guz desmoidowy
Guz desmoidowy (fibroma desmoides, aggressive fibromatosis) to łagodny, ale miejscowo agresywny nowotwór tkanek miękkich, wywodzący się z komórek fibroblastycznych. Charakteryzuje się naciekającym wzrostem i wysokim ryzykiem wznowy miejscowej po resekcji, mimo braku zdolności do tworzenia przerzutów odległych.
Guzy desmoidowe mogą występować w dwóch głównych postaciach: sporadycznej (najczęściej w obrębie powłok brzusznych, kończyn lub okolicy ramienno-barkowej) oraz związanej z zespołem rodzinnej polipowatości gruczolakowatej (FAP). Postać związana z FAP często lokalizuje się w jamie brzusznej (śródbrzuszne, krezkowe). Patogeneza tych guzów wiąże się z mutacjami w szlaku Wnt/β-katenina, a w przypadkach związanych z FAP – z mutacjami genu APC.
Diagnostyka obejmuje badania obrazowe (MRI jako metoda z wyboru) oraz biopsję gruboigłową. W obrazie histopatologicznym widoczne są wydłużone komórki fibroblastyczne o niskiej atypii, ułożone w pęczki, z niewielką aktywnością mitotyczną, otoczone bogatym podścieliskiem kolagenowym. Charakterystyczne jest dodatnie barwienie immunohistochemiczne na β-kateninę jądrową.
Leczenie ma charakter multidyscyplinarny i powinno być dostosowane indywidualnie. Obejmuje obserwację aktywną (watch & wait), chirurgię oszczędzającą (gdy możliwa jest resekcja R0 bez znacznego okaleczenia), radioterapię oraz farmakoterapię (NLPZ, tamoksyfen, inhibitory kinaz tyrozynowych). Ze względu na zmienny przebieg naturalny i możliwość spontanicznej regresji, w przypadkach bezobjawowych coraz częściej rekomenduje się strategię aktywnej obserwacji.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Leczenie
Guzy desmoidowe (fibromatoza desmoidalna) to miejscowo agresywne nowotwory tkanki łącznej, charakteryzujące się brakiem przerzutów, ale wysokim ryzykiem naciekania tkanek i nawrotów (25-60% po leczeniu chirurgicznym). Obecnie preferowaną strategią pierwszego rzutu jest aktywna obserwacja („watch and wait”) z monitorowaniem obrazowym co 3-6 miesięcy, gdyż około 20% guzów ulega samoistnej regresji. Chirurgia jest zarezerwowana dla guzów ściany brzucha opornych na obserwację lub powodujących poważne objawy, a celem jest wycięcie guza z marginesem zdrowej tkanki, co bywa utrudnione ze względu na naciekający charakter zmian. Radioterapia stosowana jest jako leczenie uzupełniające lub ratunkowe, z dawkami mediana 54 Gy (zakres 39-66 Gy), skuteczna u około 75% pacjentów, ale z ryzykiem powikłań, zwłaszcza w obrębie jamy brzusznej. Terapie systemowe, w tym nowo zatwierdzony w 2023 r. nirogacestat (150 mg p.o. 2x dziennie), inhibitory kinazy tyrozynowej (sorafenib, imatynib, pazopanib) oraz chemioterapia (schematy oparte na doksorubicynie lub metotreksacie z alkaloidami vinca), są wskazane w przypadku progresji, objawowych guzów lub u pacjentów z FAP. Nirogacestat wykazał w badaniu DeFi 41% odpowiedzi obiektywnych i 76% przeżycia wolnego od progresji po 2 latach.
aktywna obserwacja, antyoksydant, badanie obrazowe, biopsja gruboigłowa, chemioterapia, cyklooksygenaza-2, dakarbazyna, doksorubicyna, działanie niepożądane, fibromatoza desmoidalna, guz desmoidowy, hormonoterapia, ibuprofen, imatynib, inhibitor gamma-sekretazy, inhibitor kinazy tyrozynowej, karboplatyna, krioablacja, leczenie chirurgiczne, leczenie ratunkowe, leczenie uzupełniające, metotreksat, mięsak, naciekanie tkanki, naproksen, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nirogacestat, pazopanib, przeztętnicza chemoembolizacja, radioterapia, rodzinna polipowatość gruczolakowata, samoistna regresja, sorafenib, strategia watch and wait, sulindak, tamoksyfen, tkanka łączna, wiązka promieniowania, winblastyna, winorelbina, wtórny nowotwór złośliwy, zespół specjalistyczny, złamanie patologiczne - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Patofizjologia i mechanizm
Guzy desmoidowe to rzadkie, niemetastazujące, ale miejscowo agresywne nowotwory tkanki miękkiej, wywodzące się z monoklonalnej proliferacji fibroblastów i miofibroblastów. Patogeneza tych guzów opiera się głównie na dysregulacji szlaku Wnt/β-katenina, z mutacjami w genie CTNNB1 (w 85-90% sporadycznych przypadków) lub genie APC (w guzach związanych z rodzinną polipowatością gruczolakowatą, FAP). Mutacja 45F w CTNNB1 wiąże się z wysokim ryzykiem nawrotu. Dodatkowo, szlak Notch jest zaangażowany w rozwój guzów, a jego aktywacja następuje poprzez γ-sekretazę, co stanowi cel terapeutyczny. Czynniki hormonalne, zwłaszcza estrogeny, oraz urazy chirurgiczne lub mechaniczne są istotnymi czynnikami ryzyka, wpływającymi na proliferację i lokalizację guzów. Guzy wykazują tendencję do naciekania mięśni, naczyń i nerwów, co komplikuje leczenie chirurgiczne i zwiększa ryzyko nawrotów.
ablacja przezskórna, aktywacja konstytutywna, czynnik wzrostu, fibromatoza agresywna, fibromatoza desmoidalna, gen APC, gen supresorowy, guz desmoidowy, inhibitor aromatazy, inhibitor gamma-sekretazy, inhibitor kinazy, lek cytotoksyczny, lek przeciwzapalny, mutacja aktywująca, mutacja CTNNB1, mutacja somatyczna, nowotwór tkanki miękkiej, pochodzenie mezenchymalne, proliferacja fibroblastów, proliferacja miofibroblastów, rodzinna polipowatość gruczolakowata, szlak Notch, szlak Wnt, terapia hormonalna, wewnątrzkomórkowa domena Notch - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Zapobieganie i profilaktyka
Guzy desmoidowe to zmiany tkanki łącznej powstające na skutek mutacji genetycznych, charakteryzujące się miejscowym, inwazyjnym wzrostem bez zdolności do przerzutów. Kluczowym wyzwaniem klinicznym jest profilaktyka, zwłaszcza u pacjentów z rodzinną polipowatością gruczolakowatą (FAP). Czynniki ryzyka dzieli się na niemodyfikowalne (lokalizacja mutacji genu APC, wywiad rodzinny, płeć żeńska, pozajelitowe manifestacje FAP) oraz modyfikowalne, głównie związane z procedurami chirurgicznymi, zwłaszcza kolektomią i proktokolektomią. Większość guzów rozwija się w ciągu 2-3 lat po zabiegu w obrębie jamy brzusznej, co podkreśla znaczenie wczesnej oceny ryzyka i odpowiedniego planowania leczenia.
badanie molekularne, guz desmoidowy, kolektomia, kolektomia profilaktyczna, leczenie farmakologiczne, manifestacja kliniczna, mutacja genetyczna, mutacja genu APC, nowotwór złośliwy, ocena histologiczna, proktokolektomia, przeżywalność, rodzinna polipowatość gruczolakowata, selektywny modulator receptora estrogenowego, technika małoinwazyjna, terapia medyczna, tkanka łączna, uraz chirurgiczny, usunięcie chirurgiczne, wywiad rodzinny, zabieg operacyjny, zespół Gardnera, zespolenie krętniczo-odbytnicze, zmiana prekursorowa - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Diagnostyka i diagnoza
Guzy desmoidowe, czyli fibromatoza agresywna, to rzadkie, łagodne nowotwory tkanki łącznej o miejscowej agresywności i braku potencjału przerzutowego, najczęściej lokalizujące się w obrębie brzucha, kończyn i tułowia. Diagnostyka obrazowa opiera się głównie na MRI, które umożliwia precyzyjną ocenę lokalizacji, wielkości oraz stopnia komórkowości guza (sygnał T2), a także monitorowanie odpowiedzi na leczenie, z uniknięciem promieniowania jonizującego. CT jest szczególnie przydatne w guzach krezki jelita, natomiast USG służy do wstępnej oceny i obrazowania guzów piersi. PET-CT ma ograniczoną wartość diagnostyczną, choć możliwy jest umiarkowany wychwyt FDG (SUVmax). Ostateczne rozpoznanie wymaga biopsji gruboigłowej z oceną histopatologiczną i immunohistochemiczną, w tym dodatnim wybarwieniem na jądrową β-kateninę (ok. 90% przypadków). Analiza molekularna obejmuje sekwencjonowanie CTNNB1 (mutacje w eksonie 3 w 85-90% sporadycznych przypadków) oraz APC, co pozwala na różnicowanie guzów sporadycznych od związanych z FAP i zespołem Gardnera.
aktywna obserwacja, badanie immunohistochemiczne, biopsja cienkoigłowa, biopsja gruboigłowa, fibromatoza agresywna, guz desmoidowy, guz podścieliskowy przewodu pokarmowego, guz włóknisty odosobniony, keloid, kolonoskopia, mięsak prążkowanokomórkowy, mięśniak gładkokomórkowy, nerwiakowłókniak, nowotwór tkanki łącznej, pozytonowa tomografia emisyjna, rezonans magnetyczny, sekwencjonowanie nowej generacji, stwardniające zapalenie krezki, tłuszczakomięsak, tomografia komputerowa, ultrasonografia, włókniakomięsak, włóknienie zaotrzewnowe, zespół Gardnera, zespół polipowatości rodzinnej - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Guzy desmoidowe (fibromatosis desmoides) to rzadkie, łagodne nowotwory mezenchymalne tkanki łącznej, charakteryzujące się lokalną inwazyjnością i wysokim ryzykiem nawrotów, szczególnie w obrębie kończyn, jamy brzusznej i szyi. Mimo braku przerzutów odległych, guzy te mogą powodować znaczne obciążenie kliniczne, w tym przewlekły ból (do 63% pacjentów), zaburzenia snu (73%), drażliwość (46%) oraz lęk i depresję (15%). Szczególnie niebezpieczne są guzy wewnątrzbrzuszne, zwłaszcza u pacjentów z rodzinną polipowatością gruczolakowatą (FAP). Diagnostyka i leczenie wymagają interdyscyplinarnego podejścia, obejmującego chirurgów onkologów, onkologów klinicznych, radiologów, patologów, radioterapeutów, pielęgniarki onkologiczne, farmaceutów, fizjoterapeutów, dietetyków, pracowników socjalnych oraz zespoły genetyczne. Standard leczenia obejmuje aktywną obserwację (monitorowanie co 3-6 miesięcy), leczenie chirurgiczne, radioterapię, chemioterapię, terapie celowane (np. inhibitory kinazy tyrozynowej sorafenib) oraz terapię hormonalną, a także nowo zatwierdzony przez FDA nirogacestat – inhibitor gamma-sekretazy.
agresywna fibromatoza, aktywna obserwacja, badanie obrazowe, ból przewlekły, chemioterapia, chemioterapia dożylna, FAP, fibromatoza desmoidalna, guz desmoidowy, hepatotoksyczność, inhibitor COX-2, inhibitor gamma-sekretazy, inhibitor kinazy tyrozynowej, krioablacja, leczenie chirurgiczne, lęk i depresja, mielosupresja, mięsak, neuropatia, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nirogacestat, nowotwór mezenchymalny, nudności i wymioty, opieka paliatywna, radioterapia, rezonans magnetyczny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sorafenib, supresja szpiku kostnego, terapia hormonalna, zapalenie błon śluzowych, zespół multidyscyplinarny, zmęczenie - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Objawy
Guzy desmoidowe, znane również jako agresywna fibromatoza, to rzadkie, miejscowo agresywne nowotwory tkanki miękkiej wywodzące się z fibroblastów. Mimo braku zdolności do przerzutów, charakteryzują się naciekowym wzrostem, co może prowadzić do znacznych powikłań klinicznych, w tym ucisku na narządy i struktury sąsiadujące. Najczęściej lokalizują się w jamie brzusznej, kończynach i ścianie brzucha, a ich występowanie jest najczęstsze u osób w wieku 35-40 lat, z przewagą kobiet. Objawy zależą od lokalizacji i rozmiaru guza, obejmując ból (obecny u 63% pacjentów), ograniczenie funkcji, obrzęk, zmęczenie oraz objawy miejscowe, takie jak niedrożność jelit, duszność czy deficyty neurologiczne. Przebieg kliniczny jest zmienny – od spontanicznej regresji (20-28%) i stabilizacji (32-60%) do progresji (20-40%), a ryzyko nawrotów po resekcji chirurgicznej wynosi od 24% do 77%, nawet przy czystych marginesach. Ból jest istotnym wskaźnikiem prognostycznym i znacząco wpływa na jakość życia, prowadząc do zaburzeń snu, lęku i depresji.
agresywna fibromatoza, deficyt neurologiczny, dysfagia, dysmorfofobia, fibroblast, guz desmoidowy, jama brzuszna, malaise, nawrót miejscowy, niedrożność jelit, nowotwór tkanki miękkiej, obraz T1-zależny, obraz T2-zależny, perforacja jelit, resekcja chirurgiczna, rezonans magnetyczny, sepsa, spontaniczna regresja, tomografia komputerowa, ucisk dróg oddechowych, ucisk naczyń krwionośnych, wodonercze, zaburzenie funkcjonalne, żywienie pozajelitowe - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Epidemiologia
Guzy desmoidowe (DT) to rzadkie, miejscowo agresywne nowotwory tkanek miękkich, stanowiące około 0,03% wszystkich nowotworów i mniej niż 3% nowotworów tkanek miękkich, z zapadalnością 2-6 przypadków na milion osób rocznie. Występują głównie u osób w wieku 15-60 lat, z przewagą kobiet (stosunek 2:1 do 3,9:1). Etiologia obejmuje mutacje w genie CTNNB1 (85-90% przypadków sporadycznych) oraz mutacje germinalne w genie APC u pacjentów z rodzinną polipowatością gruczolakowatą (FAP), u których ryzyko rozwoju DT jest 800-1000-krotnie wyższe. Czynniki ryzyka to m.in. wcześniejsza ciąża, urazy, zabiegi chirurgiczne, rodzinne występowanie DT oraz implanty piersi (SIR 482-823). Diagnostyka i leczenie wymagają podejścia multidyscyplinarnego, a nowo wprowadzone kody ICD-10 ułatwiają epidemiologię i badania kliniczne.
aktywna obserwacja, aktywny nadzór, badanie kontrolne, badanie obrazowe, beta-katenina, biomarker predykcyjny, gen APC, guz desmoidowy, inhibitor gamma-sekretazy, inhibitor kinazy tyrozynowej, mutacja CTNNB1, mutacja germinalna, nowotwór tkanki miękkiej, protokół nadzoru, przerzut, przeżycie wolne od nawrotu, przeżycie wolne od progresji, rezonans magnetyczny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, spontaniczna regresja, szczyt zachorowań, szlak Notch, zapadalność, zespół multidyscyplinarny - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Etiologia i przyczyny
Guzy desmoidowe to rzadkie, miejscowo inwazyjne nowotwory tkanki miękkiej, klasyfikowane jako łagodne, lecz wykazujące agresywny wzrost i naciekające okoliczne struktury, co może prowadzić do znacznej chorobowości i śmiertelności. Patogeneza opiera się głównie na zaburzeniach szlaku Wnt/β-katenina, z mutacjami w genie CTNNB1 (obecnymi w około 85% sporadycznych przypadków, w tym mutacja 45F związana z wysokim ryzykiem nawrotu) oraz w genie APC (odpowiedzialnym za guzy związane z rodzinną polipowatością gruczolakowatą – FAP – oraz 10-15% sporadycznych przypadków). Inne mutacje, m.in. w genach AKT1, BRAF i TP53, mogą również uczestniczyć w rozwoju tych nowotworów. Czynniki ryzyka obejmują FAP (z 850-krotnie zwiększonym ryzykiem), zespół Gardnera, wpływ estrogenów (szczególnie w ciąży i przy stosowaniu antykoncepcji hormonalnej), urazy mechaniczne (obserwowane w 25% przypadków) oraz zabiegi chirurgiczne, zwłaszcza u pacjentów z FAP. Guzy desmoidowe najczęściej występują u osób w wieku 15-60 lat, z przewagą u kobiet, co podkreśla rolę hormonów w ich etiologii.
beta-katenina, doustny środek antykoncepcyjny, estrogen, fibroblast, gen supresorowy APC, guz desmoidowy, miofibroblast, mutacja genu APC, mutacja genu BRAF, mutacja genu TP53, mutacja somatyczna, Notch1, nowotwór tkanki miękkiej, profilaktyczna kolektomia, resekcja chirurgiczna, rodzinna polipowatość gruczolakowata, szlak Notch, trisomia chromosomów, wewnątrzkomórkowa domena Notch, zespół Gardnera - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Rokowania, prognozy i postęp choroby
Guzy desmoidowe to rzadkie, lokalnie inwazyjne nowotwory mezenchymalne, które nie dają przerzutów, ale charakteryzują się wysokim ryzykiem nawrotów po leczeniu. Pięcioletni wskaźnik przeżycia wynosi około 96%, a 15-letni 87%, jednak nawroty występują u 30-33% pacjentów w ciągu 5-10 lat, a w przypadku leczenia wyłącznie chirurgicznego wskaźniki te wzrastają do 34-38%. Nawroty są częstsze przy dodatnich marginesach resekcji (54% po 10 latach) w porównaniu do ujemnych (27%). Kluczowe czynniki prognostyczne to lokalizacja guza (gorsze rokowanie w kończynach, lepsze w ścianie jamy brzusznej), wiek pacjenta (młodszy wiek wiąże się z wyższym ryzykiem nawrotu) oraz rozmiar guza. Przebieg kliniczny jest nieprzewidywalny i może obejmować spontaniczną regresję, stabilizację lub progresję choroby, co utrudnia planowanie terapii.
analiza wieloczynnikowa, badanie retrospektywne, całkowita resekcja, czynnik prognostyczny, dodatni margines, guz desmoidowy, inwazyjność lokalna, leczenie skojarzone, margines chirurgiczny, niecałkowita resekcja, niedrożność jelit, nomogram prognostyczny, nowotwór mezenchymalny, ocena ryzyka, progresja choroby, przebieg kliniczny, przeżycie wolne od nawrotu miejscowego, radioterapia, resekcja chirurgiczna, resekcja guza, ściana jamy brzusznej, spontaniczna regresja, stabilna choroba, ujemny margines, wskaźnik nawrotów, wskaźnik przeżycia 5-letni, wycięcie miejscowe