Właściwości farmakokinetyczne
Tymianek

Właściwości farmakokinetyczne tymianku – wprowadzenie

Tymianek (Thymus vulgaris L. lub Thymus zygis L.) jest rośliną leczniczą powszechnie stosowaną w preparatach farmaceutycznych, głównie przeznaczonych do leczenia schorzeń dróg oddechowych oraz jako środek przeciwkaszlowy. Informacje dotyczące farmakokinetyki tymianku oraz preparatów go zawierających są jednak ograniczone. W większości dokumentacji produktów leczniczych z tymiankiem brak jest szczegółowych danych na temat właściwości farmakokinetycznych substancji czynnych zawartych w tej roślinie leczniczej. Poniżej przedstawione są dostępne dane na podstawie charakterystyk produktów leczniczych.¹

Dostępne dane farmakokinetyczne dla preparatów z tymiankiem

Dla większości produktów leczniczych zawierających tymianek nie przeprowadzono szczegółowych badań farmakokinetycznych. Zgodnie z dokumentacją produktów takich jak Bronchicum T, Bronchipret TE, Dentosept czy Tymsal-spray, brak jest danych dotyczących farmakokinetyki tych preparatów.^{2 3 4 5}

W przypadku leku Bronchosol Solid, który zawiera suchy wyciąg z ziela tymianku (75 mg) oraz suchy wyciąg z korzenia pierwiosnka (37,5 mg), zgodnie z dokumentacją badania farmakokinetyczne nie są wymagane, co określa art. 16c ust. 1 lit. a) ppkt (iii) dyrektywy 2001/83/WE ze zmianami.⁶

Dla złożonego produktu leczniczego Pectobonisol, który zawiera wyciąg z ziela tymianku (1:2) oraz inne składniki roślinne, również nie przeprowadzono badań farmakokinetycznych.⁷

Farmakokinetyka w preparacie Original Tymianek i Podbiał

Najbardziej szczegółowe informacje na temat farmakokinetyki związków zawartych w tymianku dostępne są w dokumentacji produktu Original Tymianek i Podbiał, który zawiera gęsty wyciąg z ziela tymianku (100 mg) oraz gęsty wyciąg z liści podbiału (100 mg).⁸

Wchłanianie składników tymianku

Olejki eteryczne, które są jednymi z głównych aktywnych składników tymianku, uwalniają się już w jamie ustnej. Przez dobrze ukrwioną błonę śluzową jamy ustnej dostają się bezpośrednio do krwioobiegu, co umożliwia im szybkie działanie.⁹

Dystrybucja

Po wchłonięciu do krwioobiegu, część lotnych substancji tymianku jest transportowana do różnych tkanek i narządów. Charakterystyczną cechą farmakokinetyki tych związków jest fakt, że część lotnych substancji wydala się z krwi do powietrza wydychanego, co przyczynia się do działania wykrztuśnego i rozrzedzającego wydzielinę w drogach oddechowych.¹⁰

Metabolizm

Składniki tymianku podlegają metabolizmowi wątrobowemu. W wątrobie lotne związki łączą się z kwasem glukuronowym, co umożliwia ich późniejsze wydalenie z moczem.¹¹

W przypadku alkaloidów pirolizydynowych, które mogą być obecne w niektórych preparatach ziołowych, metabolizm został dobrze poznany. Po wchłonięciu z przewodu pokarmowego alkaloidy te docierają żyłą wrotną do wątroby, gdzie następuje wieloetapowa transformacja metaboliczna. Są one przekształcane do monoestrów, a następnie do struktury necyny, a także do N-tlenków. Reakcja ta, szczególnie w przypadku nienasyconych alkaloidów pirolizydynowych, prowadzi do ich detoksykacji.¹²

Eliminacja

Główną drogą eliminacji składników tymianku jest wydalanie nerkowe. W przypadku alkaloidów pirolizydynowych, 66-75% jest wydalane z moczem. Pozostała część jest eliminowana z kałem (14-18%), a niewielka ilość (0,2-0,5%) jest wydalana przez drogi oddechowe z powietrzem wydychanym.¹³

Farmakokinetyka preparatu złożonego z tymiankiem i kodeiną

W przypadku preparatu Neoazarina, który zawiera sproszkowane ziele tymianku (316 mg) oraz fosforan kodeiny półwodny (10 mg), dostępne są dane farmakokinetyczne dotyczące kodeiny, natomiast brak szczegółowych informacji na temat farmakokinetyki składników tymianku.¹⁴

Fosforan kodeiny, który jest składnikiem tego preparatu, dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego i osiąga maksymalne stężenie w osoczu w ciągu 60 minut od podania. Okres półtrwania kodeiny w osoczu wynosi około 3 godziny. Substancja ta wiąże się z białkami osocza w 25%. Kodeina podlega metabolizmowi wątrobowemu poprzez O- i N-demetylację, w wyniku czego powstaje morfina, norkodeina i inne metabolity, w tym normorfina i hydrokodon. Kodeina i jej metabolity są wydalane głównie przez nerki z moczem, przeważnie w postaci związanej z kwasem glukuronowym.¹⁵

Podsumowanie informacji farmakokinetycznych dla preparatów z tymiankiem

Wnioski i implikacje kliniczne

Właściwości farmakokinetyczne tymianku oraz jego składników aktywnych nie zostały szczegółowo zbadane dla większości preparatów farmaceutycznych dostępnych na rynku. Najdokładniejsze dane pochodzą z dokumentacji produktu Original Tymianek i Podbiał, gdzie opisano podstawowe procesy farmakokinetyczne, takie jak wchłanianie przez błonę śluzową jamy ustnej, dystrybucję z częściowym wydalaniem lotnych substancji do powietrza wydychanego, metabolizm wątrobowy z udziałem kwasu glukuronowego oraz eliminację, głównie przez nerki.¹⁶

Brak szczegółowych danych farmakokinetycznych dla większości preparatów z tymiankiem może wynikać z faktu, że są to tradycyjne produkty lecznicze roślinne, których skuteczność i bezpieczeństwo są oparte na długotrwałym stosowaniu, a nie na szczegółowych badaniach klinicznych. Zgodnie z dyrektywą 2001/83/WE, dla tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych badania farmakokinetyczne mogą nie być wymagane.¹⁷

Kliniczne zastosowanie tymianku opiera się głównie na jego właściwościach mukolitycznych, wykrztuśnych i przeciwkaszlowych, które są związane z obecnością olejków eterycznych. Fakt, że część tych lotnych substancji wydala się z powietrzem wydychanym, może tłumaczyć mechanizm działania tymianku na drogi oddechowe.¹⁸