profilaktyczna kolektomia
Profilaktyczna kolektomia to zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu całego jelita grubego (okrężnicy) u pacjenta, który nie ma obecnie objawów choroby, ale jest obciążony wysokim ryzykiem rozwoju raka jelita grubego. Procedura ta jest rozważana głównie u osób z genetycznymi predyspozycjami, takimi jak zespół Lyncha (HNPCC), rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) czy jej łagodniejsza odmiana – zespół Gardnera.
U pacjentów z FAP ryzyko rozwoju raka jelita grubego do 40. roku życia wynosi niemal 100%, dlatego profilaktyczna kolektomia jest w tych przypadkach standardem postępowania. W przypadku zespołu Lyncha, gdzie ryzyko rozwoju raka jelita grubego wynosi 50-80% w ciągu życia, decyzja o zabiegu musi być szczególnie dokładnie rozważona, uwzględniając korzyści i ryzyko zabiegu.
Istnieją różne techniki wykonania profilaktycznej kolektomii, w tym kolektomia całkowita z zespoleniem krętniczo-odbytniczym (IRA) lub proktokolektomia z wytworzeniem zbiornika jelitowego (poucha) i zespoleniem krętniczo-odbytowym (IPAA). Wybór techniki zależy od typu choroby genetycznej, obecności zmian w odbytnicy oraz indywidualnych preferencji pacjenta. Po zabiegu konieczna jest regularna kontrola endoskopowa pozostawionych fragmentów przewodu pokarmowego.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Zespół lyncha – Zapobieganie i profilaktyka
Zespół Lyncha stanowi najczęstszą dziedziczną predyspozycję do rozwoju nowotworów, zwłaszcza raka jelita grubego i endometrium, z ryzykiem zachorowania na raka jelita grubego sięgającym 70-80% w ciągu życia, zależnie od mutacji genetycznej. Kluczową rolę w profilaktyce odgrywają regularne badania przesiewowe, w tym kolonoskopia rozpoczynająca się w wieku 20-25 lat lub 2-5 lat przed najwcześniejszym przypadkiem w rodzinie, wykonywana co 1-2 lata do 40. roku życia, a następnie corocznie. U kobiet zalecane są coroczne USG przezpochwowe oraz biopsje endometrium co 1-2 lata od 30-35 roku życia, a także monitorowanie markerów CA-125. Chemoprewencja oparta na aspirynie w dawce 600 mg/dziennie przez minimum 2 lata wykazała redukcję ryzyka raka jelita grubego o 40-50%, z efektem utrzymującym się ponad 10 lat po zakończeniu terapii. Obecne zalecenia sugerują dawki 150 mg/dzień dla osób z prawidłową masą ciała oraz 300 mg/dzień dla BMI >30, jednak decyzja o terapii powinna być indywidualizowana ze względu na potencjalne działania niepożądane. Alternatywne środki chemoprewencyjne, takie jak naproksen, skrobia oporna czy antykoncepcja hormonalna, również wykazują obiecujące efekty w zmniejszaniu ryzyka nowotworów związanych z zespołem Lyncha.
aktywność fizyczna, antykoncepcja hormonalna, aspiryna, badanie genetyczne, badanie przesiewowe, biopsja endometrium, chemoprewencja, histerektomia, hormonalna terapia zastępcza, immunoprofilaktyka, kolonoskopia, melatonina, mutacja genetyczna, naproksen, neoantygen, niestabilność mikrosatelitarna, obustronna salpingo-ooforektomia, profilaktyczna histerektomia, profilaktyczna kolektomia, rak błony śluzowej macicy, rak endometrium, rak jajnika, rak jelita grubego, szczepionka profilaktyczna, USG przezpochwowe, witamina D, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Leczenie
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to dziedziczny zespół predysponujący do rozwoju setek lub tysięcy gruczolakowatych polipów w jelicie grubym, które nieleczone prowadzą do raka jelita grubego, zwykle przed 40. rokiem życia. Podstawą leczenia jest profilaktyczna kolektomia, wykonywana najczęściej w okresie późnej młodości lub wczesnej dorosłości. Dostępne techniki chirurgiczne to kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym (IRA), proktokolektomia odtwórcza z zespoleniem zbiornika krętniczego z odbytem (IPAA) oraz całkowita proktokolektomia z wyłonieniem ileostomii (TPI). Wybór metody zależy od fenotypu choroby, wieku pacjenta, stanu klinicznego i preferencji, a zabiegi powinny być wykonywane w wyspecjalizowanych ośrodkach. Po operacji konieczne jest regularne monitorowanie – co 6-12 miesięcy w przypadku IRA i co 1-4 lata po IPAA – ze względu na ryzyko rozwoju polipów w pozostałych lub rekonstruowanych odcinkach przewodu pokarmowego, w tym żołądku i jelicie cienkim. W leczeniu uzupełniającym stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak sulindak, celekoksyb (zatwierdzony przez FDA i EMEA) oraz aspirynę, które redukują liczbę i wielkość polipów, choć nie eliminują ryzyka nowotworzenia.
badanie kontrolne, badanie odbytnicze, całkowita proktokolektomia, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, dysfunkcja zwieraczy, FAP, fluorouracyl, guz desmoidalny, ileostomia, inhibitor COX, inhibitor COX-2, inhibitor cyklooksygenazy-2, inhibitor mTOR, kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym, kolonoskopia, kwas acetylosalicylowy, kwas eikozapentaenowy, kwas obeticholowy, łagodna postać FAP, manifestacja pozajelitowa, metformina, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nowotwór złośliwy, oksaliplatyna, polip dwunastnicy, polipektomia, profilaktyczna kolektomia, proktokolektomia odtwórcza, radioterapia, rak jelita grubego, rodzinna polipowatość gruczolakowata, szlak mTOR, sztuczny odbyt, terapia antybiotykowa - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Etiologia i przyczyny
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominowane schorzenie spowodowane mutacjami w genie supresorowym APC (5q21-q22), prowadzące do rozwoju setek do tysięcy polipów gruczolakowych w jelicie grubym i odbytnicy, zwykle manifestujących się w okresie dojrzewania. Mutacje, najczęściej delecje w kodonach 1309 (10% pacjentów) i 1061 (5%), powodują powstanie niefunkcjonalnego białka APC, co skutkuje deregulacją szlaku Wnt i akumulacją β-kateniny, prowadząc do niekontrolowanej proliferacji komórek. Fenotyp kliniczny FAP zależy od lokalizacji mutacji w genie APC, z cięższymi postaciami związanymi z mutacjami w eksonie 15 (kodony 1250-1464). Oprócz klasycznej FAP, wyróżnia się łagodną postać (AFAP), zespół Gardnera i Turcota, a także polipowatość związaną z mutacjami w innych genach (MUTYH, NTHL1, MSH3, POLE, POLD1). Ryzyko rozwoju raka jelita grubego u pacjentów z klasyczną FAP jest bliskie 100%, zwykle przed 40. rokiem życia, co wymaga wczesnej diagnostyki i interwencji chirurgicznej.
badanie genetyczne, działanie profilaktyczne, dziedziczenie autosomalne dominujące, dziedziczenie autosomalne recesywne, gen APC, hepatoblastoma, inhibitor cyklooksygenazy-2, łagodna postać FAP, mutacja de novo, mutacja genu APC, mutacja nonsensowna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, penetracja genu, polimeraza DNA, polip dwunastnicy, polip gruczolakowy, poradnictwo genetyczne, profilaktyczna kolektomia, rdzeniak, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sekwencja gruczolak-rak, sekwencjonowanie nowej generacji, szlak sygnałowy Wnt, wątrobiak zarodkowy, zespół polipowatości związanej z MUTYH - Leksykon chorób i schorzeń
Guzy desmoidowe – Etiologia i przyczyny
Guzy desmoidowe to rzadkie, miejscowo inwazyjne nowotwory tkanki miękkiej, klasyfikowane jako łagodne, lecz wykazujące agresywny wzrost i naciekające okoliczne struktury, co może prowadzić do znacznej chorobowości i śmiertelności. Patogeneza opiera się głównie na zaburzeniach szlaku Wnt/β-katenina, z mutacjami w genie CTNNB1 (obecnymi w około 85% sporadycznych przypadków, w tym mutacja 45F związana z wysokim ryzykiem nawrotu) oraz w genie APC (odpowiedzialnym za guzy związane z rodzinną polipowatością gruczolakowatą – FAP – oraz 10-15% sporadycznych przypadków). Inne mutacje, m.in. w genach AKT1, BRAF i TP53, mogą również uczestniczyć w rozwoju tych nowotworów. Czynniki ryzyka obejmują FAP (z 850-krotnie zwiększonym ryzykiem), zespół Gardnera, wpływ estrogenów (szczególnie w ciąży i przy stosowaniu antykoncepcji hormonalnej), urazy mechaniczne (obserwowane w 25% przypadków) oraz zabiegi chirurgiczne, zwłaszcza u pacjentów z FAP. Guzy desmoidowe najczęściej występują u osób w wieku 15-60 lat, z przewagą u kobiet, co podkreśla rolę hormonów w ich etiologii.
beta-katenina, doustny środek antykoncepcyjny, estrogen, fibroblast, gen supresorowy APC, guz desmoidowy, miofibroblast, mutacja genu APC, mutacja genu BRAF, mutacja genu TP53, mutacja somatyczna, Notch1, nowotwór tkanki miękkiej, profilaktyczna kolektomia, resekcja chirurgiczna, rodzinna polipowatość gruczolakowata, szlak Notch, trisomia chromosomów, wewnątrzkomórkowa domena Notch, zespół Gardnera - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Zapobieganie i profilaktyka
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujący zespół dziedziczny charakteryzujący się rozwojem setek do tysięcy gruczolaków jelita grubego, z niemal 100% ryzykiem progresji do raka jelita grubego do 30-40 roku życia. Kluczowym elementem zarządzania jest wczesne i regularne badanie przesiewowe, rozpoczynające się w wieku 8-10 lat, z wykorzystaniem kolonoskopii i sigmoidoskopii według ustalonych protokołów. Profilaktyczna kolektomia, wykonywana zwykle do 40 roku życia, stanowi złoty standard terapii, znacząco redukując ryzyko rozwoju raka z niemal 100% do poniżej 5%. Dostępne techniki chirurgiczne to kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym (IRA) oraz proktokolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytowym i wytworzeniem zbiornika jelitowego (IPAA), dobierane indywidualnie w zależności od nasilenia polipowatości i lokalizacji zmian.
badanie przesiewowe, celekoksyb, chemoprewencja, dysplazja wysokiego stopnia, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, fitoestrogeny, gruczolaki jelita grubego, guz desmoidalny, inhibitor COX-2, inhibitor mTOR, kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym, kolonoskopia, kurkumina, kwas obeticholowy, mutacja APC, nadzór endoskopowy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, poradnictwo genetyczne, pouchoskopia, profilaktyczna kolektomia, rak jelita grubego, rapamycyna, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sigmoidoskopia, sulindak, wielonienasycone kwasy tłuszczowe