alkaloidy pirolizydynowe
Alkaloidy pirolizydynowe (PA) to grupa naturalnych związków chemicznych występujących w ponad 6000 gatunków roślin, głównie z rodzin Asteraceae (astrowate), Boraginaceae (ogórecznikowate) i Fabaceae (bobowate). Ich podstawową strukturę tworzy pierścień pirolizydy, do którego przyłączone są różne grupy estrowe. Ze względu na budowę chemiczną dzielą się na monoestrowe, diestrowe i makrocykliczne.
Alkaloidy pirolizydynowe stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia ze względu na ich hepatotoksyczność. Po spożyciu są metabolizowane w wątrobie do reaktywnych piroli, które tworzą wiązania kowalencyjne z białkami i DNA, prowadząc do uszkodzenia komórek wątrobowych. Zatrucie może objawiać się jako ostra niewydolność wątroby lub choroba zarostowa żył wątrobowych (zespół Budda-Chiariego), a długotrwała ekspozycja wiąże się z ryzykiem zwłóknienia wątroby i nowotworów.
Narażenie na alkaloidy pirolizydynowe może nastąpić poprzez spożycie zanieczyszczonych produktów spożywczych (miód, herbaty ziołowe, suplementy diety), mleka od zwierząt karmionych roślinami zawierającymi PA lub przez bezpośrednie spożycie roślin leczniczych (np. żywokost, podbiał). Ze względu na ich genotoksyczność i potencjał kancerogenny, Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustanowił restrykcyjne limity dla tych związków w żywności.
W praktyce klinicznej istotna jest świadomość możliwości zatrucia alkaloidami pirolizydynowymi, szczególnie u pacjentów stosujących niekonwencjonalne metody leczenia lub suplementy ziołowe. Diagnostyka opiera się na obrazie klinicznym, badaniach obrazowych wątroby oraz oznaczeniu specyficznych biomarkerów uszkodzenia tego narządu. Leczenie jest głównie objawowe i wspierające funkcje wątroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Wyciąg z liścia podbiału pospolitego – Przedawkowanie
Wyciąg z liścia podbiału pospolitego (Tussilago farfara L., folium) stosowany w preparacie Farfaron (325 mg/5 ml syrop, zawierający 5 g wyciągu na 100 g leku) wykazuje działanie śluzowe i jest rozpuszczany w wodzie w stosunku 4,5-6:1. W literaturze oraz dokumentacji produktu nie opisano specyficznych objawów ostrego przedawkowania tej substancji. Jednakże długotrwałe stosowanie powyżej 3 tygodni może prowadzić do zmniejszonego wchłaniania witamin, soli mineralnych i innych składników odżywczych z przewodu pokarmowego, co wynika z obecności frakcji śluzowych. Ponadto, alkaloidy pirolizydynowe zawarte w liściach podbiału wykazują działanie hepatotoksyczne, co może skutkować podwyższeniem enzymów wątrobowych, żółtaczką, powiększeniem wątroby, zaburzeniami funkcji syntetycznej, a w skrajnych przypadkach niewydolnością wątroby.
albumina, alkaloidy pirolizydynowe, bilirubina, diagnostyka funkcji wątroby, dysfagia, działanie śluzowe, enzymy wątrobowe, funkcja syntetyczna wątroby, hepatotoksyczność, niedobór witamin, niewydolność wątroby, powiększenie wątroby, rozpuszczalnik ekstrakcyjny, śluz roślinny, stan odżywienia, Tussilago farfara, uszkodzenie wątroby, wskaźniki krzepnięcia, wyciąg gęsty, wyciąg z liścia podbiału pospolitego, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Podbiał – Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Preparaty zawierające wyciąg z liści podbiału (Tussilaginis farfarae folii extractum spissum) w dawce 100 mg na pastylkę, takie jak Original Tymianek i Podbiał, są przeciwwskazane w okresie ciąży oraz karmienia piersią. Przeciwwskazanie to wynika z obecności alkaloidów pirolizydynowych, które wykazują potencjalne działanie hepatotoksyczne i teratogenne. Lekarz powinien jasno poinformować pacjentkę o konieczności unikania tych preparatów w całym okresie ciąży i laktacji, wyjaśniając ryzyko przenikania substancji czynnych do mleka matki oraz możliwe negatywne skutki dla płodu i noworodka. W dokumentacji medycznej należy odnotować przekazanie tych zaleceń, a w przypadku pacjentek w wieku rozrodczym wskazane jest rutynowe pytanie o plany prokreacyjne oraz stosowanie podbiału przed zaleceniem terapii.
- Leksykon substancji czynnych
Tymianek – Przedawkowanie
Tymianek (Thymus vulgaris L. i/lub Thymus zygis L.) jest składnikiem wielu preparatów leczniczych, stosowanych w formie wyciągów, nalewek lub sproszkowanego ziela. Przedawkowanie tymianku jest rzadko opisywane w literaturze, co wskazuje na jego stosunkowo niski potencjał toksyczny przy zachowaniu zalecanych dawek. Przekroczenie maksymalnej dobowej dawki, np. powyżej 6 pastylek dziennie w przypadku preparatu Original Tymianek i Podbiał, może wywołać objawy niepożądane, głównie ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, wymioty, biegunka czy bóle brzucha. W preparatach zawierających tymianek i inne substancje czynne, np. Neoazarina (316 mg tymianku i 10 mg fosforanu kodeiny półwodnej), przedawkowanie może prowadzić do poważniejszych objawów neurologicznych i oddechowych, w tym bólów głowy, depresji, zaburzeń oddychania, drgawek oraz utraty świadomości, które są jednak związane głównie z kodeiną. Preparaty zawierające etanol w stężeniach 7-50% V/V (np. Pectobonisol, Bronchipret TE, Tymsal-spray) mogą wywołać objawy nadużycia alkoholu przy znacznym przekroczeniu dawki.
alkaloidy pirolizydynowe, biegunka, ból brzucha, ból głowy, charakterystyka produktu leczniczego, depresja oddechowa, dolegliwości gastryczne, dolegliwości żołądkowe, drgawki, enzymy wątrobowe, fosforan kodeiny, leczenie objawowe, nadmierna potliwość, nalokson, niepożądana reakcja, nudności i wymioty, objawy neurologiczne, podrażnienie przewodu pokarmowego, postać farmaceutyczna, preparat leczniczy, przedawkowanie opioidów, rozpuszczalnik, skurcz mięśni, substancja czynna pochodzenia roślinnego, tymianek, uszkodzenie wątroby, utrata świadomości, uzależnienie, wyciąg roślinny, wyciąg z bluszczu, zaburzenia mowy, zaburzenia oddychania - Leksykon leków
Przedawkowanie – Original Tymianek i Podbiał 100 mg + 100 mg
Produkt leczniczy Original Tymianek i Podbiał zawiera 100 mg ekstraktu z ziela tymianku oraz 100 mg ekstraktu z liści podbiału na pastylkę. Przedawkowanie definiuje się jako spożycie powyżej 6 pastylek na dobę, co może prowadzić do poważnych działań niepożądanych, w tym hepatotoksyczności. Kluczowym zagrożeniem jest uszkodzenie wątroby spowodowane alkaloidami pirolizydynowymi obecnymi w ekstrakcie z liści podbiału, których dawka powyżej 1 μg na dobę może wywołać uszkodzenie hepatocytów, zaburzenia funkcji wątroby, podwyższenie parametrów wątrobowych, żółtaczkę oraz zaburzenia krzepnięcia. Dodatkowo, zawartość sacharozy (2,07 g/pastylka) i glukozy ciekłej (1,2 g/pastylka) może stanowić obciążenie metaboliczne, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej.
alkaloidy pirolizydynowe, dysfunkcja wątroby, ekstrakt z liści podbiału, ekstrakt z ziela tymianku, hepatotoksyczność, monitorowanie parametrów wątrobowych, parametry wątrobowe, przedawkowanie leku, Tussilaginis farfarae folii extractum, uszkodzenie hepatocytów, uszkodzenie komórek wątrobowych, uszkodzenie wątroby, zaburzenie funkcji wątroby, zaburzenie gospodarki węglowodanowej, zaburzenie krzepnięcia, żółtaczka - Leksykon substancji czynnych
Podbiał – Działania niepożądane
Ekstrakt z liści podbiału (Tussilago farfara) zawarty w preparacie Original Tymianek i Podbiał (100 mg ekstraktu na pastylkę, stosunek ekstraktu 4,5-6,0:1, ekstrahent woda) może wywoływać działania niepożądane, głównie związane z obecnością alkaloidów pirolizydynowych. Przy zalecanym dawkowaniu dobowym, tj. poniżej 1 μg alkaloidów pirolizydynowych (maksymalnie 6 pastylek na dobę), nie odnotowano działań niepożądanych. Jednakże, w trakcie badań klinicznych i obserwacji po wprowadzeniu do obrotu, zgłaszano reakcje nadwrażliwości, takie jak szok anafilaktyczny i obrzęk naczynioruchowy, które mogą stanowić zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej. Ponadto, obserwowano zaburzenia trawienia obejmujące dyskomfort w jamie brzusznej, nudności, wymioty, biegunkę oraz zaparcia. Częstość występowania tych działań niepożądanych pozostaje nieznana.
alkaloidy pirolizydynowe, dyskomfort brzuszny, działania niepożądane, ekstrakt z podbiału, hepatotoksyczność, obrzęk naczynioruchowy, personel medyczny, podbiał, reakcja nadwrażliwości, spadek ciśnienia tętniczego, szok anafilaktyczny, trudności w oddychaniu, zaburzenia gastryczne, zaburzenia trawienia, zaburzenia układu immunologicznego, zaburzenia wątroby, zaburzenia żołądka i jelit - Leksykon substancji czynnych
Senecio aureus – Przedawkowanie
Preparat Pascofemin zawiera Senecio aureus w rozcieńczeniu homeopatycznym D5 (1:100000), co znacząco minimalizuje ryzyko toksyczności i przedawkowania tej substancji. W literaturze klinicznej nie odnotowano przypadków ani specyficznych objawów przedawkowania Senecio aureus w tej formie. Należy jednak pamiętać, że nieprzetworzona roślina z rodzaju Senecio zawiera alkaloidy pirolizydynowe o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym, co nie dotyczy preparatu homeopatycznego. Pascofemin zawiera również 34% (V/V) etanolu, co stanowi istotny czynnik ryzyka przy spożyciu dawki przekraczającej zalecenia, zwłaszcza u pacjentów z chorobami wątroby lub uzależnionych od alkoholu.
- Leksykon substancji czynnych
Podbiał – Przedawkowanie
Podbiał (Tussilaginis farfarae folii extractum) jest składnikiem preparatu Original Tymianek i Podbiał, gdzie każda pastylka zawiera 100 mg gęstego wyciągu z liści podbiału (4,5-6,0:1) z ekstraktem wodnym. Maksymalna dopuszczalna dawka wynosi 6 pastylek na dobę, co odpowiada 600 mg wyciągu. Przekroczenie tej dawki, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu, niesie ryzyko przedawkowania związane z obecnością hepatotoksycznych alkaloidów pirolizydynowych. Dawka przekraczająca 1 μg alkaloidów pirolizydynowych na dobę może prowadzić do kumulacyjnego uszkodzenia hepatocytów, manifestującego się podwyższeniem enzymów wątrobowych (AST, ALT, fosfataza alkaliczna, bilirubina), żółtaczką, wodobrzuszem, encefalopatią wątrobową oraz koagulopatią.
alkaloidy pirolizydynowe, bilirubina, biotransformacja wątrobowa, czas protrombinowy, czynniki krzepnięcia, encefalopatia wątrobowa, enzymy wątrobowe, fosfataza alkaliczna, koagulopatia, lek hepatotoksyczny, nadciśnienie wrotne, niewydolność wątroby, podbiał, transaminazy, uszkodzenie hepatocytów, uszkodzenie wątroby, wodobrzusze, zaburzenia krzepnięcia, żółtaczka, zwłóknienie wątroby - Leksykon substancji czynnych
Tymianek – Działania niepożądane
Tymianek (Thymus vulgaris L. i/lub Thymus zygis L.) stosowany w różnych postaciach farmaceutycznych może wywoływać działania niepożądane, głównie reakcje nadwrażliwości o różnym nasileniu, od łagodnych wysypek po ciężkie wstrząsy anafilaktyczne i obrzęk naczynioruchowy (obrzęk Quinckego). Częstość występowania reakcji alergicznych jest różna: wysypka w preparacie Bronchipret TE występuje rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), natomiast wstrząs anafilaktyczny i obrzęk naczynioruchowy mają częstość nieznaną. Objawy skórne, takie jak pokrzywka i alergiczne wysypki, są bardzo rzadkie (<1/10 000) lub o nieznanej częstości, a duszność i obrzęk krtani stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. Preparaty takie jak Bronchicum T, Dentosept, Original Tymianek i Podbiał oraz Tymsal-spray są szczególnie związane z tymi reakcjami.
alkaloidy pirolizydynowe, bezsenność, duszność wysiłkowa, hipotensja, nadzór nad bezpieczeństwem farmakoterapii, niewydolność oddechowa, obrzęk krtani, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk Quinckego, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, stosunek korzyści do ryzyka, tachykardia, tymianek, utrata przytomności, wstrząs anafilaktyczny, wyciąg ziołowy, wysypka alergiczna, zaburzenia psychiczne, zaburzenia skóry, zaburzenia trawienne, zaburzenia układu immunologicznego, zaburzenia układu oddechowego, zaburzenia wodno-elektrolitowe, zaburzenia żołądkowo-jelitowe - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Original Tymianek i Podbiał
Produkt leczniczy Original Tymianek i Podbiał zawiera 100 mg wyciągu z ziela tymianku oraz 100 mg wyciągu z liści podbiału w formie pastylek twardych. Ze względu na obecność alkaloidów pirolizydynowych w ilości nieprzekraczającej 0,15 µg na pastylkę, zaleca się ograniczenie czasu terapii do 4-6 tygodni w ciągu roku, aby uniknąć potencjalnego ryzyka toksyczności, w szczególności uszkodzenia wątroby. Maksymalna dawka dobowa nie powinna przekraczać 6 pastylek, a przekroczenie tego limitu lub długotrwałe stosowanie może prowadzić do hepatotoksyczności. Należy również unikać jednoczesnego stosowania innych preparatów zawierających liście podbiału, aby zapobiec kumulacji substancji aktywnych i zwiększeniu ryzyka działań niepożądanych.