rodnik nadtlenkowy
Rodnik nadtlenkowy (peroksylowy) to wysoce reaktywna cząsteczka zawierająca niesparowany elektron, o ogólnym wzorze ROO•. Powstaje w organizmie w wyniku utleniania pierwotnych wolnych rodników tlenowych, głównie rodnika hydroksylowego (OH•), w obecności tlenu cząsteczkowego.
W warunkach fizjologicznych rodniki nadtlenkowe odgrywają istotną rolę w patogenezie stresu oksydacyjnego, uszkadzając błony komórkowe poprzez peroksydację lipidów. Proces ten inicjuje kaskadę reakcji prowadzących do powstawania aldehydów (np. dialdehyd malonowy, 4-hydroksynonenal), które są markerami uszkodzeń oksydacyjnych.
Rodniki nadtlenkowe uczestniczą w patogenezie wielu chorób, w tym miażdżycy, neurodegeneracji, cukrzycy i nowotworów. Ich neutralizacja zachodzi przy udziale enzymatycznych mechanizmów antyoksydacyjnych (dysmutaza ponadtlenkowa, katalaza, peroksydaza glutationowa) oraz nieenzymatycznych przeciwutleniaczy (witaminy C i E, glutation, flawonoidy).
Diagnostycznie obecność rodników nadtlenkowych i ich pochodnych można oceniać pośrednio, mierząc produkty peroksydacji lipidów lub całkowity potencjał antyoksydacyjny osocza. W terapii chorób związanych ze stresem oksydacyjnym stosuje się suplementację przeciwutleniaczami, choć ich skuteczność kliniczna pozostaje przedmiotem badań.