surowicy, stężenie terapeutyczne, wchłanianie z przewodu pokarmowego, wiązanie z białkami osocza
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Vellofent 67 mcg

Fentanyl, substancja czynna produktu Vellofent, wykazuje wysoką lipofilność, co wpływa na jego szybkie i efektywne wchłanianie podjęzykowe, z szacowaną biodostępnością około 70%. Po podaniu dawek od 133 do 800 μg, maksymalne stężenia w osoczu (Cmax) mieszczą się w zakresie 360-2070 pg/ml, osiągane w czasie 50-90 minut (Tmax). Fentanyl charakteryzuje się dużą objętością dystrybucji i wiąże się z białkami osocza (80-85%), głównie z alfa-1 kwaśną glikoproteiną. Metabolizm zachodzi głównie w wątrobie i jelitach, z udziałem enzymu CYP3A4, prowadząc do powstania nieaktywnego norfentanylu. Eliminacja odbywa się głównie przez nerki, z mniej niż 7% dawki wydalanej w postaci niezmienionej z moczem oraz około 1% z kałem. Okres półtrwania w końcowej fazie eliminacji wynosi około 12 godzin.
alfa-1 kwaśna glikoproteina, biodostępność bezwzględna, biotransformacja, błona śluzowa jamy ustnej, cytochrom P450, czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego, efekt pierwszego przejścia, eliminacja leku, enzym CYP3A4, fentanyl, frakcja farmakologicznie aktywna, klirens leku, kwasica, metabolit hydroksylowany, metabolizm wątrobowy, N-dealkilacja, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, norfentanyl, objętość dystrybucji, okres półtrwania, parametr farmakokinetyczny, proporcjonalność dawki, przestrzeń pozanaczyniowa, przewód pokarmowy, stężenie maksymalne, tabletka podjęzykowa
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Novynette 0,02 mg + 0,15 mg

Novynette to doustny środek antykoncepcyjny zawierający dezogestrel (150 µg) i etynyloestradiol (20 µg). Dezogestrel jest szybko wchłaniany i metabolizowany do aktywnego etonogestrelu, którego maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest po około 1,5 godziny, z biodostępnością 62-81%. Etonogestrel wykazuje wysokie wiązanie z białkami osocza (96-98%), głównie z SHBG (40-70%), której stężenie jest zwiększane przez etynyloestradiol, co wpływa na dystrybucję leku. Objętość dystrybucji dezogestrelu wynosi 1,5 l/kg, a klirens osocza około 2 ml/min/kg. Okres półtrwania etonogestrelu to około 30 godzin, a eliminacja odbywa się głównie przez nerki (stosunek mocz:żółć 6:4). Stan stacjonarny osiągany jest w drugiej połowie cyklu podawania, z 2-3-krotnym wzrostem stężenia etonogestrelu w surowicy.
3-keto-dezogestrel, absorpcja z przewodu pokarmowego, biodostępność, cytochrom P450, dezogestrel, doustny środek antykoncepcyjny, efekt pierwszego przejścia, eliminacja końcowa, etonogestrel, etynyloestradiol, farmakokinetyka, frakcja farmakologicznie aktywna, globulina wiążąca hormony płciowe, glukuronidy, hydroksylacja aromatyczna, inhibitor enzymów, klirens osocza, Novynette, objętość dystrybucji, okres półtrwania, pochodne hydroksylowe, SHBG, sprzęganie przedsystemowe, stan stacjonarny, wiązanie z białkami osocza
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Naloxone Accord 400 mcg/ml

Naloksonu chlorowodorek wykazuje szybkie wchłanianie po podaniu doustnym, jednak ze względu na intensywny efekt pierwszego przejścia wątrobowego, skuteczność tej drogi jest ograniczona, co wymaga stosowania znacznie wyższych dawek w celu odwrócenia działania opioidów. Z tego powodu preferowaną formą podania jest roztwór do wstrzykiwań lub infuzji, które omijają metabolizm pierwszego przejścia i umożliwiają szybkie osiągnięcie terapeutycznego stężenia leku. Po podaniu pozajelitowym nalokson charakteryzuje się objętością dystrybucji około 2 L/kg u dorosłych, umiarkowanym wiązaniem z białkami osocza (32-45%) oraz zdolnością do penetracji do tkanki mózgowej dzięki wysokiej lipofilności. Lek łatwo przenika przez barierę łożyskową, co jest istotne w kontekście stosowania u kobiet ciężarnych, natomiast brak jest jednoznacznych danych dotyczących przenikania do mleka kobiecego.
bariera łożyskowa, biotransformacja wątrobowa, efekt pierwszego przejścia, eliminacja substancji, frakcja farmakologicznie aktywna, glukuronidacja, klirens ogólnoustrojowy, lipofilność, metabolizm pierwszego przejścia, naloksonu chlorowodorek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, penetracja do tkanek, podanie pozajelitowe, roztwór do wstrzykiwań, stężenie terapeutyczne, szlak metaboliczny, tkanka mózgowa, wiązanie z białkami osocza
Leksykon leków
Właściwości farmakokinetyczne – Metoclopramide hameln 5 mg/ml

Metoklopramid charakteryzuje się wysoką dostępnością biologiczną po podaniu domięśniowym (60-100% względem podania dożylnego) oraz szybkim osiąganiem maksymalnego stężenia w osoczu w czasie 0,5-2 godzin. Lek wykazuje dużą objętość dystrybucji (2-3 l/kg) i niskie wiązanie z białkami osocza (13-22%), co wskazuje na znaczną frakcję wolną, farmakologicznie aktywną. Metabolizm zachodzi głównie przez sprzęganie z siarczanami i glukuronidami, z głównym metabolitem – koniugatem siarkowym N-4. Okres półtrwania metoklopramidu wynosi 5-6 godzin i jest niezależny od drogi podania. Eliminacja odbywa się przede wszystkim przez nerki, zarówno w formie niezmienionej, jak i metabolitów.
białka osocza, biotransformacja leku, dostępność biologiczna, działanie niepożądane, farmakokinetyka leku, frakcja farmakologicznie aktywna, klirens kreatyniny, klirens leku, koniugat glukuronidowy, koniugat siarkowy, marskość wątroby, niewydolność nerek, objętość dystrybucji, okres półtrwania, podanie domięśniowe, podanie dożylne, proces farmakokinetyczny, sprzężenie z siarczanami, stężenie w osoczu, substancja czynna