Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Tymianek

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania tymianku

Tymianek (Thymus vulgaris L. i/lub Thymus zygis L.) jest powszechnie stosowaną substancją roślinną w preparatach farmaceutycznych o działaniu przeciwkaszlowym, wykrztuśnym i przeciwzapalnym. Analiza dostępnych danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa tej substancji pozwala na ocenę jej profilu toksykologicznego w różnych aspektach.¹

Toksyczność ostra

Dane dotyczące toksyczności ostrej tymianku potwierdzają jego niski potencjał toksyczny. W badaniach prowadzonych dla syropu Bronchipret TE, zawierającego wyciąg z tymianku, podanie szczurom jednorazowej dawki 15-krotnie skoncentrowanego roztworu nie spowodowało śmierci, objawów zatrucia ani patologicznych zmian w organach przy dawkach dochodzących do 10 g/kg masy ciała. W badaniu tym nie udało się określić wartości LD50, co potwierdza niską toksyczność ostrej tej substancji.²

Dla preparatu Neoazarina, w którego skład wchodzi sproszkowane ziele tymianku, dostępne są dane wskazujące na niską toksyczność po podaniu jednorazowym, co potwierdzają wartości LD50 oraz LDL0 dla substancji czynnych obecnych w produkcie.³

Toksyczność podostra, podprzewlekła i przewlekła

W przypadku większości preparatów zawierających tymianek nie przeprowadzono kompleksowych badań dotyczących toksyczności po powtarzanym podaniu. Dla syropu Bronchipret TE brak jest danych wykazujących działanie produktu po powtórnym stosowaniu.⁴

Genotoksyczność i mutagenność

Badania genotoksyczności przeprowadzone dla preparatów zawierających tymianek wykazały brak potencjału mutagennego. Dla leku Bronchosol Solid, zawierającego suchy wyciąg z ziela tymianku, nie zaobserwowano oznak genotoksyczności w teście AMES-a z użyciem 5 szczepów Salmonella typhimurium (TA 98, TA 100, TA 102, TA 1535, TA 1537) zarówno z aktywacją metaboliczną, jak i bez niej.⁵

Podobnie, dla syropu Bronchipret TE nie wykryto potencjału mutagennego po zastosowaniu API produktu w testach in vitro (test Amesa oraz na komórkach chłoniaka u myszy), jak również w mikrojąderkowym teście in vivo.⁶

W przypadku preparatu Neoazarina, badania składników ziela tymianku takich jak olejek eteryczny, luteolina i apigenina nie wykazały aktywności mutagennej w testach Amesa. Również dla olejku z tymianku w teście z użyciem Bacillus subtilis oraz dla tymolu w testach aberracji chromosomowych i z użyciem Drosophila melanogaster uzyskano wyniki negatywne, co potwierdza brak działania mutagennego.⁷

Również test Amesa przeprowadzony dla preparatu Dentosept, zawierającego w swoim składzie ziele tymianku, nie wskazuje na działanie mutagenne substancji czynnej.⁸

Toksyczność reprodukcyjna

Dla większości preparatów zawierających tymianek brak jest kompleksowych badań dotyczących wpływu na reprodukcję i rozwój potomstwa. Dla syropu Bronchipret TE, zawierającego płynny wyciąg z tymianku, nie ma dostępnych danych na temat wpływu produktu na płodność lub rozwój zarodka i płodu.⁹

Dla preparatu Bronchosol Solid, zawierającego suchy wyciąg z ziela tymianku, nie przeprowadzono odpowiednich testów toksyczności reprodukcyjnej.¹⁰

Dla produktu Dentosept, zawierającego w swoim składzie ziele tymianku, również nie prowadzono badań w zakresie toksyczności reprodukcyjnej.¹¹

Działanie rakotwórcze

Dla preparatów zawierających tymianek brak jest kompleksowych badań dotyczących potencjału rakotwórczego przy długotrwałym stosowaniu. Dla syropu Bronchipret TE nie ma dostępnych danych na temat właściwości rakotwórczych wynikających z długotrwałego stosowania produktu.¹²

Dla preparatu Neoazarina, zawierającego sproszkowane ziele tymianku, nie znaleziono danych świadczących o kancerogennym działaniu składników produktu leczniczego.¹³

Dla preparatu Dentosept, nie prowadzono badań w zakresie właściwości rakotwórczych.¹⁴

Toksyczność szczególnych składników

W przypadku preparatu Original Tymianek i Podbiał, należy zauważyć, że produkt zawiera w ilości nie więcej niż 0,15 µg na pastylkę alkaloidy pirolizydynowe, które charakteryzują się wysoką toksycznością i mogą powodować uszkodzenia wątroby. Jednakże przy zalecanym dawkowaniu (do 6 pastylek na dobę) i ograniczeniach w czasie stosowania produkt uważany jest za bezpieczny.¹⁵

W preparacie Dentosept, przeprowadzono badanie biodostępności β-azaronu (związku zawartego w tataraku) po podaniu leku na śluzówkę jamy ustnej królików. Podawanie dawki 92,44 μg/kg m.c. β-azaronu prowadziło do stężenia w osoczu (Cmax) nieprzekraczającego 20 ng/ml, co stanowi biodostępność na poziomie 0,6-1,1%. W kontekście klinicznym dawka dobowa 30 ml nierozcieńczonego preparatu Dentosept prowadziłaby do wychwytu β-azaronu w ilości 23,4 μg – 42,9 μg/osoby/dzień, co zgodnie z wytycznymi HMPC nie przekracza maksymalnego poziomu β-azaronu na dobę, tj. 115 μg/osobę na dobę i 2 μg/kg m.c.¹⁶

Brak kompleksowych badań przedklinicznych

Dla niektórych preparatów zawierających tymianek nie przeprowadzono kompleksowych badań przedklinicznych. W przypadku preparatu Bronchicum T, nie wykonano przedklinicznych badań bezpieczeństwa.¹⁷

Podobnie dla preparatu Tymsal-spray, nie wykonano badań na zwierzętach.¹⁸

W przypadku preparatu Pectobonisol, nie wykonano badań przedklinicznych na zwierzętach. Jednakże wszystkie składniki tego produktu są tradycyjnie stosowane w medycynie u ludzi od wielu lat, co stanowi pośrednie potwierdzenie ich bezpieczeństwa.¹⁹

Podsumowanie danych przedklinicznych

Dostępne dane przedkliniczne dotyczące tymianku i preparatów go zawierających wskazują na niski profil toksyczności tej substancji roślinnej. Badania toksyczności ostrej potwierdzają bezpieczeństwo stosowania tymianku w zalecanych dawkach terapeutycznych. Badania genotoksyczności nie wykazały potencjału mutagennego składników tymianku, co jest istotnym aspektem w ocenie bezpieczeństwa długotrwałego stosowania.

Należy jednak zauważyć, że dla wielu produktów zawierających tymianek nie przeprowadzono kompleksowych badań przedklinicznych obejmujących toksyczność przewlekłą, toksyczność reprodukcyjną czy potencjał rakotwórczy. W przypadku niektórych preparatów bezpieczeństwo stosowania opiera się głównie na wieloletniej tradycji stosowania tymianku w medycynie ludowej i fitoterapii.²⁰

Wyjątek stanowią specyficzne składniki, takie jak alkaloidy pirolizydynowe, które mogą wykazywać toksyczność, jednak ich zawartość w preparatach zawierających tymianek jest na tyle niska, że przy zalecanym dawkowaniu i ograniczonym czasie stosowania produkty te uznaje się za bezpieczne.²¹