lek rozszerzający źrenice
Leki rozszerzające źrenice (mydriaza) to grupa preparatów farmakologicznych stosowanych w okulistyce zarówno diagnostycznie, jak i terapeutycznie. Mydriaza jest wynikiem porażenia mięśnia zwieracza źrenicy lub pobudzenia mięśnia rozwieracza źrenicy, co prowadzi do jej rozszerzenia.
Do najczęściej stosowanych leków rozszerzających źrenice należą dwie główne grupy: parasympatykolityki (np. atropina, tropikamid, cyklopentolat) blokujące receptory muskarynowe oraz sympatykomimetyki (np. fenylefryna) stymulujące receptory α-adrenergiczne. Pierwsze z nich wywołują nie tylko rozszerzenie źrenicy, ale także porażenie akomodacji (cykloplegię), podczas gdy drugie działają głównie na mięsień rozwieracz źrenicy bez wpływu na akomodację.
Leki rozszerzające źrenice znajdują zastosowanie w badaniach dna oka, w diagnostyce jaskry, w ocenie refrakcji, zwłaszcza u dzieci, a także w leczeniu stanów zapalnych błony naczyniowej oka. Stosowane są również okołooperacyjnie w chirurgii okulistycznej, np. podczas operacji zaćmy.
Stosowanie leków rozszerzających źrenice wiąże się z możliwością wystąpienia działań niepożądanych, takich jak przejściowe zaburzenia widzenia, nadwrażliwość na światło, zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego (szczególnie u pacjentów z jaskrą z wąskim kątem przesączania) czy reakcje alergiczne. W rzadkich przypadkach, szczególnie u dzieci i osób starszych, mogą wystąpić objawy ogólnoustrojowe związane z wchłanianiem leku do krwiobiegu.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Interakcje leku – Fenistil 1 mg/ml
Fenistil (dimetyndenu maleinian) w postaci kropli doustnych (1 mg/ml) wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, które mają istotny wpływ na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) oraz działania przeciwcholinergiczne. Szczególnie istotne jest unikanie jednoczesnego stosowania z lekami nasennymi, uspokajającymi, inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO), skopolaminą oraz prokarbazyną ze względu na ryzyko nasilenia depresji OUN. Ponadto, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, leki rozszerzające oskrzela, spazmolityki układu pokarmowego, leki rozszerzające źrenice oraz urologiczne leki przeciwmuskarynowe mogą potęgować działania przeciwmuskarynowe dimetyndenu, co zwiększa ryzyko zaostrzenia jaskry, zatrzymania moczu, suchości błon śluzowych oraz zaburzeń perystaltyki. Zaleca się ostrożność, monitorowanie pacjentów oraz unikanie niektórych kombinacji lekowych, zwłaszcza u osób z predyspozycjami do wymienionych powikłań.
dimetyndenu maleinian, działanie przeciwhistaminowe, działanie przeciwmuskarynowe, działanie sedatywne, efekt przeciwcholinergiczny, inhibitor monoaminooksydazy, interakcja farmakodynamiczna, interakcja farmakokinetyczna, jaskra, lek antycholinergiczny, lek przeciwdepresyjny trójpierścieniowy, lek rozszerzający oskrzela, lek rozszerzający źrenice, lek spazmolityczny, leki oddziałujące na OUN, ośrodkowy układ nerwowy, prokarbazyna, przerost prostaty, skopolamina, zaburzenie koncentracji, zaburzenie koordynacji psychoruchowej, zatrzymanie moczu, zawrót głowy - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Cykloftyal 10 mg/ml
Cykloftyal to roztwór do oczu zawierający 10 mg/ml cyklopentolatu chlorowodorku, będącego antagonistą receptorów muskarynowych (kod ATC: S01FA04). Substancja ta działa cholinolitycznie, blokując receptory muskarynowe acetylocholiny, co prowadzi do porażenia mięśnia okrężnego tęczówki i rozszerzenia źrenicy (mydriaza) bez odruchu na światło i konwergencję. Dodatkowo wywołuje cykloplegię, czyli porażenie akomodacji, skutkujące utratą ostrości widzenia do bliży, oraz zwiększa ciśnienie wewnątrzgałkowe poprzez zmniejszenie odpływu cieczy wodnistej, bez wpływu na jej produkcję. Pojedyncza kropla o objętości około 0,03 ml zawiera 0,3 mg substancji czynnej.
antagonista receptora muskarynowego, badanie refrakcji, ciecz wodnista oka, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cyklopentolatu chlorowodorek, cykloplegia, dno oka, iridocyclitis, iritis, lek rozszerzający źrenice, mięsień rzęskowy, mydriaza, porażenie akomodacji, porażenie mięśnia okrężnego tęczówki, preparat przeciwcholinergiczny, receptor muskarynowy, rozszerzenie źrenicy, siatkówka, środek cholinolityczny, zapalenie tęczówki, zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego - Leksykon substancji czynnych
Dimetynden – Interakcje
Dimetyden maleinian, jako antagonista receptorów H1, wykazuje liczne interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne, szczególnie przy podaniu doustnym, gdzie wchłanianie systemowe jest znaczące. Najistotniejsze interakcje dotyczą nasilenia działania depresyjnego na ośrodkowy układ nerwowy (OUN) w połączeniu z lekami nasennymi, opioidowymi przeciwbólowymi, przeciwdrgawkowymi, przeciwdepresyjnymi (zwłaszcza trójpierścieniowymi i inhibitorami monoaminooksydazy – IMAO), przeciwwymiotnymi, przeciwpsychotycznymi, przeciwlękowymi oraz skopolaminą. Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko kumulacji efektów przeciwcholinergicznych, co może prowadzić do zaostrzenia jaskry i zatrzymania moczu. W przypadku preparatów miejscowych (żele) ryzyko interakcji jest minimalne ze względu na ograniczone wchłanianie systemowe, jednak przy stosowaniu na dużych powierzchniach skóry lub uszkodzonej skórze należy zachować ostrożność. Zaleca się ścisłe monitorowanie pacjentów oraz rozważenie redukcji dawek leków o działaniu hamującym na OUN.
beta-bloker, depresja OUN, dimetyden maleinian, działanie hipertensyjne, działanie przeciwcholinergiczne, działanie przeciwhistaminowe, działanie przeciwmuskarynowe, działanie sedatywne, efekt synergistyczny, hamowanie OUN, inhibitor monoaminooksydazy, interakcje lekowe, jaskra, lek antycholinergiczny, lek nasenny i uspokajający, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwlękowy, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwwymiotny, lek rozszerzający oskrzela, lek rozszerzający źrenice, lek spazmolityczny, nadciśnienie tętnicze, opioidowy lek przeciwbólowy, ośrodkowy układ nerwowy, polipragmazja, prokarbazyna, skopolamina, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, urologiczny lek przeciwmuskarynowy, wchłanianie systemowe, zatrzymanie moczu - Leksykon leków
Interakcje leku – Zidenac 1 mg/ml
Dimetynden maleinian, substancja czynna preparatu Zidenac, wykazuje liczne interakcje farmakologiczne, zwłaszcza z lekami wpływającymi na ośrodkowy układ nerwowy (OUN). Jednoczesne stosowanie z opioidowymi lekami przeciwbólowymi, lekami przeciwdrgawkowymi, przeciwdepresyjnymi (trójpierścieniowymi i inhibitorami monoaminooksydazy), przeciwhistaminowymi, przeciwwymiotnymi, przeciwpsychotycznymi, przeciwlękowymi, nasennymi oraz skopolaminą może prowadzić do nasilenia działania sedatywnego, depresji OUN oraz efektów antycholinergicznych. Szczególnie istotne jest unikanie łączenia dimetyndenu z lekami o działaniu antycholinergicznym, gdyż może to skutkować poważnymi powikłaniami, takimi jak zaostrzenie jaskry, zatrzymanie moczu, suchość w jamie ustnej, zaburzenia widzenia oraz zaburzenia poznawcze, zwłaszcza u osób starszych. W przypadku prokarbazyny zaleca się ostrożność ze względu na ryzyko nasilonej depresji OUN.
alkohol etylowy, depresja ośrodkowego układu nerwowego, dimetyndenu maleinian, działanie antycholinergiczne, działanie przeciwmuskarynowe, hamowanie OUN, inhibitor monoaminooksydazy, jaskra, lek antycholinergiczny, lek nasenny, lek przeciwdepresyjny, lek przeciwdrgawkowy, lek przeciwhistaminowy, lek przeciwlękowy, lek przeciwnowotworowy, lek przeciwpsychotyczny, lek przeciwwymiotny, lek rozszerzający oskrzela, lek rozszerzający źrenice, opioidowy lek przeciwbólowy, ośrodkowy układ nerwowy, prokarbazyna, sedacja, skopolamina, spazmolityk, sprawność psychomotoryczna, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny, urologiczny lek przeciwmuskarynowy, zaburzenie oddychania, zatrzymanie moczu - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – Tropicamidum WZF 0,5% 5 mg/ml
Tropikamid, należący do grupy leków przeciwcholinergicznych (ATC: S01FA06), jest parasympatykolitykiem stosowanym w okulistyce do rozszerzania źrenicy (mydriasis). Jego mechanizm działania polega na konkurencyjnym antagonizmie receptorów muskarynowych, co prowadzi do porażenia mięśnia zwieracza źrenicy oraz mięśnia rzęskowego, skutkując rozszerzeniem źrenicy i zaburzeniem akomodacji. Preparat Tropicamidum WZF dostępny jest w stężeniach 0,5% (5 mg/ml) oraz 1%, gdzie niższe stężenie wywołuje głównie efekt mydriatyczny, a wyższe dodatkowo powoduje wyraźne porażenie akomodacji. Roztwór zawiera również chlorek benzalkoniowy (0,1 mg/ml) jako substancję pomocniczą.
acetylocholina, akomodacja oka, antagonizm konkurencyjny, atropina, badanie dna oka, badanie okulistyczne, chlorek benzalkoniowy, lek rozszerzający źrenice, mięsień rzęskowy, mięsień zwieracz źrenicy, mydriaza, porażenie akomodacji, preparat przeciwcholinergiczny, receptor muskarynowy, rozszerzenie źrenicy, skurcz mięśni, tropikamid, zaburzenie widzenia