Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (ang. American Psychiatric Association, APA) to najstarsza i największa organizacja zrzeszająca psychiatrów na świecie, założona w 1844 roku. Obecnie liczy ponad 38 000 członków z USA i innych krajów, co czyni ją wiodącą instytucją w dziedzinie psychiatrii.
APA jest odpowiedzialne za opracowanie i publikację Diagnostycznego i Statystycznego Podręcznika Zaburzeń Psychicznych (DSM), który stanowi podstawowe narzędzie diagnostyczne w psychiatrii na całym świecie. Najnowsza wersja, DSM-5, wydana w 2013 roku, zawiera standardy klasyfikacji zaburzeń psychicznych stosowane w praktyce klinicznej i badaniach naukowych.
Organizacja ta zajmuje się również opracowywaniem wytycznych klinicznych, wspieraniem badań naukowych oraz edukacją medyczną w zakresie psychiatrii. APA prowadzi intensywne działania na rzecz poprawy jakości opieki psychiatrycznej, walki ze stygmatyzacją osób z zaburzeniami psychicznymi oraz promowania zdrowia psychicznego w społeczeństwie.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Schizofrenia dziecięca – Diagnostyka i diagnoza
Schizofrenia dziecięca to rzadkie zaburzenie psychotyczne występujące przed 13. rokiem życia, z częstością około 1 na 40 000 dzieci. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5, wymagających obecności co najmniej dwóch z pięciu głównych objawów (urojenia, halucynacje, zdezorganizowana mowa, zdezorganizowane lub katatoniczne zachowanie, objawy negatywne) przez minimum miesiąc oraz utrzymywania się objawów przez co najmniej 6 miesięcy z istotnym upośledzeniem funkcjonowania społecznego lub szkolnego. Diagnostyka jest skomplikowana ze względu na trudności w odróżnieniu objawów psychotycznych od typowych dla wieku dziecięcego wyobrażeń, nakładanie się symptomów z ASD, ADHD oraz innych zaburzeń rozwojowych, a także ograniczone zdolności komunikacyjne dziecka. Proces diagnostyczny wymaga wielospecjalistycznej oceny psychiatrycznej, badań laboratoryjnych, neuroobrazowych (MRI, CT), EEG oraz testów neuropsychologicznych, a także długotrwałej obserwacji w różnych środowiskach, często z udziałem psychiatry dziecięcego.
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, apatia, badanie obrazowe mózgu, choroba afektywna dwubiegunowa, choroba neurologiczna, czas nieleczonej psychozy, diagnostyka różnicowa, elektroencefalografia, epizod psychotyczny, farmakoterapia, funkcjonowanie poznawcze, guz OUN, halucynacja, klasyfikacja DSM-5, lek przeciwpsychotyczny, MRI, neurolog dziecięcy, objawy negatywne, objawy prodromalne, objawy psychotyczne, obserwacja szpitalna, padaczka, psychiatra dziecięcy, psychoedukacja, psycholog dziecięcy, remisja objawów, schizofrenia dziecięca, spłycenie afektu, terapia indywidualna, terapia rodzinna, tomografia komputerowa, urojenie, zaburzenie genetyczne, zaburzenie psychiczne, zaburzenie psychotyczne, zaburzenie schizoafektywne, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zdezorganizowana mowa, zespół delecji 22q11, zespół interdyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie zbieractwa – Epidemiologia
Zaburzenie zbieractwa charakteryzuje się uporczywymi trudnościami w pozbywaniu się przedmiotów, prowadzącymi do znacznego zagracenia przestrzeni życiowej i upośledzenia funkcjonowania. Średnia częstość występowania w populacji ogólnej wynosi około 2,5% (95% CI 1,7-3,6%), z wyższą częstością u osób powyżej 55. roku życia (do ponad 7%) oraz u osób z współistniejącymi zaburzeniami psychicznymi, zwłaszcza depresją i zaburzeniami lękowymi. Zaburzenie pojawia się najczęściej w wieku nastoletnim (11-15 lat), a jego nasilenie wzrasta z wiekiem. Epidemiologia wskazuje na brak istotnych różnic płciowych, choć w badaniach klinicznych przeważają kobiety, co sugeruje niedodiagnozowanie mężczyzn. Czynniki ryzyka obejmują komponent genetyczny (dziedziczność 26-49%), traumatyczne wydarzenia życiowe oraz czynniki socjoekonomiczne, takie jak samotne zamieszkanie i niski status materialny.
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, badanie populacyjne, badanie przesiewowe, brak wglądu w chorobę, choroba afektywna dwubiegunowa, czynniki genetyczne, diagnoza i leczenie, duża depresja, ICD-11, kryteria DSM-5, kwestionariusz samooceny, narzędzia diagnostyczne, niezdolność do pracy, ocena kliniczna, przebieg choroby, schizofrenia, terapia poznawczo-behawioralna, trauma psychiczna, upośledzenie funkcjonowania, współistniejące zaburzenia psychiczne, zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie zbieractwa, zagrożenie pożarowe - Leksykon chorób i schorzeń
Narcystyczne zaburzenie osobowości – Diagnostyka i diagnoza
Narcystyczne zaburzenie osobowości (NZO) to złożone zaburzenie charakteryzujące się utrwalonym wzorcem wielkościowości, potrzebą podziwu oraz brakiem empatii, rozpoczynające się we wczesnej dorosłości i obecne w różnych kontekstach. Diagnoza opiera się na spełnieniu co najmniej pięciu z dziewięciu kryteriów DSM-5, takich jak wyolbrzymianie własnych osiągnięć, zaabsorbowanie fantazjami o sukcesie, poczucie wyjątkowości, potrzeba nadmiernego podziwu, wykorzystywanie innych, brak empatii oraz aroganckie zachowania. Alternatywny model diagnostyczny DSM-5 uwzględnia ocenę funkcjonowania osobowości w obszarach tożsamości, kierowania sobą, empatii i intymności. Diagnostyka różnicowa jest kluczowa, zwłaszcza w kontekście zaburzeń osobowości z klastra B (borderline, histrioniczne, antyspołeczne), a także wykluczenia objawów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych lub schorzeń somatycznych. Kompleksowa ocena kliniczna obejmuje wywiad, obserwację funkcjonowania społecznego i zawodowego oraz wykorzystanie narzędzi psychometrycznych, takich jak Inwentarz Osobowości Narcystycznej (NPI) czy Międzynarodowe Badanie Zaburzeń Osobowości (IPDE), które stanowią uzupełnienie diagnozy.
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, antyspołeczne zaburzenie osobowości, brak empatii, DSM-5, farmakoterapia, histrioniczne zaburzenie osobowości, narcystyczne zaburzenie osobowości, narcyzm wielkościowy, narcyzm wrażliwy, psycholog kliniczny, psychoterapia psychodynamiczna, remisja objawowa, substancje psychoaktywne, terapia dialektyczno-behawioralna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia skoncentrowana na przeniesieniu, wywiad kliniczny, zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania, zaburzenia osobowości klastra B, zaburzenie afektywne dwubiegunowe, zaburzenie osobowości borderline, zaburzenie osobowości unikającej, zachowania samobójcze - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie lękowe społeczne (fobia społeczna) – Diagnostyka i diagnoza
Zaburzenie lękowe społeczne (fobia społeczna) charakteryzuje się uporczywym lękiem w sytuacjach społecznych, gdzie pacjent obawia się negatywnej oceny. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5 i ICD-11, wymagających obecności lęku trwającego co najmniej 6 miesięcy, powodującego istotne upośledzenie funkcjonowania oraz wykluczenia innych przyczyn medycznych i psychiatrycznych. W diagnostyce stosuje się wywiad kliniczny, badanie fizykalne, badania laboratoryjne oraz standaryzowane narzędzia oceny nasilenia objawów, takie jak Inwentarz Fobii Społecznej (SPIN) z PPV około 88% i NPV około 90%, Mini-SPIN (90% dokładności), LSAS, SIAS czy BSPS. Kluczowe jest różnicowanie z zaburzeniami neurorozwojowymi, paniką, depresją, zaburzeniami osobowości oraz stanami medycznymi jak niedoczynność tarczycy czy choroba Parkinsona.
agorafobia, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, atak paniki, choroba Parkinsona, DSM-5, halitoza, ICD-11, interakcja społeczna, Inwentarz Fobii Społecznej, jąkanie, lęk społeczny, Mini-Inwentarz Fobii Społecznej, mutyzm wybiórczy, nadczynność tarczycy, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość, schizofrenia, Skala Lęku Społecznego Liebowitza, skala SCARED, Światowa Organizacja Zdrowia, unikające zaburzenie osobowości, uogólnione zaburzenie lękowe społeczne, wartość predykcyjna dodatnia, wartość predykcyjna ujemna, zaburzenie depresyjne, zaburzenie dysmorficzne ciała, zaburzenie lękowe społeczne, zaburzenie osobowości schizoidalnej, zaburzenie paniki, zaburzenie stresowe pourazowe, zaburzenie ze spektrum autyzmu - Leksykon chorób i schorzeń
Fobie – Diagnostyka i diagnoza
Fobie to zaburzenia lękowe charakteryzujące się uporczywym, nadmiernym i irracjonalnym lękiem przed określonymi obiektami, sytuacjami lub czynnościami, który utrzymuje się zwykle co najmniej 6 miesięcy. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5 lub ICD-11 i wymaga szczegółowego wywiadu klinicznego, oceny historii medycznej, badania fizykalnego oraz stosowania standaryzowanych narzędzi, takich jak Skala Nasilenia Fobii Specyficznych czy ADIS-IV. Kluczowe jest różnicowanie fobii od innych zaburzeń lękowych (np. GAD, OCD, PTSD) oraz uwzględnienie specyfiki wieku pacjenta, współwystępowania zaburzeń i czynników kulturowych. Fobie dzielą się na specyficzne (np. typ zwierzęcy, środowiskowy, krwi- zastrzyków-ran, sytuacyjny), fobię społeczną oraz agorafobię, z których każda wymaga indywidualnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.
agorafobia, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, atak paniki, DSM-5, farmakoterapia, fobia specyficzna, fobia społeczna, kwestionariusz klaustrofobii, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, rzeczywistość wirtualna, Światowa Organizacja Zdrowia, telepsychiatria, terapia ekspozycyjna, terapia poznawczo-behawioralna, zaburzenie lękowe, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie lękowe z napadami paniki, zaburzenie lęku społecznego, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie paniczne, zaburzenie somatyczne, zaburzenie stresowe pourazowe - Leksykon chorób i schorzeń
Zaburzenie reaktywnego przywiązania – Diagnostyka i diagnoza
Zaburzenie reaktywnego przywiązania (ZRP) to poważne zaburzenie psychiczne rozwijające się u niemowląt i małych dzieci, które nie nawiązały zdrowych więzi emocjonalnych z opiekunami. Diagnoza opiera się na kryteriach DSM-5, obejmujących stały wzorzec emocjonalnego wycofania, trwałe zaburzenia społeczne i emocjonalne oraz historię skrajnie niewystarczającej opieki (np. zaniedbanie społeczne, powtarzające się zmiany opiekunów, wychowanie w instytucjach). Diagnoza wymaga wieku rozwojowego co najmniej 9 miesięcy i pojawienia się objawów przed 5 rokiem życia, z wykluczeniem zaburzeń ze spektrum autyzmu. Proces diagnostyczny jest wieloetapowy i obejmuje wywiady kliniczne, obserwacje behawioralne, ocenę historii rozwojowej oraz wykluczenie innych zaburzeń (np. PTSD, ADHD, ODD). Brak jest specyficznych, zwalidowanych narzędzi diagnostycznych, jednak pomocne mogą być kwestionariusze takie jak RADQ czy półstrukturyzowany wywiad DAI. Kluczowa jest kompleksowa ocena przez psychiatrę dziecięcego lub psychologa klinicznego z doświadczeniem w diagnozie różnicowej.
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, arteterapia, hipoterapia, niepełnosprawność intelektualna, obserwacja behawioralna, Podręcznik Diagnostyczny i Statystyczny Zaburzeń Psychicznych, psychiatra dziecięcy, psycholog kliniczny, wywiad kliniczny, zaburzenie lękowe, zaburzenie nastroju, zaburzenie opozycyjno-buntownicze, zaburzenie reaktywnego przywiązania, zaburzenie współistniejące, zaburzenie zachowania, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zaniedbanie społeczne, zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Żałoba skomplikowana – Patofizjologia i mechanizm
Żałoba skomplikowana (przedłużone zaburzenie żałoby) to stan psychologiczny charakteryzujący się utrzymującymi się ponad rok u dorosłych (ponad 6 miesięcy u dzieci) intensywnymi emocjami i trudnościami w adaptacji do straty bliskiej osoby. W DSM-5-TR z 2021 roku wprowadzono kryteria diagnostyczne umożliwiające odróżnienie tego zaburzenia od normalnej żałoby, depresji i PTSD. Neurobiologicznie obserwuje się u tych pacjentów aktywację jądra półleżącego i ciała migdałowatego, co może tłumaczyć trudności w akceptacji straty i nasilone reakcje emocjonalne. Czynniki ryzyka obejmują traumatyczne i nagłe zgony, bliskie relacje ze zmarłym, wcześniejsze zaburzenia psychiczne oraz niepewne style przywiązania. Żałoba skomplikowana wiąże się z podwyższonym ryzykiem incydentów sercowo-naczyniowych, zaburzeń somatycznych oraz problemów psychospołecznych, takich jak izolacja, lęk i nadużywanie substancji.
agregacja płytek krwi, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, anhedonia, ciało migdałowate, citalopram, cytokina prozapalna, Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych, duże zaburzenie depresyjne, incydent sercowo-naczyniowy, jądro półleżące, kardiomiopatia, katecholamina, lęk separacyjny, myśli samobójcze, nadużywanie substancji, przedłużone zaburzenie żałoby, selektywny inhibitor wychwytu serotoniny, skurcz naczyń, styl przywiązania, teoria przywiązania, terapia ekspozycyjna, terapia poznawczo-behawioralna, terapia żałoby skomplikowanej, układ nagrody w mózgu, układ współczulny, zaburzenie poznawcze, zaburzenie przywiązania, żałoba skomplikowana, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół autystyczny – Diagnostyka i diagnoza
Zespół autystyczny (ASD) to złożone zaburzenie neurorozwojowe diagnozowane na podstawie kryteriów DSM-5, które obejmują trwałe deficyty w trzech obszarach komunikacji społecznej i interakcji oraz co najmniej dwa z czterech typów zachowań ograniczonych i powtarzalnych. Diagnoza wymaga obecności objawów we wczesnym okresie rozwoju, które powodują klinicznie istotne upośledzenie funkcjonowania i nie są lepiej wyjaśnione przez inne zaburzenia. Stopień nasilenia ASD klasyfikuje się na trzy poziomy wsparcia: poziom 1 (wymagający wsparcia), poziom 2 (wymagający znacznego wsparcia) oraz poziom 3 (wymagający bardzo znacznego wsparcia). Proces diagnostyczny jest dwuetapowy, obejmując badania przesiewowe (np. M-CHAT-R/F, STAT, CAST) oraz kompleksową ocenę przez interdyscyplinarny zespół specjalistów, wykorzystujący narzędzia takie jak ADOS-2, ADI-R, CARS i GARS. Dodatkowo, diagnostyka różnicowa obejmuje badania słuchu, wzroku, genetyczne oraz ocenę funkcji poznawczych i sensorycznych.
ADHD, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, Applied Behavior Analysis, ASD, badania przesiewowe, DSM-5, echolalia, neuropsycholog, niepełnosprawność intelektualna, przetwarzanie sensoryczne, terapia behawioralna, terapia zajęciowa, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenia przetwarzania sensorycznego, zaburzenia ze spektrum autyzmu, zaburzenie neurorozwojowe, zespół autystyczny - Leksykon chorób i schorzeń
Zespół stresu pourazowego – Diagnostyka i diagnoza
Zespół stresu pourazowego (PTSD) jest zaburzeniem psychicznym diagnozowanym na podstawie kryteriów DSM-5-TR oraz ICD-11, które różnią się podejściem do klasyfikacji i objawów. DSM-5-TR wymaga obecności objawów z czterech grup: intruzji, unikania, negatywnych zmian w poznaniu i nastroju oraz wzmożonego pobudzenia, utrzymujących się co najmniej miesiąc i powodujących istotne upośledzenie funkcjonowania. ICD-11 upraszcza kryteria do trzech grup objawów i wprowadza odrębną diagnozę Złożonego PTSD, charakteryzującego się dodatkowymi zaburzeniami regulacji emocji, negatywnym obrazem siebie i trudnościami w relacjach. Diagnostyka wymaga szczegółowego wywiadu klinicznego, oceny stanu psychicznego, wykluczenia innych przyczyn oraz zastosowania narzędzi takich jak CAPS-5 (złoty standard), PCL-5 (wynik 31-33 wskazuje na prawdopodobne PTSD), TSQ, PDS-5 i ITQ. Różnicowanie z innymi zaburzeniami, m.in. ASD, zaburzeniami lękowymi, depresją, OCD i zaburzeniami osobowości, jest kluczowe dla prawidłowego rozpoznania.
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, amnezja dysocjacyjna, depersonalizacja, derealizacja, DSM-5-TR, flashback, ICD-11, objawy unikania, ostre zaburzenie stresowe, Światowa Organizacja Zdrowia, wzmożona reakcja przestrachu, zaburzenia związane z traumą, zaburzenie depresyjne, zaburzenie dysocjacyjne, zaburzenie lękowe, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie osobowości, zaburzenie osobowości borderline, zaburzenie paniki, zaburzenie psychiczne, zaburzenie regulacji emocji, zaburzenie związane z używaniem substancji, zdarzenie traumatyczne, zespół stresu pourazowego, złożony PTSD - Leksykon chorób i schorzeń
Napady paniki i zaburzenie paniczne – Diagnostyka i diagnoza
Diagnoza zaburzenia panicznego według DSM-5 wymaga wystąpienia nawracających, niespodziewanych napadów paniki oraz co najmniej jednego miesiąca utrzymującego się niepokoju lub obaw związanych z kolejnymi atakami bądź znaczącą zmianą zachowania. Napad paniki definiowany jest jako nagły, intensywny epizod strachu lub dyskomfortu, osiągający szczyt w ciągu kilku minut, z co najmniej czterema objawami takimi jak kołatanie serca, duszność, ból w klatce piersiowej, zawroty głowy czy derealizacja. Częstotliwość ataków jest zmienna, od kilku dziennie do kilku rocznie, ale musi przekraczać pojedynczy epizod. Diagnostyka obejmuje szczegółowy wywiad, badanie fizykalne oraz badania laboratoryjne i obrazowe w celu wykluczenia innych przyczyn somatycznych i psychiatrycznych, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, zaburzenia endokrynologiczne czy inne zaburzenia lękowe. W diagnostyce pomocne są standaryzowane narzędzia, m.in. Panic Disorder Severity Scale (PDSS) i Patient Health Questionnaire for Panic Disorder.
agorafobia, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, arytmia, D-dimer, depersonalizacja, derealizacja, dławica piersiowa, DSM-5, elektrokardiogram, enzym sercowy, fobia specyficzna, fobia społeczna, funkcja tarczycy, guz chromochłonny, hipoglikemia, hipokaliemia, hormon tyreotropowy, Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta, nadczynność tarczycy, napad paniki, ostry zespół wieńcowy, parestezja, psycholog kliniczny, selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, Skala GAD-7, terapia poznawczo-behawioralna, zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenie paniczne, zaburzenie somatyzacyjne, zatorowość płucna, zawał mięśnia sercowego, zespół stresu pourazowego - Leksykon chorób i schorzeń
Dyzforia płciowa – Objawy
Dysforia płciowa to stan charakteryzujący się trwałą (≥6 miesięcy) niezgodnością między doświadczaną/wyrażaną płcią a płcią przypisaną przy urodzeniu, powodujący istotny kliniczny dystres lub zaburzenia funkcjonowania. U dzieci diagnoza wymaga obecności co najmniej 6 objawów, w tym silnego pragnienia bycia płci przeciwnej, natomiast u młodzieży i dorosłych – co najmniej 2 objawów, takich jak pragnienie zmiany cech płciowych czy bycia traktowanym jako osoba innej płci. Dysforia często pojawia się między 4. a 7. rokiem życia, jednak u 80-90% dzieci objawy mogą ustąpić przed okresem dojrzewania. W okresie dojrzewania nasila się dyskomfort związany z rozwojem drugorzędowych cech płciowych, co może prowadzić do poważnych zaburzeń psychicznych, w tym depresji (40-60%), lęku (50-60%), niskiej samooceny (50-70%), a także wysokiego ryzyka myśli samobójczych (48,3%) i prób samobójczych (23,8%). Współistnieją również zaburzenia odżywiania, osobowości oraz nadużywanie substancji psychoaktywnych (28%).
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, bezrobocie, bloker dojrzewania, depresja, Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych, drugorzędowe cechy płciowe, DSM-5, dysforia płciowa, dystres, myśli samobójcze, nadużywanie substancji psychoaktywnych, operacja afirmująca płeć, osoba transpłciowa, samookaleczenie, terapia hormonalna, tożsamość płciowa, zaburzenie depresyjne, zaburzenie funkcjonowania społecznego, zaburzenie nastroju, zaburzenie obrazu ciała, zaburzenie odżywiania, zaburzenie osobowości, zaburzenie związane z używaniem substancji psychoaktywnych, zdrowie psychiczne