wtórna niewydolność nadnerczy
Wtórna niewydolność nadnerczy to stan chorobowy spowodowany niedoborem hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) wydzielanego przez przysadkę mózgową, co prowadzi do zmniejszonej produkcji kortyzolu przez korę nadnerczy. W przeciwieństwie do pierwotnej niewydolności nadnerczy (choroby Addisona), w której uszkodzenie dotyczy bezpośrednio kory nadnerczy, wtórna niewydolność wynika z zaburzeń na poziomie przysadki lub podwzgórza.
Najczęstszą przyczyną wtórnej niewydolności nadnerczy jest długotrwała terapia glikokortykosteroidami, które hamują oś podwzgórze-przysadka-nadnercza. Inne przyczyny obejmują guzy przysadki, zabiegi neurochirurgiczne, radioterapię okolicy przysadki, choroby autoimmunologiczne lub urazy głowy. Stan ten może rozwijać się powoli, a objawy są często mniej nasilone niż w pierwotnej niewydolności.
Objawy wtórnej niewydolności nadnerczy to przewlekłe zmęczenie, osłabienie, utrata apetytu, nudności, hipoglikemia, hipotonia oraz zaburzenia elektrolitowe. W przeciwieństwie do choroby Addisona, we wtórnej niewydolności nie występuje hiperpigmentacja skóry ani zaburzenia gospodarki elektrolitowej związane z niedoborem aldosteronu, ponieważ produkcja mineralokortykoidów pozostaje zwykle prawidłowa.
Diagnostyka obejmuje oznaczenie porannego stężenia kortyzolu, test stymulacji ACTH (test synacthenowy), a także pomiar stężenia ACTH. Charakterystyczne dla wtórnej niewydolności jest niskie stężenie kortyzolu przy jednocześnie niskim lub prawidłowym poziomie ACTH. W leczeniu stosuje się substytucję glikokortykosteroidami, najczęściej hydrokortyzonem, w dawkach naśladujących fizjologiczny rytm wydzielania kortyzolu.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedawkowanie – Hydrocortisonum oceanic 5 mg/g
Hydrocortisonum Oceanic w kremie zawiera 5 mg/g hydrokortyzonu octanu i może prowadzić do ogólnoustrojowego przedawkowania mimo miejscowej aplikacji, zwłaszcza w przypadku długotrwałego stosowania, aplikacji na rozległe lub uszkodzone powierzchnie skóry, stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym oraz u pacjentów pediatrycznych. Zwiększone wchłanianie przezskórne skutkuje ryzykiem supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołu Cushinga, zaburzeń metabolicznych (hiperglikemia, steroidowa cukrzyca), elektrolitowych (hipokaliemia, zatrzymanie sodu i wody), skórnych (ścienczenie skóry, teleangiektazje), psychicznych (zmiany nastroju, psychozy) oraz kostno-mięśniowych (osteoporoza, miopatia). Objawy te wymagają szybkiej diagnostyki i interwencji terapeutycznej.
cukrzyca posteroidowa, działania niepożądane ogólnoustrojowe, hiperglikemia, hipokaliemia, hydrokortyzon octan, kortykosteroid, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, przedawkowanie ogólnoustrojowe, przełom nadnerczowy, psychoza posteroidowa, rozstępy skórne, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, teleangiektazja, test stymulacji ACTH, twarz księżycowata, wchłanianie przezskórne, wchłanianie substancji czynnej, wtórna niewydolność nadnerczy, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia gospodarki lipidowej, zanik mięśniowy, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedawkowanie – Neuair Airmaster (50 mcg + 250 mcg)/dawkę
Przedawkowanie Neuair Airmaster, zawierającego salmeterol (beta-2-agonista) i flutykazon propionian (kortykosteroid wziewny), wiąże się z ryzykiem poważnych objawów klinicznych. Nadmierna stymulacja receptorów beta-adrenergicznych przez salmeterol może powodować zawroty głowy, wzrost ciśnienia skurczowego, drżenia, ból głowy oraz tachykardię (>100 uderzeń/min). Istotnym powikłaniem jest hipokaliemia, wymagająca monitorowania stężenia potasu w surowicy i ewentualnego uzupełnienia. W przypadku nasilonych objawów zaleca się przerwanie stosowania leku i rozważenie zastępczej terapii steroidowej. Przedawkowanie flutykazonu propionianu może mieć charakter ostry lub przewlekły. Ostre przedawkowanie prowadzi do przemijającego zahamowania czynności kory nadnerczy, potwierdzonego niskim stężeniem kortyzolu w osoczu, zwykle nie wymagającego intensywnego leczenia. Długotrwałe przedawkowanie może skutkować trwałym zahamowaniem osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i wtórną niewydolnością kory nadnerczy, objawiającą się osłabieniem, nudnościami, hipotonią i hipoglikemią.
beta-2-mimetyk, flutykazon, hipoglikemia, hipokaliemia, jony potasowe, kortykosteroid wziewny, kortykosteroidy ogólne, kortyzol w osoczu, Neuair Airmaster, niewydolność kory nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, receptory beta-adrenergiczne, rezerwa nadnerczowa, salmeterol, tachykardia, terapia steroidowa, wtórna niewydolność nadnerczy, zahamowanie kory nadnerczy - Leksykon leków
Przedawkowanie – Benodil 0,5 mg/ml
Przedawkowanie budezonidu w postaci zawiesiny do nebulizacji (Benodil) zazwyczaj nie prowadzi do istotnego zagrożenia klinicznego, jednak wymaga uważnej obserwacji ze względu na ryzyko zahamowania osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA). Krótkotrwałe przedawkowanie może skutkować przejściową supresją osi HPA, obniżającą zdolność organizmu do odpowiedzi na stres, natomiast długotrwałe stosowanie bardzo dużych dawek może prowadzić do zaniku kory nadnerczy i ryzyka przełomu nadnerczowego. Objawy przedawkowania obejmują cechy hiperkortyzolemii (zespół Cushinga, osteoporoza, hiperglikemia, nadciśnienie, zaburzenia psychiczne) oraz zaburzenia adaptacji na stres. Dodatkowo, preparat Benodil zawiera edetynian disodu w stężeniu 0,1 mg/ml, który przy stężeniach >1,2 mg/ml może wywołać skurcz oskrzeli, co stanowi dodatkowe ryzyko w przypadku znacznego przedawkowania.
budezonid, edetynian disodu, efekt pierwszego przejścia, hiperglikemia, hiperkortyzolemia, hydrokortyzon, kortykosteroid wziewny, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osłona kortykosteroidowa, osteoporoza, przełom nadnerczowy, skurcz oskrzeli, wtórna niewydolność nadnerczy, zanik kory nadnerczy, zawiesina do nebulizacji, zespół Cushinga - Leksykon leków
Przedawkowanie – Laticort 0,1% 1 mg/g
Przedawkowanie hydrokortyzonu 17-maślanu zawartego w kremie Laticort 0,1% (1 mg/g) stanowi poważne zagrożenie medyczne, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu na rozległe powierzchnie skóry. Nadmierne wchłanianie glikokortykosteroidu może prowadzić do supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA), skutkując zahamowaniem endogennej produkcji kortyzolu i ryzykiem wtórnej niewydolności nadnerczy. U dzieci przedawkowanie może powodować zahamowanie wzrostu i opóźnienie dojrzewania płciowego, co wymaga natychmiastowej interwencji. Objawy kliniczne obejmują obrzęki, nadciśnienie tętnicze, hiperglikemię, cukromocz oraz obniżoną odporność, a w ciężkich przypadkach rozwój pełnoobjawowej choroby Cushinga.
aplikacja na rozległe powierzchnie skóry, bawoli kark, choroba Cushinga, cukromocz, glukoneogeneza wątrobowa, hiperglikemia, hydrokortyzon 17-maślan, nadciśnienie tętnicze, obniżenie odporności, obrzęk, odpowiedź immunologiczna komórkowa, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, parametry endokrynologiczne, próg nerkowy dla glukozy, retencja sodu, rozstępy, supresja produkcji kortyzolu, twarz księżycowata, wrażliwość na insulinę, wtórna niewydolność nadnerczy, zahamowanie wzrostu - Leksykon leków
Przedawkowanie – Mycosolon (20 mg + 2,5 mg)/g
Mycosolon to maść zawierająca mikonazol (20 mg/g) oraz mazipredon chlorowodorek (2,5 mg/g), wykazująca działanie przeciwgrzybicze i przeciwzapalne. Pomimo braku danych o ostrym przedawkowaniu, długotrwałe lub nieprawidłowe stosowanie, zwłaszcza na rozległe powierzchnie skóry, niesie ryzyko supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, manifestującej się objawami wtórnej niewydolności nadnerczy (osłabienie, hipotonia, hipoglikemia). U dzieci dodatkowo obserwuje się zahamowanie wzrostu i rozwoju, co jest poważnym powikłaniem. Miejscowe działania niepożądane obejmują ścieńczenie skóry, rozstępy i teleangiektazje, wynikające z atrofogennego działania glikokortykosteroidów.
diagnostyka endokrynologiczna, działanie niepożądane, działanie przeciwgrzybicze, endogenna produkcja kortyzolu, glikokortykosteroid, hipoglikemia, hipotonia, mazipredon, mikonazol, Mycosolon, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, rozstępy, ścieńczenie skóry, substancja czynna, teleangiektazja, wtórna niewydolność nadnerczy, zaburzenie endokrynologiczne - Leksykon leków
Działania niepożądane – Hydrokortyzon Allefin 5 mg/g
Długotrwałe stosowanie hydrokortyzonu (powyżej 14 dni), zwłaszcza na dużych powierzchniach skóry, pod opatrunkiem okluzyjnym oraz u dzieci, wiąże się z ryzykiem licznych działań niepożądanych dermatologicznych, takich jak zanikowe zapalenie skóry (ścieńczenie naskórka i skóry właściwej), zapalenie mieszków włosowych, alergia kontaktowa, dermatitis periorbicularis, nadmierne owłosienie, opóźnione gojenie ran, wybroczyny, rozstępy, plamica posteroidowa, trądzik posteroidowy oraz dermatitis perioralis. Subiektywne objawy obejmują pieczenie, zaczerwienienie i nadmierną suchość skóry. Immunosupresyjne działanie hydrokortyzonu predysponuje do nadkażeń bakteryjnych, grzybiczych (drożdżaki, dermatofity) i wirusowych (reaktywacja HSV), a także wtórnych zakażeń. Ponadto, mogą wystąpić zaburzenia naczyniowe, takie jak powierzchowne rozszerzenie naczyń i wybroczyny.
alergia kontaktowa, ciśnienie wewnątrzgałkowe, cukromocz, dermatitis perioralis, dermatitis periorbicularis, dermatofity, długotrwała terapia, działanie immunosupresyjne, hiperglikemia, hirsutyzm, infekcja grzybicza, infekcja wirusowa, jaskra, kortykosteroid, nadkażenie bakteryjne, opatrunek okluzyjny, opóźnione gojenie ran, plamica posteroidowa, rozstępy, rozszerzenie naczyń krwionośnych, ścieńczenie naskórka, teleangiektazja, tkanka podskórna, trądzik posteroidowy, wtórna niewydolność nadnerczy, wtórne zakażenie, wybroczyny, zaćma, zahamowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zanikowe zapalenie skóry, zapalenie mieszków włosowych, zapalenie okołooczne, zespół Cushinga, zmętnienie soczewki