adenomatous polyposis coli
Adenomatous Polyposis Coli (APC) to gen supresorowy guza, którego mutacje odgrywają kluczową rolę w patogenezie rodzinnej polipowatości gruczolakowatej (FAP) oraz w rozwoju sporadycznego raka jelita grubego. Gen APC zlokalizowany jest na długim ramieniu chromosomu 5 (5q21-q22) i koduje białko będące negatywnym regulatorem szlaku sygnałowego Wnt/β-katenina.
Mutacje germlinalne genu APC prowadzą do FAP – choroby dziedziczonej autosomalnie dominująco, charakteryzującej się rozwojem setek do tysięcy polipów gruczolakowatych w jelicie grubym, które bez leczenia chirurgicznego niemal nieuchronnie ulegają transformacji nowotworowej. Ryzyko rozwoju raka jelita grubego u nieleczonych pacjentów z FAP wynosi niemal 100% przed 40. rokiem życia.
Białko APC pełni funkcję „rusztowania” dla kompleksu degradującego β-kateninę, regulując tym samym transkrypcję genów zaangażowanych w proliferację komórek. Inaktywacja APC prowadzi do nieprawidłowej akumulacji β-kateniny w jądrze komórkowym, co skutkuje nadekspresją genów promujących wzrost komórek nowotworowych. Mutacje somatyczne w genie APC wykrywa się w około 70-80% sporadycznych raków jelita grubego.
Oprócz klasycznej FAP, mutacje genu APC mogą powodować jej łagodniejszą postać – osłabioną polipowatość gruczolakowatą (AFAP), charakteryzującą się mniejszą liczbą polipów i późniejszym wiekiem zachorowania. Badania genetyczne w kierunku mutacji APC są niezbędnym elementem diagnostyki i poradnictwa genetycznego w rodzinach obciążonych FAP.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Rodzinna polipowatość gruczolakowata – Diagnostyka i diagnoza
Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP) to autosomalnie dominujące schorzenie charakteryzujące się obecnością co najmniej 100 gruczolaków w jelicie grubym lub mniejszą ich liczbą przy dodatnim wywiadzie rodzinnym oraz wykryciem mutacji w genie APC. Klasyczna postać FAP manifestuje się średnio w wieku 16 lat, a ryzyko rozwoju raka jelita grubego sięga niemal 100% do 40. roku życia. Diagnostyka opiera się na kolonoskopii, wykrywającej polipy o średnicy nawet 1 mm, oraz badaniach genetycznych z czułością ponad 90% dla mutacji APC. W przypadku negatywnego wyniku przy silnym podejrzeniu klinicznym zaleca się testowanie genu MUTYH. Badania przesiewowe u krewnych pierwszego stopnia powinny rozpoczynać się między 10 a 15 rokiem życia i obejmować coroczne kolonoskopie oraz gastroskopie od 20-25 roku życia w celu wykrycia polipów w górnym odcinku przewodu pokarmowego.
adenomatous polyposis coli, AFAP, CHRPE, dziedziczny niepolipowaty rak jelita grubego, FAP, gen APC, gruczolaki jelita grubego, guz desmoidalny, hepatoblastoma, HNPCC, klasyfikacja Spigelmana, kolektomia, kolonoskopia, krew utajona w kale, kwas obeticholowy, NGS, niesteroidowe leki przeciwzapalne, NLPZ, polip dwunastnicy, proktokolektomia, rak jelita grubego, rak tarczycy, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sekwencjonowanie całego genomu, sekwencjonowanie następnej generacji, sigmoidoskopia, WGS - Leksykon chorób i schorzeń
Polipy jelita grubego – Etiologia i przyczyny
Polipy jelita grubego to proliferacje komórkowe na wyściółce okrężnicy, które mogą mieć charakter nieneoplastyczny lub neoplastyczny, z tym że gruczolaki stanowią około 70% wszystkich polipów i są głównymi prekursorami raka jelita grubego. Ryzyko transformacji nowotworowej wzrasta wraz z wielkością polipa, szczególnie gdy przekracza on 1 cm, przy czym polipy ≥10 mm wykazują ryzyko raka na poziomie 13,4%, w porównaniu do 3,4% dla polipów <10 mm. Czynniki etiologiczne obejmują mutacje genetyczne (np. w genie APC w FAP), czynniki środowiskowe (dieta wysokotłuszczowa, palenie, alkohol, otyłość) oraz choroby zapalne jelit i cukrzycę. Dziedziczne zespoły polipowatości, takie jak FAP, zespół Lyncha czy zespół Peutza-Jeghersa, znacząco zwiększają ryzyko rozwoju licznych polipów i raka jelita grubego. Epidemiologicznie, polipy występują u około 20% dorosłych, a u osób >50 r.ż. nawet u 40%, z przewagą u mężczyzn.
adenomatous polyposis coli, badanie przesiewowe, choroba Leśniowskiego-Crohna, choroba zapalna jelit, gen APC, gruczolak, karcynogeneza, kod genetyczny, kolonoskopia, mutacja genetyczna, niesteroidowy lek przeciwzapalny, polip hiperplastyczny, polip jelita grubego, polip ząbkowany, polip zapalny, polipektomia, polipowatość młodzieńcza, rak jelita grubego, receptor hormonalny, rodzinna polipowatość gruczolakowata, sekwencja gruczolak-rak, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zapalenie okrężnicy, zespół dziedziczny, zespół Gardnera, zespół Lyncha, zespół Peutza-Jeghersa