guz podścieliskowy przewodu pokarmowego
Guz podścieliskowy przewodu pokarmowego (GIST, Gastrointestinal Stromal Tumor) to najczęstszy nowotwór mezenchymalny przewodu pokarmowego. Wywodzi się z komórek Cajala (ICC) lub ich prekursorów, które odpowiadają za koordynację ruchów perystaltycznych przewodu pokarmowego.
Większość GIST (około 95%) charakteryzuje się ekspresją antygenu CD117 (białko c-KIT) wykrywanego badaniem immunohistochemicznym. U 70-80% pacjentów występuje mutacja w genie KIT, a u 5-10% w genie PDGFRA (Platelet-Derived Growth Factor Receptor Alpha). Mutacje te prowadzą do konstytutywnej aktywacji receptorów kinazy tyrozynowej, co stymuluje niekontrolowaną proliferację komórek.
Najczęstszą lokalizacją GIST jest żołądek (60-70%), następnie jelito cienkie (20-30%), odbytnica (5%) i przełyk (mniej niż 5%). Guzy te mogą manifestować się niespecyficznymi objawami jak ból brzucha, krwawienie z przewodu pokarmowego, niedokrwistość czy wyczuwalny guz. W około 30% przypadków nowotwór jest wykrywany przypadkowo podczas badań obrazowych lub zabiegów chirurgicznych.
Diagnostyka GIST obejmuje badania obrazowe (TK, MRI, endoskopia), biopsję oraz badania immunohistochemiczne. Ocena ryzyka złośliwości opiera się głównie na wielkości guza, lokalizacji oraz indeksie mitotycznym. Podstawową metodą leczenia jest resekcja chirurgiczna. W przypadku guzów nieoperacyjnych, nawrotowych lub przerzutowych stosuje się terapię celowaną inhibitorami kinaz tyrozynowych (imatynib, sunitynib, regorafenib).
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Gist (guz podścieliskowy przewodu pokarmowego) – Patofizjologia i mechanizm
Guzy podścieliskowe przewodu pokarmowego (GIST) to najczęstsze nowotwory mezenchymalne przewodu pokarmowego, wywodzące się z komórek Cajala lub ich prekursorów, głównie lokalizujące się w żołądku i jelicie cienkim. Patogeneza GIST opiera się na aktywujących mutacjach w genach KIT (75-85% przypadków, głównie ekson 11) oraz PDGFRA (10-15%, eksony 12, 14, 18), które prowadzą do konstytutywnej aktywacji receptorów kinaz tyrozynowych i uruchomienia kluczowych szlaków sygnałowych: RAS/RAF/MAPK, PI3K/AKT/mTOR oraz JAK/STAT. Około 10-15% GIST to typ dziki (wild-type), bez mutacji KIT/PDGFRA, z alternatywnymi mechanizmami patogenezy, takimi jak niedobór dehydrogenazy bursztynianowej (SDH), mutacje NF1, RAS i BRAF. Mechanizmy epigenetyczne, w tym hipermetylacja DNA i modyfikacje histonów (np. mutacje SETD2), oraz aberracje chromosomowe (utrata 14q, 22q i innych regionów) również odgrywają istotną rolę w rozwoju i progresji GIST. Terapia celowana inhibitorami kinaz tyrozynowych (TKI), takimi jak imatynib, jest skuteczna, jednak wtórne mutacje w KIT i PDGFRA prowadzą do oporności na leczenie, co wymaga stosowania kolejnych generacji TKI (sunitynib, regorafenib, rypretynib).
aberracja chromosomowa, apoptoza, choroba uchyłkowa, czynnik wzrostu komórek macierzystych, GIST typu dzikiego, gruczolak przysadki, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, hipermetylacja DNA, hiperpigmentacja skóry, inhibitor kinazy tyrozynowej, kinaza tyrozynowa KIT, komórki Cajala, leczenie adjuwantowe, leczenie neoadjuwantowe, metylacja DNA, modyfikacja histonów, mutacja D842V, neurofibromatoza typu 1, niedobór dehydrogenazy bursztynianowej, nowotwór mezenchymalny, przyzwojak, receptor alfa płytkopochodnego czynnika wzrostu, sekwencjonowanie nowej generacji, szlak JAK-STAT, szlak PI3K/AKT/mTOR, szlak RAS/RAF/MAPK, trimetylacja histonu, trudność w połykaniu, zespół Carneya-Stratakisa, zespół dziedziczny, zespół jelita drażliwego - Leksykon chorób i schorzeń
Gist (guz podścieliskowy przewodu pokarmowego) – Etiologia i przyczyny
Gastrointestinal stromal tumor (GIST) to nowotwór wywodzący się z przewodu pokarmowego, powstający najczęściej w wyniku mutacji somatycznych w genach KIT (75-80% przypadków) i PDGFRA (5-10%). Mutacje te prowadzą do konstytutywnej aktywacji receptorów kinazy tyrozynowej, co skutkuje niekontrolowanym wzrostem komórek. Najczęstsze mutacje w genie KIT dotyczą eksonu 11 (~90%), a w PDGFRA eksonów 12, 14 i 18, z mutacją D842V w PDGFRA (~8%) wiążącą się z opornością na imatynib. Około 10-15% GIST to guzy typu „dzikiego” bez mutacji KIT/PDGFRA, często związane z mutacjami w genach SDH, NF1, BRAF i innych. GIST występuje głównie u osób powyżej 50. roku życia, z nieco wyższą częstością u mężczyzn, a rzadko u dzieci, gdzie dominują guzy typu dzikiego i SDH-niedoborowe, wykazujące oporność na standardowe inhibitory kinazy tyrozynowej.
chemioterapia, choroba von Recklinghausena, czynnik wzrostu komórek macierzystych, dehydrogenaza bursztynianowa, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, hipermetylacja, inhibitor kinazy tyrozynowej, komórki Cajala, mutacja D842V, mutacja genetyczna, mutacja genu KIT, neurofibromatoza typu 1, perystaltyka jelit, przyzwojak, radioterapia, receptor CD117, receptor kinazy tyrozynowej, triada Carneya, zespół Carneya-Stratakisa - Leksykon chorób i schorzeń
Polipy żołądka – Leczenie
Polipy żołądka to nieprawidłowe wyrośla na błonie śluzowej żołądka, często wykrywane przypadkowo podczas gastroskopii. Diagnostyka powinna obejmować ocenę histologiczną polipa i otaczającej błony śluzowej, z polipektomią zalecaną dla polipów nowotworowych oraz tych ≥1 cm, ze względu na ryzyko dysplazji wysokiego stopnia lub wczesnego raka. Typy polipów różnią się ryzykiem transformacji nowotworowej: polipy gruczołów dna żołądka (FGP) mają niskie ryzyko, lecz wymagają usunięcia, jeśli >1 cm lub z dysplazją, a w przypadku związku z długotrwałym stosowaniem inhibitorów pompy protonowej (PPI) zaleca się ich odstawienie. Polipy hiperplastyczne (GHP), często związane z zakażeniem Helicobacter pylori, powinny być usunięte, jeśli >0,5 cm lub z dysplazją, a eradykacja H. pylori może prowadzić do regresji zmian. Polipy gruczolakowe cechują się wysokim ryzykiem złośliwienia i wymagają resekcji podśluzówkowej oraz regularnej kontroli endoskopowej co 3-5 lat po resekcji.
biopsja, błona śluzowa żołądka, dysplazja wysokiego stopnia, endoskopowa dysekcja podśluzówkowa, endoskopowa resekcja błony śluzowej, eradykacja Helicobacter pylori, ezofagogastroduodenoskopia, gastrektomia, gastroskopia, guz neuroendokrynny żołądka, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, hipergastrynemia, inhibitor pompy protonowej, niedokrwistość z niedoboru żelaza, polip gruczolakowy, polip hiperplastyczny, polip żołądka, polipektomia, polipektomia endoskopowa, rak żołądka, rakowiak żołądka, resekcja chirurgiczna, rodzinna polipowatość gruczolakowa, transformacja złośliwa, zakażenie Helicobacter pylori - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Diagnostyka i diagnoza
Guzy desmoidowe, czyli fibromatoza agresywna, to rzadkie, łagodne nowotwory tkanki łącznej o miejscowej agresywności i braku potencjału przerzutowego, najczęściej lokalizujące się w obrębie brzucha, kończyn i tułowia. Diagnostyka obrazowa opiera się głównie na MRI, które umożliwia precyzyjną ocenę lokalizacji, wielkości oraz stopnia komórkowości guza (sygnał T2), a także monitorowanie odpowiedzi na leczenie, z uniknięciem promieniowania jonizującego. CT jest szczególnie przydatne w guzach krezki jelita, natomiast USG służy do wstępnej oceny i obrazowania guzów piersi. PET-CT ma ograniczoną wartość diagnostyczną, choć możliwy jest umiarkowany wychwyt FDG (SUVmax). Ostateczne rozpoznanie wymaga biopsji gruboigłowej z oceną histopatologiczną i immunohistochemiczną, w tym dodatnim wybarwieniem na jądrową β-kateninę (ok. 90% przypadków). Analiza molekularna obejmuje sekwencjonowanie CTNNB1 (mutacje w eksonie 3 w 85-90% sporadycznych przypadków) oraz APC, co pozwala na różnicowanie guzów sporadycznych od związanych z FAP i zespołem Gardnera.
aktywna obserwacja, badanie immunohistochemiczne, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, fibromatoza agresywna, guz desmoidowy, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, guz włóknisty odosobniony, keloid, kolonoskopia, mięsak prążkowanokomórkowy, mięśniak gładkokomórkowy, nerwiakowłókniak, nowotwór tkanki łącznej, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, stwardniające zapalenie krezki, tłuszczakomięsak, tomografia komputerowa, ultrasonografia, włókniakomięsak, włóknienie zaotrzewnowe, zespół Gardnera, zespół polipowatości rodzinnej - Leksykon chorób i schorzeń
Gist (guz podścieliskowy przewodu pokarmowego) – Epidemiologia
Gastrointestinal stromal tumor (GIST) to najczęstszy nowotwór mezenchymalny przewodu pokarmowego, stanowiący 1-3% wszystkich nowotworów tego układu. Częstość występowania wynosi 10-15 przypadków na milion osób rocznie, z rocznym wzrostem zachorowalności do 1,02/100 000 osobolat w 2019 roku. GIST lokalizuje się najczęściej w żołądku (50-60%) i jelicie cienkim (20-35%), a lokalizacja ma znaczenie prognostyczne – guzy żołądka rokują lepiej niż jelita cienkiego. Czynniki prognostyczne obejmują wielkość guza (>5 cm), wskaźnik mitotyczny, lokalizację oraz obecność pęknięcia guza. Pięcioletnie przeżycie specyficzne dla choroby wynosi 82%, z najlepszym wynikiem u pacjentów poddanych leczeniu chirurgicznemu (86%). Wzrost wykrywalności w stadium miejscowym i przerzutowym obserwowany w ostatnich latach podkreśla znaczenie wczesnej diagnostyki i monitorowania.
choroba nawrotowa, choroba przerzutowa, endoskopowa ultrasonografia, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, imatynib, inhibitor kinazy tyrozynowej, klasyfikacja TNM, leczenie chirurgiczne, mutacja KIT, nowotwór mezenchymalny przewodu pokarmowego, potencjał złośliwy, pozytonowa tomografia emisyjna, przerzut odległy, przeżycie specyficzne dla choroby, regorafenib, ripretynib, stadium odległe, stadium regionalne, sunitynib, terapia celowana, tomografia komputerowa, wskaźnik mitotyczny, wskaźnik przeżycia całkowitego - Leksykon chorób i schorzeń
Neurofibromatoza typu 1 – Etiologia i przyczyny
Neurofibromatoza typu 1 (NF1) jest autosomalnie dominującym zaburzeniem genetycznym spowodowanym mutacją w genie NF1 na chromosomie 17q11.2, kodującym neurofibrominę – białko supresorowe nowotworów regulujące szlak RAS/MAPK. Mutacje prowadzą do utraty funkcji neurofibrominy, co skutkuje nadaktywnością szlaku RAS, niekontrolowanym wzrostem komórek i powstawaniem nerwiakowłókniaków oraz innych zmian nowotworowych. Dwualleliczna inaktywacja genu NF1, zwana „drugim trafieniem”, jest kluczowa dla rozwoju nerwiakowłókniaków, plam café-au-lait i guzów kłębkowych. Penetracja genu jest całkowita, ale ekspresja kliniczna jest zmienna, a objawy mogą pojawiać się stopniowo przez całe życie. Około 50% przypadków to mutacje de novo, głównie pochodzenia ojcowskiego. NF1 jest klasyfikowana jako RASopatia i wiąże się z ryzykiem powikłań takich jak nadciśnienie tętnicze (w tym wtórne do pheochromocytoma lub zwężenia tętnicy nerkowej) oraz zwiększone ryzyko nowotworów, w tym GIST, raka piersi i mięsaka.
choroba von Recklinghausena, dysplazja włóknisto-mięśniowa, dziedziczenie autosomalne dominujące, GIST, guz chromochłonny, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, komórka Schwanna, mutacja de novo, mutacja genu NF1, nerwiakowłókniak, nerwiakowłókniak splotowaty, neurofibromina, plama café-au-lait, RASopatia, supresor nowotworowy, szlak RAS, szlak RAS/MAPK, utrata heterozygotyczności, zaburzenie ze spektrum autyzmu, zespół nadpobudliwości psychoruchowej, zwężenie tętnicy nerkowej