zatrucie fosforoorganiczne

Zatrucie fosforoorganiczne to stan kliniczny spowodowany ekspozycją na pestycydy lub związki bojowe zawierające organiczne związki fosforu. Mechanizm działania tych substancji polega głównie na hamowaniu aktywności acetylocholinoesterazy, enzymu rozkładającego acetylocholinę, co prowadzi do nadmiernej stymulacji receptorów cholinergicznych.

Objawy zatrucia fosforoorganicznego dzieli się na muskarynowe (nadmierne wydzielanie, zwężenie źrenic, bradykardia, bronchospazm, biegunka), nikotynowe (fascykulacje, drżenia, osłabienie mięśniowe, tachykardia) oraz ośrodkowe (niepokój, splątanie, drgawki, śpiączka, depresja oddechowa). Symptomatologia określana jest akronimem SLUDGE/BBM: ślinotok, łzawienie, oddawanie moczu, defekacja, objawy żołądkowo-jelitowe, wymioty, bradykardia, bronchospazm, mioza.

Leczenie zatrucia fosforoorganicznego obejmuje dekontaminację, podanie atropiny (antagonista receptorów muskarynowych), oksymów (reaktywatory acetylocholinoesterazy, np. pralidoksym) oraz benzodiazepin w przypadku drgawek. Kluczowa jest szybka interwencja, stabilizacja funkcji życiowych i intensywny nadzór medyczny. Rokowanie zależy od rodzaju i ilości związku, czasu ekspozycji oraz szybkości wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Powiązane wpisy

Leksykon substancji czynnych
Atropina – Dawkowanie i sposób podawania

Atropina jest dostępna w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym roztworze do wstrzykiwań (0,5 mg/ml i 1 mg/ml), kroplach do oczu (10 mg/ml), tabletkach, czopkach doodbytniczych oraz w autostrzykawkach (2 mg/2 ml). Dawkowanie jest ściśle uzależnione od wskazania klinicznego, wieku pacjenta oraz drogi podania. W leczeniu bradykardii zatokowej i arytmii stosuje się dawki 0,3-0,6 mg i.m. lub i.v. co 4-6 godzin, maksymalnie do 2 mg u dorosłych, natomiast u dzieci dawkuje się 10 μg/kg mc. (max. 0,4 mg). W stanach zagrożenia życia, np. reanimacji, dawka dożylna wynosi 0,5 mg co 5 minut do ustabilizowania rytmu serca, a przy zatrzymaniu akcji serca jednorazowo 3 mg i.v. Zatrucia insektycydami fosforoorganicznymi wymagają dawek 1-2 mg i.m. lub i.v. co 5-60 minut, z maksymalną dawką 100 mg w ciągu 24 godzin. U dzieci dawka wynosi 50 μg/kg mc. co 10-30 minut do ustąpienia objawów. W premedykacji przed znieczuleniem ogólnym stosuje się 0,3-0,6 mg i.m. lub s.c. u dorosłych, a u dzieci dawki zależne od masy ciała (0,1-0,3 mg). Odwracanie blokady nerwowo-mięśniowej wymaga podania 0,6-1,2 mg atropiny i.v. u dorosłych oraz 20 μg/kg mc. u dzieci (max. 0,6 mg), podawanej przed lub jednocześnie z neostygminą.
arytmia, biegunka ostra, biegunka przewlekła, blokada nerwowo-mięśniowa, bojowe środki trujące, bradykardia zatokowa, diagnostyka radiologiczna, difenoksylat, dysfagia, ergotamina, fenobarbital, hemoroidy, kolka nerkowa, kolka wątrobowa, lek cholinomimetyczny, menopauza, migrena, morfologia krwi, muskaryna, neostygmina, pasaż jelitowy, pobudliwość nerwowa, podanie domięśniowe, podanie dożylne, podanie podskórne, pokrzyk wilcza jagoda, pralidoksym, premedykacja, reanimacja, refrakcja oka, roztwór do wstrzykiwań, rurka dotchawicza, siarczan atropiny, skurcz mięśniówki gładkiej, worek spojówkowy, zatrucie fosforoorganiczne, zatrzymanie akcji serca, znieczulenie ogólne
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Indywidualny Zestaw Autostrzykawek przeciwko Bojowym Środkom Trującym IZAS-05 Autostrzykawka Atropina: 2 mg/2 ml Autostrzykawka Diazepam: 10 mg/2 ml Autostrzykawka Pralidoksym + Atropina: 600 mg/2 ml + 2 mg/2 ml

Zestaw autostrzykawek IZAS-05 jest przeznaczony do leczenia zatruć bojowymi środkami trującymi pochodnymi związków fosforoorganicznych o działaniu paralityczno-drgawkowym. Składa się z trzech preparatów: atropiny (2 mg/2 mL), diazepamu (10 mg/2 mL) oraz kombinacji pralidoksymu (600 mg/2 mL) i atropiny (2 mg/2 mL). Atropina działa jako antagonista receptorów muskarynowych, przeciwdziałając nadmiernej stymulacji układu przywspółczulnego, diazepam pełni funkcję przeciwdrgawkową i uspokajającą, natomiast pralidoksym reaktywuje fosforylowaną acetylocholinesterazę, przywracając jej aktywność enzymatyczną. Zestaw jest wskazany w nagłych zatruciach w warunkach bojowych, zagrożenia terrorystycznego, skażenia środowiska oraz podczas akcji ratunkowych na terenach skażonych.
acetylocholina, acetylocholinesteraza, antagonista receptorów muskarynowych, atropina, benzodiazepiny, bradykardia, chlorek pralidoksymu, depresja oddechowa, diazepam, drżenie mięśniowe, drżenie pęczkowe, działanie przeciwdrgawkowe, hiperhydroza, hipotensja, łzawienie, mioza, objawy muskarynowe, objawy nikotynowe, objawy ośrodkowe, pralidoksym, receptor muskarynowy, receptor nikotynowy, siarczan atropiny, skurcz oskrzeli, ślinotok, tachykardia, zatrucie fosforoorganiczne
Leksykon substancji czynnych
Atropina – Właściwości farmakodynamiczne

Atropina jest konkurencyjnym antagonistą receptorów muskarynowych, działającym na układ przywspółczulny poprzez blokadę receptorów muskarynowych w gruczołach zewnątrzwydzielniczych, mięśniach gładkich, mięśniu sercowym oraz ośrodkowym układzie nerwowym. Mechanizm działania polega na hamowaniu wpływu acetylocholiny bez ingerencji w jej syntezę czy metabolizm. Farmakologicznie atropina wykazuje działanie cholinolityczne, prowadząc do zmniejszenia wydzielania śliny, potu, śluzu oskrzelowego, płynu łzowego oraz soku żołądkowego. Ponadto wywiera efekt rozkurczający na mięśniówkę gładką przewodu pokarmowego, dróg moczowych, dróg żółciowych i oskrzeli, co skutkuje m.in. zmniejszeniem perystaltyki jelit oraz rozszerzeniem oskrzeli. W układzie sercowo-naczyniowym atropina hamuje przekaźnictwo nerwu błędnego, powodując przyspieszenie rytmu zatokowego i zwiększenie przewodnictwa przedsionkowo-komorowego, choć początkowo może wystąpić bradykardia. Działanie na OUN jest dawkozależne, przy dawkach około 5 mg pojawiają się objawy pobudzenia psychoruchowego, a przy 10 mg halucynacje i delirium.
acetylocholina, acetylocholinesteraza, alkaloid tropanowy, antagonista receptorów muskarynowych, atropa belladonna, bariera krew-mózg, bradykardia, bronchodylatacja, ciało rzęskowe, ciśnienie śródgałkowe, cykloplegia, czynność serca, difenoksylat, drogi moczowe, drogi żółciowe, działanie cholinolityczne, działanie przeciwwymiotne, działanie spazmolityczne, ergotamina, fenobarbital, gruczoł zewnątrzwydzielniczy, halucynacje, hemoroidy, korzeń pokrzyku, lek rozszerzający źrenice, miedniczka nerkowa, mięsień gładki, mięsień sercowy, mydriaza, naczynie krwionośne, narząd wzroku, nerw błędny, ośrodkowy układ nerwowy, perystaltyka jelit, pobudzenie psychoruchowe, pralidoksym, receptor muskarynowy, rozszerzenie oskrzeli, sok żołądkowy, spazmolityk, środek antycholinergiczny, tachykardia, układ oddechowy, układ przywspółczulny, układ sercowo-naczyniowy, węzeł zatokowo-przedsionkowy, wydzielina oskrzelowa, zatrucie fosforoorganiczne, zwieracz źrenicy

zatrucie fosforoorganiczne

Powiązane wpisy

Atropina – Dawkowanie i sposób podawania

Wskazania do stosowania – Indywidualny Zestaw Autostrzykawek przeciwko Bojowym Środkom Trującym IZAS-05 Autostrzykawka Atropina: 2 mg/2 ml Autostrzykawka Diazepam: 10 mg/2 ml Autostrzykawka Pralidoksym + Atropina: 600 mg/2 ml + 2 mg/2 ml

Atropina – Właściwości farmakodynamiczne