Przedawkowanie
Tymianek

Przedawkowanie substancji tymianek

Tymianek (Thymus vulgaris L. i/lub Thymus zygis L.) jest substancją czynną pochodzenia roślinnego stosowaną w wielu preparatach leczniczych w formie wyciągów, nalewek lub sproszkowanego ziela. Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do szeregu niepożądanych reakcji organizmu, których charakter i nasilenie mogą zależeć od postaci farmaceutycznej, drogi podania oraz zawartości innych substancji czynnych w preparacie.¹

Informacje ogólne o przedawkowaniu

W literaturze medycznej istnieje stosunkowo niewiele doniesień o przypadkach przedawkowania preparatów zawierających tymianek. Dla większości produktów leczniczych zawierających tą substancję nie opisano szczegółowo przypadków przedawkowania, co może świadczyć o stosunkowo niskim potencjale toksycznym przy zachowaniu zalecanego dawkowania.^{2 3 4 5}

Przedawkowanie może nastąpić w przypadku przekroczenia maksymalnej dobowej dawki leku. W przypadku niektórych preparatów, jak np. Original Tymianek i Podbiał, za przedawkowanie uznaje się przyjęcie więcej niż 6 pastylek na dobę.⁶

Objawy przedawkowania tymianku

Objawy przedawkowania produktów zawierających tymianek mogą różnić się w zależności od składu preparatu, obecności innych substancji czynnych oraz ich stężenia. Na podstawie dostępnych danych z charakterystyk produktów leczniczych można zidentyfikować kilka głównych grup objawów:

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe

Jedne z najczęściej występujących objawów przedawkowania to dolegliwości żołądkowe. W przypadku preparatu Bronchipret TE (zawierającego wyciąg z tymianku i liścia bluszczu) opisano, że w przypadku przedawkowania mogą wystąpić wymioty i biegunka.⁷ Podobne objawy gastryczne obserwowano również w przypadku preparatu Neoazarina, gdzie przedawkowanie może prowadzić do nudności, wymiotów i bólów brzucha.⁸

W przypadku produktu Pectobonisol, który zawiera tymianek w połączeniu z innymi wyciągami ziołowymi i ma wysoką zawartość etanolu (40-50% V/V), przy znacznym przekroczeniu zalecanej dawki mogą wystąpić nudności i podrażnienie przewodu pokarmowego.⁹

Objawy neurologiczne i oddechowe

W przypadku produktu Neoazarina, który oprócz sproszkowanego ziela tymianku (316 mg) zawiera także fosforan kodeiny półwodny (10 mg), przedawkowanie może prowadzić do poważniejszych objawów neurologicznych i oddechowych, takich jak: bóle głowy, depresja, zaburzenia oddychania, pobudzenie, obfite pocenie się, drgawki, a nawet utrata świadomości.¹⁰ Należy jednak zaznaczyć, że te objawy związane są głównie z obecnością kodeiny w preparacie, a nie samego tymianku.

Objawy związane z zawartością alkoholu

Niektóre preparaty zawierające tymianek mają w swoim składzie znaczne ilości etanolu jako ekstrahenta lub rozpuszczalnika. W przypadku preparatu Pectobonisol, który zawiera 40-50% etanolu (V/V), przy bardzo dużym przekroczeniu zalecanej dawki mogą wystąpić objawy nadużycia alkoholu.¹¹ Podobne ryzyko może dotyczyć również innych preparatów zawierających znaczne ilości etanolu, jak Bronchipret TE (7% V/V alkoholu)¹² czy Tymsal-spray (38-47% V/V etanolu)¹³.

Długotrwałe stosowanie i uszkodzenie wątroby

W przypadku preparatu Original Tymianek i Podbiał, który zawiera również ekstrakt z liści podbiału (Tussilaginis farfarae folii extractum), długotrwałe stosowanie w dawce przekraczającej 1 μg alkaloidów pirolizydynowych na dobę może prowadzić do uszkodzenia wątroby.¹⁴ Należy podkreślić, że jest to efekt związany z alkaloidami pirolizydynowymi obecnymi w podbiału, a nie bezpośrednio z tymiankiem.

Ryzyko uzależnienia

W przypadku preparatu Neoazarina, długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek może prowadzić do uzależnienia.¹⁵ Jest to jednak związane z obecnością w preparacie fosforanu kodeiny półwodnej, która jest opioidem, a nie z samym tymiankiem.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W razie przedawkowania preparatów zawierających tymianek zaleca się przede wszystkim leczenie objawowe.¹⁶ Ze względu na różnorodność składu poszczególnych preparatów, postępowanie terapeutyczne powinno być dostosowane do występujących objawów oraz specyfiki produktu.

W przypadku przedawkowania preparatu Neoazarina, zawierającego fosforan kodeiny, podanie naloksonu znosi objawy przedawkowania leku.¹⁷ Jest to standardowe postępowanie w przypadku przedawkowania opioidów.

Tabela objawów przedawkowania

Uwagi i ostrzeżenia

Należy zauważyć, że większość poważnych objawów przedawkowania opisanych w charakterystykach produktów leczniczych zawierających tymianek jest związana z obecnością innych substancji czynnych lub rozpuszczalników, a nie samym tymiankiem. W szczególności:

• Poważne objawy neurologiczne i oddechowe występujące po przedawkowaniu Neoazariny są związane głównie z obecnością fosforanu kodeiny półwodnej¹⁸
• Objawy nadużycia alkoholu po przedawkowaniu Pectobonisolu są związane z wysoką zawartością etanolu w preparacie (40-50% V/V)¹⁹
• Ryzyko uszkodzenia wątroby przy długotrwałym stosowaniu preparatu Original Tymianek i Podbiał jest związane z alkaloidami pirolizydynowymi obecnymi w podbiału, a nie w tymianku²⁰

Sam tymianek wydaje się mieć stosunkowo niski potencjał toksyczny, co potwierdza brak doniesień naukowych o przypadkach zatrucia tą substancją.²¹ Jednak ze względu na różnorodność preparatów zawierających tymianek oraz dodatkowych substancji czynnych w ich składzie, należy zawsze przestrzegać zalecanego dawkowania określonego w charakterystyce produktu leczniczego lub ulotce dla pacjenta.