kortykosteroid o słabszym działaniu

Kortykosteroidy o słabszym działaniu, inaczej nazywane kortykosteroidami o niskiej mocy, stanowią grupę syntetycznych pochodnych kortyzolu, które wywierają mniej intensywne działanie przeciwzapalne, immunosupresyjne i wazokonstrykcyjne w porównaniu do silniejszych preparatów z tej grupy.

W praktyce klinicznej najczęściej wykorzystywane są w dermatologii, gdzie klasyfikuje się je do grupy I (najsłabsze) lub II według amerykańskiej klasyfikacji kortykosteroidów. Do przedstawicieli tej grupy należą m.in. hydrokortyzon, dezonid, flumetazon czy alklometazon. Preparaty te zalecane są szczególnie do stosowania na wrażliwe obszary skóry (twarz, fałdy skórne, okolice narządów płciowych) oraz u dzieci.

Kortykosteroidy o słabszym działaniu charakteryzują się korzystniejszym profilem bezpieczeństwa – rzadziej wywołują miejscowe działania niepożądane takie jak ścieńczenie skóry, teleangiektazje, rozstępy czy zaniki tkanki podskórnej. Również ryzyko ogólnoustrojowych efektów ubocznych, w tym supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, jest mniejsze w porównaniu do silniejszych preparatów z tej grupy.

W leczeniu chorób zapalnych skóry słabsze kortykosteroidy są często pierwszym wyborem w terapii stopniowanej, zwłaszcza w przypadkach o łagodnym nasileniu, w leczeniu podtrzymującym lub gdy wymagane jest długotrwałe stosowanie. Zaleca się je również w przypadku lokalizacji zmian w miejscach szczególnie podatnych na działania niepożądane silniejszych preparatów.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Clobetaxon 0,5 mg/g

Clobetaxon (0,5 mg/g, maść) zawiera klobetazolu propionian, należący do najsilniejszych miejscowo stosowanych kortykosteroidów (grupa IV). Preparat należy aplikować 1-2 razy dziennie na zmienione chorobowo obszary skóry, stosując najmniejszą skuteczną dawkę. Standardowy czas terapii wynosi kilka dni, a bez nadzoru lekarskiego nie powinien przekraczać 2-4 tygodni, z maksymalnym tygodniowym zużyciem 50 g. W przypadku skóry twarzy czas leczenia ogranicza się do 5 dni bez stosowania opatrunków. Po uzyskaniu poprawy zaleca się stopniowe odstawianie leku i stosowanie emolientów jako terapii podtrzymującej. W leczeniu atopowego zapalenia skóry istotne jest unikanie gwałtownego przerwania terapii, aby zapobiec nawrotom choroby.
atopowe zapalenie skóry, chorobowo zmieniona skóra, działanie niepożądane, działanie ogólnoustrojowe, emolient, hiperkeratoza, klobetazolu propionian, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroid o słabszym działaniu, maść, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, opatrunek okluzyjny, podanie na skórę, terapia podtrzymująca
Leksykon leków
Wpływ na płodność, ciążę i laktację – Ovixan 1 mg/g

Stosowanie mometazonu furoinianu (Ovixan, 1 mg/g krem) u kobiet w wieku rozrodczym, w ciąży oraz karmiących piersią wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ograniczone dane kliniczne dotyczące bezpieczeństwa. Kortykosteroidy miejscowe przenikają przez barierę łożyskową, a badania przedkliniczne wykazały działanie teratogenne po podaniu doustnym u zwierząt, co wskazuje na potencjalne ryzyko dla płodu. Ekspozycja ogólnoustrojowa po aplikacji miejscowej jest ograniczona, jednak zaleca się dokładną ocenę stosunku korzyści do ryzyka, ograniczenie czasu terapii do minimum oraz rozważenie stosowania kortykosteroidów o słabszym działaniu przy długotrwałym leczeniu na dużych powierzchniach skóry. Monitorowanie pacjentek pod kątem działań niepożądanych jest niezbędne.
alternatywa terapeutyczna, aplikacja miejscowa, aplikacja preparatu, bariera łożyskowa, choroba dermatologiczna, ciąża i laktacja, długotrwała terapia, działanie niepożądane, działanie teratogenne, ekspozycja ogólnoustrojowa, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroid o słabszym działaniu, laktacja, mometazon furoinian, Ovixan, płodność, terapia miejscowa
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Momecutan 1 mg/g

Produkt Momecutan (1 mg/g, roztwór na skórę) zawiera mometazonu furoinian, silny kortykosteroid do stosowania miejscowego, przeznaczony do leczenia zmian dermatologicznych na owłosionej skórze głowy. Standardowe dawkowanie to aplikacja kilku kropli raz na dobę bezpośrednio na zmienione chorobowo miejsca. Maksymalny czas stosowania u dorosłych wynosi 3 tygodnie, a powierzchnia aplikacji nie powinna przekraczać 20% powierzchni ciała. Długotrwałe stosowanie lub aplikacja na rozległe powierzchnie jest niewskazana ze względu na ryzyko działań niepożądanych. W przypadku poprawy klinicznej zaleca się rozważenie terapii kortykosteroidami o słabszym działaniu.
aplikacja na rozległe powierzchnie skóry, dawkowanie raz na dobę, długotrwałe stosowanie leku, działanie niepożądane, efekt terapeutyczny, glikol propylenowy, kortykosteroid miejscowy, kortykosteroid o słabszym działaniu, Momecutan, mometazonu furoinian, owłosiona skóra głowy, podanie na skórę, poprawa kliniczna, populacja pediatryczna, substancja pomocnicza, zmiana dermatologiczna
Leksykon leków
Przedawkowanie – Elocom 1 mg/g

Przedawkowanie mometazonu furoinianu w postaci płynu na skórę (1 mg/g) może prowadzić do zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, skutkującego wtórną, zwykle odwracalną niewydolnością nadnerczy. W przypadku rozpoznania tego stanu zaleca się stopniowe odstawianie leku poprzez zmniejszenie częstości aplikacji lub zamianę na kortykosteroid o słabszym działaniu. Ostre objawy przedawkowania kortykosteroidów są zazwyczaj odwracalne po wdrożeniu leczenia objawowego i wspomagającego. W przypadku przewlekłego zatrucia konieczne jest stopniowe odstawianie leku, a w razie zaburzeń elektrolitowych – ich wyrównanie. Ryzyko toksyczności po przypadkowym połknięciu jest niskie ze względu na niewielką zawartość kortykosteroidu w opakowaniu.
długotrwała terapia, działanie niepożądane, elektrolity, glikol propylenowy, kortykosteroid o słabszym działaniu, kortykosteroidy miejscowe, leczenie objawowe, leczenie wspomagające, mometazon furoinian, objawy toksyczności, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, personel medyczny, postępowanie terapeutyczne, produkt leczniczy, przedawkowanie kortykosteroidów, przewlekłe zatrucie, przypadkowe połknięcie preparatu, substancja pomocnicza, wtórna niewydolność nadnerczy, zaburzenia elektrolitowe, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Clobex 500 mcg/g

Clobex, zawierający 500 mikrogramów propionianu klobetazolu na gram szamponu, jest wskazany do miejscowego leczenia umiarkowanej łuszczycy owłosionej skóry głowy u dorosłych pacjentów. Preparat ma postać gęstego, półprzezroczystego szamponu o alkoholowym zapachu, co ułatwia aplikację na owłosioną skórę głowy. Propionian klobetazolu, jako silny kortykosteroid, jest zalecany w sytuacjach, gdy inne, słabsze kortykosteroidy nie przyniosły oczekiwanych efektów terapeutycznych. Należy podkreślić, że lek nie jest przeznaczony do stosowania u dzieci i młodzieży oraz nie powinien być aplikowany na inne obszary skóry, takie jak twarz, okolice narządów płciowych czy fałdy skórne, ani pod opatrunki okluzyjne. Każdy gram szamponu zawiera również 100 mg etanolu, co może mieć znaczenie przy długotrwałym stosowaniu na rozległe powierzchnie skóry.
aplikacja leku, Clobex, etanol, kortykosteroid, kortykosteroid o dużej sile działania, kortykosteroid o słabszym działaniu, leczenie miejscowe, łuszczyca owłosionej skóry głowy, opatrunek okluzyjny, propionian klobetazolu, substancja pomocnicza, szampon leczniczy, zmiany łuszczycowe
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Novate 0,5 mg/g

Lek Novate w postaci kremu zawiera propionian klobetazolu w stężeniu 0,5 mg/g, będący kortykosteroidem o najsilniejszym działaniu miejscowym (grupa IV). Zaleca się aplikację małej ilości kremu raz na dobę na zmienioną chorobowo skórę, z kontynuacją terapii do uzyskania widocznej poprawy. Standardowy czas leczenia nie powinien przekraczać 2 tygodni, a w przypadku skóry twarzy maksymalnie 5 dni. Maksymalna ilość stosowanego leku nie powinna przekraczać 50 g na tydzień, aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych związanych z wchłanianiem systemowym. Lek jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 1 roku życia, a u starszych dzieci wymaga szczególnej ostrożności i przestrzegania ograniczeń dawkowania i czasu terapii.
choroba dermatologiczna, chorobowo zmieniona skóra, działanie przeciwzapalne, kortykosteroid, kortykosteroid o słabszym działaniu, lek steroidowy, nadmierne rogowacenie, opatrunek okluzyjny, propionian klobetazolu, silny kortykosteroid, wchłanianie systemowe, zaostrzenie choroby
Leksykon leków
Wskazania do stosowania – Dermovate 0,5 mg/g

Dermovate krem zawiera klobetazol propionian w stężeniu 0,5 mg/g, będący kortykosteroidem o bardzo silnym działaniu miejscowym, stosowanym w dermatologii do leczenia stanów zapalnych i świądu w przebiegu różnych dermatoz. Preparat jest wskazany u dorosłych i młodzieży powyżej 12 roku życia, szczególnie w przypadkach łuszczycy ograniczonej (z wyłączeniem postaci uogólnionej), liszaju płaskiego, tocznia rumieniowatego krążkowego oraz przewlekłego, nawracającego wyprysku opornego na leczenie słabszymi kortykosteroidami. Krem zawiera również substancje pomocnicze takie jak chlorokrezol (0,75 mg/g), alkohol cetostearylowy (84 mg/g), glikol propylenowy (475 mg/g) oraz parafinę, które mogą wpływać na tolerancję leku u niektórych pacjentów.
alkohol cetostearylowy, chlorokrezol, dermatoza, działanie przeciwzapalne, glikol propylenowy, klobetazolu propionian, kortykosteroid o bardzo silnym działaniu, kortykosteroid o słabszym działaniu, liszaj płaski, łuszczyca, świąd, toczeń rumieniowaty krążkowy, warstwa rogowa naskórka, wyprysk nawracający, zmiany zapalne
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Betnovate N

Betnovate N maść zawiera betametazonu walerianian (1,22 mg/g) oraz neomycynę siarczan (5 mg/g) i wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych. Należy unikać stosowania u pacjentów z nadwrażliwością na składniki, a w przypadku objawów podrażnienia lub reakcji alergicznych leczenie należy przerwać. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i zespołu Cushinga, zwłaszcza przy aplikacji na duże powierzchnie skóry, pod opatrunkiem okluzyjnym, na uszkodzoną skórę lub u dzieci poniżej 12 lat. Neomycyna niesie ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności, szczególnie przy stosowaniu na rozległe lub uszkodzone obszary skóry oraz u pacjentów z niewydolnością nerek. W leczeniu łuszczycy preparat powinien być stosowany wyłącznie pod kontrolą dermatologa ze względu na ryzyko efektu z odbicia, rozwoju uogólnionej łuszczycy krostkowej oraz zwiększonej toksyczności miejscowej i ogólnoustrojowej.
aminoglikozyd, antybiotyk aminoglikozydowy, betametazonu walerianian, ból brzucha, centralna chorioretinopatia surowicza, ciśnienie wewnątrzgałkowe, działanie nefrotoksyczne, działanie ogólnoustrojowe, efekt z odbicia, jaskra i zaćma, kortykosteroid o słabszym działaniu, łuszczyca krostkowa, nadwrażliwość na składniki preparatu, neomycyny siarczan, niedobór glikokortykosteroidów, nieostre widzenie, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ototoksyczność, owrzodzenia kończyn dolnych, przewlekłe zmiany owrzodzeniowe, rzekomobłoniaste zapalenie jelit, stężenie antybiotyku w osoczu, zanik skóry, zespół Cushinga
Leksykon substancji czynnych
Dezoni – Dawkowanie i sposób podawania

Dezonid, będący kortykosteroidem o słabym działaniu przeciwzapalnym, stosowany jest miejscowo w postaci kremu Locatop o stężeniu 1 mg/g. Zalecana częstotliwość aplikacji wynosi maksymalnie 2 razy na dobę, niezależnie od grupy wiekowej (niemowlęta, dzieci, młodzież, dorośli). Przekroczenie tej dawki nie zwiększa skuteczności terapii, a jednocześnie podnosi ryzyko działań niepożądanych. W przypadku rozległych zmian skórnych konieczna jest ścisła kontrola ilości zużywanych opakowań ze względu na ryzyko wchłaniania systemowego. W dermatozach takich jak łuszczyca czy atopowe zapalenie skóry zaleca się stopniowe odstawianie dezonidu, poprzez zmniejszanie częstotliwości aplikacji lub zastępowanie preparatu kortykosteroidem o słabszym działaniu, co minimalizuje ryzyko efektu z odbicia.
aplikacja na duże powierzchnie, atopowe zapalenie skóry, dermatoza, dezonid, działanie niepożądane, efekt z odbicia, kortykosteroid o słabszym działaniu, krem Locatop, leczenie dermatologiczne, Locatop, łuszczyca, niemowlę, rozległa zmiana skórna, ścisła kontrola, stosowanie miejscowe na skórę, wchłanianie systemowe substancji czynnej, zmieniona chorobowo skóra
Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Momecutan Fettcreme 1 mg/g

Momecutan Fettcreme zawiera mometazonu furoinian w stężeniu 1 mg/g i jest stosowany miejscowo w leczeniu zmian skórnych. Preparat należy aplikować raz na dobę w cienkiej warstwie na zmienione chorobowo obszary skóry, nie przekraczając 20% powierzchni ciała u dorosłych i 10% u dzieci powyżej 2 lat. Maksymalny czas stosowania wynosi 3 tygodnie, z wyjątkiem skóry twarzy, gdzie nie powinno się stosować dłużej niż 5 dni. U dzieci zaleca się stosowanie najniższej skutecznej dawki i ograniczenie powierzchni aplikacji. Preparat zawiera mniej niż 5% wody i może być spłukiwany, a kontakt z oczami należy bezwzględnie unikać.
aplikacja preparatu, działanie niepożądane, efekt terapeutyczny, kortykosteroid, kortykosteroid o słabszym działaniu, leczenie przerywane, mometazonu furoinian, pacjent pediatryczny, powierzchnia skóry, preparat dermatologiczny, silny kortykosteroid, stosowanie miejscowe, terapia kortykosteroidowa, terapia tandemowa, zmiana chorobowa skóry