kwas obeticholowy
Kwas obeticholowy (OCA) to półsyntetyczny analog kwasu chenodeoksycholowego, który działa jako selektywny agonista receptora farnezoidowego X (FXR). Mechanizm jego działania opiera się na aktywacji FXR w wątrobie i jelitach, co prowadzi do zmniejszenia wewnątrzwątrobowego stężenia kwasów żółciowych poprzez hamowanie ich syntezy de novo z cholesterolu oraz zwiększenie ich wydalania.
Lek jest wskazany w leczeniu pierwotnego żółciowego zapalenia dróg żółciowych (dawniej pierwotna marskość żółciowa wątroby) u dorosłych pacjentów, którzy niewystarczająco reagują na leczenie kwasem ursodeoksycholowym lub nie tolerują tego leczenia. Kwas obeticholowy został również przebadany w leczeniu niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH).
Najczęściej obserwowanym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem kwasu obeticholowego jest świąd, który może być intensywny i wymagać modyfikacji dawkowania lub dodatkowego leczenia. Inne istotne działania niepożądane obejmują zwiększenie stężenia cholesterolu LDL oraz ryzyko dekompensacji wątroby u pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby. Podczas terapii konieczne jest regularne monitorowanie parametrów czynności wątroby.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Patofizjologia i mechanizm
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujący zespół genetyczny, spowodowany mutacją germinalną w genie supresorowym APC na chromosomie 5q21-q22, prowadzący do rozwoju setek do tysięcy gruczolaków w jelicie grubym i odbytnicy. Mutacje APC powodują utratę funkcji białka APC, co zaburza regulację szlaku Wnt i prowadzi do akumulacji β-kateniny, stymulując proliferację komórek i hamując apoptozę. Proces nowotworzenia przebiega zgodnie z hipotezą „dwóch uderzeń” Knudsona, gdzie mutacja germinalna jest uzupełniana somatyczną inaktywacją drugiego allelu APC, co inicjuje rozwój licznych gruczolaków. Dalsze mutacje somatyczne, m.in. w genach KRAS i TP53, przyspieszają progresję do raka jelita grubego, który u nieleczonych pacjentów rozwija się zwykle przed 40. rokiem życia. W patogenezie FAP obserwuje się także niestabilność chromosomową (CIN), odróżniającą ją od innych dziedzicznych zespołów raka jelita grubego, takich jak zespół Lyncha. Fenotypowa zmienność choroby koreluje z lokalizacją mutacji w genie APC, a także z obecnością zmian pozajelitowych, np. przerostu nabłonka barwnikowego siatkówki (CHRPE) czy guzów desmoidalnych.
apoptoza, beta-katenina, cyklooksygenaza, ekspresja genów, gen supresorowy APC, gruczolak, guz desmoidalny, hipoteza Knudsona, kolektomia profilaktyczna, kwas arachidonowy, kwas obeticholowy, mutacja germinalna, niestabilność chromosomowa, niestabilność mikrosatelitarna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, polipowatość związana z MUTYH, proteasom, rak jelita grubego, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sekwencja gruczolak-rak, szlak mTOR, szlak sygnałowy Wnt, zespół Lyncha - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Diagnostyka i diagnoza
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujące schorzenie charakteryzujące się obecnością co najmniej 100 gruczolaków w jelicie grubym lub mniejszą ich liczbą przy dodatnim wywiadzie rodzinnym oraz wykryciem mutacji w genie APC. Klasyczna postać FAP manifestuje się średnio w wieku 16 lat, a ryzyko rozwoju raka jelita grubego sięga niemal 100% do 40. roku życia. Diagnostyka opiera się na kolonoskopii, wykrywającej polipy o średnicy nawet 1 mm, oraz badaniach genetycznych z czułością ponad 90% dla mutacji APC. W przypadku negatywnego wyniku przy silnym podejrzeniu klinicznym zaleca się testowanie genu MUTYH. Badania przesiewowe u krewnych pierwszego stopnia powinny rozpoczynać się między 10 a 15 rokiem życia i obejmować coroczne kolonoskopie oraz gastroskopie od 20-25 roku życia w celu wykrycia polipów w górnym odcinku przewodu pokarmowego.
adenomatous polyposis coli, AFAP, CHRPE, dziedziczny niepolipowaty rak jelita grubego, FAP, gen APC, gruczolaki jelita grubego, guz desmoidalny, hepatoblastoma, HNPCC, klasyfikacja Spigelmana, kolektomia, kolonoskopia, krew utajona w kale, kwas obeticholowy, NGS, niesteroidowe leki przeciwzapalne, NLPZ, polip dwunastnicy, proktokolektomia, rak jelita grubego, rak tarczycy, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sekwencjonowanie całego genomu, sekwencjonowanie następnej generacji, sigmoidoskopia, WGS - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pierwotna dróg żółciowych (dawniej nazywana pierwotną marskością dróg żółciowych) – Diagnostyka i diagnoza
Choroba pierwotna dróg żółciowych (PBC) to przewlekła autoimmunologiczna choroba wątroby, charakteryzująca się destrukcją małych wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, prowadzącą do cholestazy i marskości. Rozpoznanie opiera się na spełnieniu co najmniej dwóch z trzech kryteriów: podwyższonej aktywności fosfatazy alkalicznej (ALP) powyżej 1,5-krotności górnej granicy normy utrzymującej się ponad 24 tygodnie i/lub podwyższonej gamma-glutamylotranspeptydazy (GGTP), obecności przeciwciał przeciwmitochondrialnych (AMA) w mianie ≥1:40 lub specyficznych przeciwciał przeciwjądrowych (anty-sp100, anty-gp210), oraz charakterystycznych cech histopatologicznych w biopsji wątroby. Diagnostyka różnicowa obejmuje m.in. pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC), autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AIH) oraz inne przyczyny cholestazy. Biopsja wątroby jest wskazana w przypadku AMA-negatywnej PBC, podejrzenia współistnienia innych chorób wątroby lub nieadekwatnej odpowiedzi na leczenie kwasem ursodeoksycholowym (UDCA).
aminotransferazy, autoimmunologiczna choroba wątroby, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, biopsja wątroby, cholestaza, choroba pierwotna dróg żółciowych, elastografia wątroby, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotranspeptydaza, immunoglobulina IgM, kwas obeticholowy, kwas ursodeoksycholowy, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby, pierwotna marskość dróg żółciowych, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, przeciwciała przeciwjądrowe, przeciwciała przeciwmitochondrialne, przeszczepienie wątroby, rak wątrobowokomórkowy, sarkoidoza, splenomegalia, wewnątrzwątrobowe drogi żółciowe, włóknienie wątroby, wodobrzusze, zespół nakładania, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Leczenie
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to dziedziczny zespół predysponujący do rozwoju setek lub tysięcy gruczolakowatych polipów w jelicie grubym, które nieleczone prowadzą do raka jelita grubego, zwykle przed 40. rokiem życia. Podstawą leczenia jest profilaktyczna kolektomia, wykonywana najczęściej w okresie późnej młodości lub wczesnej dorosłości. Dostępne techniki chirurgiczne to kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym (IRA), proktokolektomia odtwórcza z zespoleniem zbiornika krętniczego z odbytem (IPAA) oraz całkowita proktokolektomia z wyłonieniem ileostomii (TPI). Wybór metody zależy od fenotypu choroby, wieku pacjenta, stanu klinicznego i preferencji, a zabiegi powinny być wykonywane w wyspecjalizowanych ośrodkach. Po operacji konieczne jest regularne monitorowanie – co 6-12 miesięcy w przypadku IRA i co 1-4 lata po IPAA – ze względu na ryzyko rozwoju polipów w pozostałych lub rekonstruowanych odcinkach przewodu pokarmowego, w tym żołądku i jelicie cienkim. W leczeniu uzupełniającym stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak sulindak, celekoksyb (zatwierdzony przez FDA i EMEA) oraz aspirynę, które redukują liczbę i wielkość polipów, choć nie eliminują ryzyka nowotworzenia.
badanie kontrolne, badanie odbytnicze, całkowita proktokolektomia, chemioterapia adjuwantowa, chemioterapia neoadjuwantowa, dysfunkcja zwieraczy, FAP, fluorouracyl, guz desmoidalny, ileostomia, inhibitor COX, inhibitor COX-2, inhibitor cyklooksygenazy-2, inhibitor mTOR, kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym, kolonoskopia, kwas acetylosalicylowy, kwas eikozapentaenowy, kwas obeticholowy, łagodna postać FAP, manifestacja pozajelitowa, metformina, niesteroidowy lek przeciwzapalny, nowotwór złośliwy, oksaliplatyna, polip dwunastnicy, polipektomia, profilaktyczna kolektomia, proktokolektomia odtwórcza, radioterapia, rak jelita grubego, rodzinna polipowatość gruczolakowata, szlak mTOR, sztuczny odbyt, terapia antybiotykowa - Leksykon chorób i schorzeń
Przewlekła stwardniająca cholangitis – Leczenie
Przewlekła stwardniająca cholangitis (PSC) to przewlekła, postępująca choroba dróg żółciowych o nieznanej etiologii, prowadząca do włóknienia i zwężenia dróg żółciowych średniego i dużego kalibru, co skutkuje marskością i niewydolnością wątroby. Obecnie brak jest skutecznej terapii modyfikującej przebieg choroby; leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów (np. świądu za pomocą cholestyraminy 4-16 g/dzień, ryfampicyny, naltreksonu), kontroli powikłań (antybiotyki w zakażeniach dróg żółciowych) oraz monitorowaniu niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) i osteoporozy. Kwas ursodeoksycholowy (UDCA) stosowany w dawkach 13-15 mg/kg/dzień jest rekomendowany przez EASL jako terapia pierwszego rzutu, choć jego wpływ na przeżycie i progresję choroby pozostaje niepotwierdzony, a wysokie dawki (28-30 mg/kg/dzień) wiążą się z poważnymi zdarzeniami niepożądanymi. Kortykosteroidy i immunosupresja nie wykazały istotnej skuteczności poza przypadkami zespołu nakładania z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby.
antagoniści opioidów, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, bezafibrat, cholangiocarcinoma, cholestyramina, encefalopatia wątrobowa, endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, kwas obeticholowy, kwas ursodeoksycholowy, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, naltrekson, nieswoiste zapalenie jelit, niewydolność wątroby, osteoporoza, przeszczep mikrobioty kałowej, przeszczepienie wątroby, przewlekła stwardniająca cholangitis, rak dróg żółciowych, rozszerzanie balonowe, ryfampicyna, sekwestranty kwasów żółciowych, stent dróg żółciowych, wodobrzusze, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zanik mięśni, zapalenie dróg żółciowych, zdekompensowana marskość, zespół nakładania, zwężenie dróg żółciowych, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pierwotna dróg żółciowych (dawniej nazywana pierwotną marskością dróg żółciowych) – Objawy
Choroba pierwotna dróg żółciowych (PBC) to przewlekła, autoimmunologiczna choroba wątroby, charakteryzująca się postępującym zapaleniem i destrukcją małych wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, prowadzącym do cholestazy, włóknienia i ostatecznie marskości wątroby. Przebieg choroby jest zwykle powolny, z różnym tempem progresji zależnym od czynników takich jak wiek pacjenta, stopień zaawansowania histologicznego, obecność obrzęków oraz parametry biochemiczne (bilirubina, albumina, czas protrombinowy, INR). PBC dzieli się na cztery stadia, od zapalenia wrotnego (stadium 1) do marskości wątroby (stadium 4), a objawy kliniczne, takie jak zmęczenie (65% pacjentów), świąd skóry (55%), suchość oczu i jamy ustnej (47-73%), pojawiają się zwykle w stadium 3. W zaawansowanych stadiach obserwuje się żółtaczkę, wodobrzusze, obrzęki, nadciśnienie wrotne oraz powikłania marskości, w tym ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego.
albuminy, bilirubina, ból prawego podżebrza, cholestaza, choroba autoimmunologiczna wątroby, choroba pierwotna dróg żółciowych, drogi żółciowe wewnątrzwątrobowe, encefalopatia wątrobowa, krwawienie z żylaków przełyku, kwas obeticholowy, kwas ursodeoksycholowy, marskość wątroby, nadciśnienie wrotne, niedoczynność tarczycy, niewydolność wątroby, obrzęk, osteoporoza, pierwotna marskość dróg żółciowych, pruritus, przeszczep wątroby, rak wątrobowokomórkowy, uszkodzenie komórek wątrobowych, włóknienie wątroby, wodobrzusze, zaburzenia trawienia tłuszczów, zaburzenia wchłaniania, zespół suchości, żylaki przełyku - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba pierwotna dróg żółciowych (dawniej nazywana pierwotną marskością dróg żółciowych) – Patofizjologia i mechanizm
Choroba pierwotna dróg żółciowych (PBC) to przewlekła, autoimmunologiczna cholestazowa choroba wątroby, charakteryzująca się stopniowym niszczeniem małych wewnątrzwątrobowych dróg żółciowych, prowadzącym do zapalenia okołowrotnego, cholestazy, marskości i nadciśnienia wrotnego. Patogeneza PBC obejmuje interakcję predyspozycji genetycznej (m.in. allel HLA-DRB1*08) z czynnikami środowiskowymi (np. toksyny, bakterie jak Escherichia coli), co skutkuje utratą tolerancji immunologicznej wobec kompleksu dehydrogenazy pirogronianowej (PDC-E2). Charakterystycznym markerem są przeciwciała przeciwmitochondrialne (AMA), obecne u ponad 95% pacjentów. Uszkodzenie dróg żółciowych jest mediowane przez autoreaktywne limfocyty T CD4+ i CD8+, a dysfunkcja wymieniacza Cl/HCO3 AE2 w cholangiocytach prowadzi do zaburzenia ochronnego „parasola alkalicznego”, co zwiększa podatność na apoptozę indukowaną kwasami żółciowymi. Proces ten jest dodatkowo nasilany przez dysregulację autofagii, senescencję komórek nabłonka dróg żółciowych oraz stres oksydacyjny.
antygen leukocytarny, apoptoza, autofagia, cholangiocyt, cholestaza, choroba pierwotna dróg żółciowych, fibrat, fosfataza alkaliczna, komórka gwiaździsta wątroby, kwas obeticholowy, kwas ursodeoksycholowy, kwas żółciowy, limfocyt T CD4+, limfocyt T CD8, lipopolisacharyd, marskość wątroby, miofibroblast, mitofagia, nadciśnienie wrotne, pierwotna marskość dróg żółciowych, przeciwciało przeciwmitochondrialne, receptor Toll-podobny, senescencja komórkowa, włóknienie wątroby, zapalenie okołowrotne - Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Zapobieganie i profilaktyka
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujący zespół dziedziczny charakteryzujący się rozwojem setek do tysięcy gruczolaków jelita grubego, z niemal 100% ryzykiem progresji do raka jelita grubego do 30-40 roku życia. Kluczowym elementem zarządzania jest wczesne i regularne badanie przesiewowe, rozpoczynające się w wieku 8-10 lat, z wykorzystaniem kolonoskopii i sigmoidoskopii według ustalonych protokołów. Profilaktyczna kolektomia, wykonywana zwykle do 40 roku życia, stanowi złoty standard terapii, znacząco redukując ryzyko rozwoju raka z niemal 100% do poniżej 5%. Dostępne techniki chirurgiczne to kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym (IRA) oraz proktokolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytowym i wytworzeniem zbiornika jelitowego (IPAA), dobierane indywidualnie w zależności od nasilenia polipowatości i lokalizacji zmian.
badanie przesiewowe, celekoksyb, chemoprewencja, dysplazja wysokiego stopnia, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, fitoestrogeny, gruczolaki jelita grubego, guz desmoidalny, inhibitor COX-2, inhibitor mTOR, kolektomia z zespoleniem krętniczo-odbytniczym, kolonoskopia, kurkumina, kwas obeticholowy, mutacja APC, nadzór endoskopowy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, poradnictwo genetyczne, pouchoskopia, profilaktyczna kolektomia, rak jelita grubego, rapamycyna, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sigmoidoskopia, sulindak, wielonienasycone kwasy tłuszczowe