psychoza posteroidowa

Psychoza posteroidowa to poważne zaburzenie psychiczne, które może wystąpić jako powikłanie terapii glikokortykosteroidami. Pojawia się najczęściej w trakcie stosowania wysokich dawek steroidów lub podczas ich odstawiania. Objawy obejmują zaburzenia myślenia, urojenia, halucynacje, zaburzenia nastroju, pobudzenie psychoruchowe oraz zaburzenia świadomości.

Czynnikami ryzyka rozwoju psychozy posteroidowej są: wcześniejsze zaburzenia psychiczne, płeć żeńska, wysokie dawki steroidów (powyżej 40 mg prednizonu dziennie), podeszły wiek oraz jednoczesne stosowanie innych leków psychoaktywnych. U większości pacjentów objawy ustępują po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu steroidów, jednak w niektórych przypadkach konieczne jest włączenie farmakoterapii przeciwpsychotycznej.

Leczenie psychozy posteroidowej obejmuje modyfikację dawki steroidów (o ile jest to możliwe z klinicznego punktu widzenia), zastosowanie leków przeciwpsychotycznych (najczęściej atypowych) oraz monitorowanie stanu psychicznego pacjenta. W przypadkach opornych na leczenie może być konieczna hospitalizacja psychiatryczna. Profilaktyka polega na stosowaniu najniższych skutecznych dawek steroidów oraz dokładnej obserwacji pacjentów z grupy ryzyka.

Powiązane wpisy

Leksykon leków
Przedawkowanie – Dexamethasone Zentiva 0,5 mg

Deksametazon Zentiva, dostępny w dawkach 0,5 mg, 1 mg oraz 4 mg, nie wykazuje ostrego toksycznego działania przy pojedynczym przedawkowaniu, jednak przewlekłe stosowanie dawek przekraczających zalecenia terapeutyczne prowadzi do nasilenia działań niepożądanych glikokortykosteroidów. Kluczowymi powikłaniami są zaburzenia endokrynologiczne (zespół Cushinga jatrogenny), metaboliczne (hiperglikemia, cukrzyca posteroidowa), elektrolitowe (hipokaliemia, retencja sodu i wody), immunosupresja, osteoporoza, zaburzenia psychiczne oraz powikłania sercowo-naczyniowe. Objawy te mogą się różnić w zależności od dawki, czasu ekspozycji oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta, a szczególnie narażone są osoby z chorobami współistniejącymi, takimi jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy niewydolność serca.
antidotum, cukrzyca posteroidowa, deksametazon, glikokortykosteroid, gospodarka węglowodanowa, hiperglikemia, hipokaliemia, hirsutyzm, immunosupresja, kortyzol, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, ostre zatrucie, otyłość centralna, owrzodzenie przewodu pokarmowego, płukanie żołądka, powikłanie sercowo-naczyniowe, przewlekłe przedawkowanie, psychoza posteroidowa, rozstęp skórny, twarz księżycowata, węgiel aktywowany, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie endokrynologiczne, zaburzenie metaboliczne, zaburzenie psychiczne, zastoinowa niewydolność serca, zespół Cushinga, zespół Cushinga jatrogenny
Leksykon leków
Przedawkowanie – Dexamethasone Krka 4 mg

Przedawkowanie deksametazonu, glikokortykosteroidu o biologicznym okresie półtrwania około 190 minut, jest rzadkie, lecz może prowadzić do poważnych powikłań klinicznych. Objawy przedawkowania obejmują hiperglikemię, zaburzenia elektrolitowe (retencja sodu, hipokaliemia przy dawkach >4-8 mg/dzień), objawy cushingoidalne, zaburzenia psychiczne, nadciśnienie tętnicze, supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (szczególnie przy dawkach >4 mg/dzień stosowanych powyżej 7 dni), zwiększoną podatność na infekcje oraz zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Efekty farmakodynamiczne utrzymują się 36-54 godziny, co wymaga długotrwałego monitorowania pacjenta. W literaturze brak jest doniesień o ostrych toksycznościach czy zgonach po przedawkowaniu deksametazonu, jednak długotrwałe stosowanie wysokich dawek nasila typowe działania niepożądane glikokortykosteroidów.
ACTH, aktywność mineralokortykoidowa, aminofilina, antidotum, deksametazon, Dexamethasone Krka, działanie niepożądane, efekt farmakodynamiczny, epinefryna, glikokortykosteroid, glukoneogeneza wątrobowa, glukoza we krwi, hiperglikemia, hipokaliemia, katabolizm białek, księżycowata twarz, nadciśnienie tętnicze, niewydolność oddechowa, objawy cushingoidalne, odpowiedź immunologiczna, okres półtrwania, ostra niewydolność nadnerczy, otyłość centralna, owrzodzenie, płukanie żołądka, podatność na infekcje, produkcja cytokin, psychoza posteroidowa, reakcja anafilaktyczna, retencja sodu, rozstęp skórny, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, synteza prostaglandyn, układ limbiczny, wrażliwość na insulinę, wstrząs anafilaktyczny, wydzielanie śluzu, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie psychiczne, zaburzenie żołądkowo-jelitowe
Leksykon leków
Przedawkowanie – Hydrocortisonum oceanic 5 mg/g

Hydrocortisonum Oceanic w kremie zawiera 5 mg/g hydrokortyzonu octanu i może prowadzić do ogólnoustrojowego przedawkowania mimo miejscowej aplikacji, zwłaszcza w przypadku długotrwałego stosowania, aplikacji na rozległe lub uszkodzone powierzchnie skóry, stosowania pod opatrunkiem okluzyjnym oraz u pacjentów pediatrycznych. Zwiększone wchłanianie przezskórne skutkuje ryzykiem supresji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, zespołu Cushinga, zaburzeń metabolicznych (hiperglikemia, steroidowa cukrzyca), elektrolitowych (hipokaliemia, zatrzymanie sodu i wody), skórnych (ścienczenie skóry, teleangiektazje), psychicznych (zmiany nastroju, psychozy) oraz kostno-mięśniowych (osteoporoza, miopatia). Objawy te wymagają szybkiej diagnostyki i interwencji terapeutycznej.
cukrzyca posteroidowa, działania niepożądane ogólnoustrojowe, hiperglikemia, hipokaliemia, hydrokortyzon octan, kortykosteroid, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, opatrunek okluzyjny, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza, otyłość centralna, przedawkowanie ogólnoustrojowe, przełom nadnerczowy, psychoza posteroidowa, rozstępy skórne, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, teleangiektazja, test stymulacji ACTH, twarz księżycowata, wchłanianie przezskórne, wchłanianie substancji czynnej, wtórna niewydolność nadnerczy, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia gospodarki lipidowej, zanik mięśniowy, zespół Cushinga
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Demezon

Demezon (deksametazon 4 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań) wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych, w tym poważnych zaburzeń psychiatrycznych, które mogą pojawić się w ciągu dni lub tygodni od rozpoczęcia terapii, niezależnie od dawki. Szczególnie narażeni są pacjenci z historią zaburzeń afektywnych lub psychoz posteroidowych. Po podaniu pozajelitowym istnieje ryzyko reakcji anafilaktoidalnych, wymagających natychmiastowego leczenia adrenaliną (0,1-0,5 mg i.v.) i aminofiliną. Kortykosteroidy są przeciwwskazane u pacjentów z urazem głowy lub udarem mózgu. U pacjentów z nowotworami układu krwiotwórczego należy monitorować ryzyko zespołu rozpadu guza, zwłaszcza przy wysokim indeksie proliferacyjnym i dużym rozmiarze guza. U wcześniaków stosujących deksametazon ogólnoustrojowo obserwowano przemijającą kardiomiopatię przerostową, co wymaga monitorowania funkcji serca. Ponadto, u pacjentów z guzem chromochłonnym nadnerczy glikokortykosteroidy należy stosować ostrożnie ze względu na ryzyko przełomu nadciśnieniowego. Wczesne leczenie wcześniaków dawką 0,25 mg/kg dwa razy na dobę wiąże się z ryzykiem długotrwałych zaburzeń neurologicznych. Ze względu na zawartość glikolu propylenowego (20 mg/ml) u noworodków należy zachować szczególną ostrożność, zwłaszcza przy jednoczesnym podawaniu etanolu lub innych substratów dehydrogenazy alkoholowej.
ameboza, bradykardia, centralna chorioretinopatia surowicza, choroba pasożytnicza, cukrzyca, deksametazon, glikokortykosteroid, glikol propylenowy, gruźlica, guz chromochłonny nadnerczy, hipokaliemia, immunoglobulina Varicella zoster, jaskra, kardiomiopatia przerostowa, lek immunosupresyjny, migrena, miopatia, nadciśnienie tętnicze, nieostre widzenie, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nerek, niewydolność wątroby, nowotwór układu krwiotwórczego, obrzęk głośni, odra, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ospa wietrzna, osteoporoza, owrzodzenie żołądka, padaczka, porażenie mózgowe, przewlekła choroba płuc, psychoza posteroidowa, reakcja anafilaktoidalna, skurcz oskrzeli, zaburzenie afektywne, zaćma, zapalenie pochewki ścięgna, zapalenie ścięgna, zastoinowa niewydolność serca, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga, zespół rozpadu guza
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Dexaven

Deksametazon fosforan, zawarty w preparacie Dexaven, wymaga stosowania z zachowaniem szczególnej ostrożności, uwzględniając liczne przeciwwskazania i potencjalne działania niepożądane. Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy możliwy czas, preferując podanie dawki dobowej jako pojedynczej dawki porannej lub co drugi dzień. Monitorowanie stanu klinicznego pacjenta jest niezbędne, a pacjent powinien otrzymać kartę informacyjną dotyczącą stosowania leku. Szczepienia, zwłaszcza żywymi szczepionkami, są przeciwwskazane podczas terapii ze względu na osłabioną odpowiedź immunologiczną. Istotne jest także zwrócenie uwagi na ryzyko ciężkich reakcji anafilaktoidalnych po podaniu pozajelitowym oraz potencjalne ciężkie zaburzenia psychiatryczne, które mogą pojawić się w ciągu dni lub tygodni od rozpoczęcia leczenia, niezależnie od dawki. Deksametazon nie jest wskazany u pacjentów z COVID-19, którzy nie wymagają wsparcia tlenowego lub wentylacji mechanicznej. W trakcie długotrwałej terapii istnieje ryzyko niewydolności kory nadnerczy, dlatego odstawianie leku powinno odbywać się stopniowo, zwłaszcza przy dawkach powyżej 1 mg i czasie stosowania powyżej 3 tygodni.
centralna chorioretinopatia surowicza, chlorek benzalkoniowy, ciśnienie śródgałkowe, CSCR, cukrzyca, deksametazon fosforan, deksametazon sodu fosforan, glikokortykosteroid, gruźlica, immunoglobulina Varicella zoster, jaskra, marskość wątroby, miastenia, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy, nieostre widzenie, niewydolność kory nadnerczy, niewydolność nerek, obrzęk głośni, opryszczka oka, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, ospa wietrzna, osteoporoza, owrzodzenie błony śluzowej przewodu pokarmowego, padaczka, perforacja rogówki, POChP, posocznica, przewlekła obturacyjna choroba płuc, psychoza maniakalno-depresyjna, psychoza posteroidowa, reakcja anafilaktoidalna, siarczyn sodu, skurcz oskrzeli, TLS, uchyłkowatość jelit, uraz głowy, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaćma, zakażenie ropne, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie pochewki ścięgna, zapalenie ścięgna, zastoinowa niewydolność krążenia, zespół rozpadu guza
Leksykon leków
Działania niepożądane – Dexamethasone phosphate SF 4 mg/ml

Deksametazon fosforan, zawierający 4,37 mg deksametazonu sodu fosforanu (odpowiadającego 4 mg deksametazonu fosforanu) w 1 ml roztworu do wstrzykiwań, wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych, których ryzyko wzrasta wraz z dawką i czasem terapii. Kluczowe jest monitorowanie parametrów takich jak zaburzenia elektrolitowe (hipokaliemia), obrzęki, ciśnienie tętnicze, wydolność serca, arytmie, objawy infekcji oraz tolerancja glukozy, ze względu na możliwość wystąpienia cukrzycy posteroidowej i wrzodów żołądka o skąpoobjawowym przebiegu. Deksametazon może maskować objawy zakażeń, sprzyjać aktywacji infekcji oportunistycznych, a także wywoływać reakcje nadwrażliwości, w tym ciężkie anafilaksje. W zakresie układu krwiotwórczego obserwuje się leukocytozę, limfopenię, eozynopenię i policytemię, natomiast w układzie hormonalnym – zahamowanie czynności nadnerczy i zespół Cushinga jatrogennego.
amenorrhea, arytmia, cukrzyca posteroidowa, deksametazon sodu fosforan, dysfagia, eozynopenia, hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia, hipokaliemia, hirsutyzm, jałowa martwica kości, jaskra posteroidowa, kardiomiopatia przerostowa, kortykosteroid, leukocytoza, limfopenia, maskowanie zakażeń, miopatia steroidowa, mydriaza, nadciśnienie śródczaszkowe, nadciśnienie tętnicze, niewydolność kory nadnerczy, osteoporoza posteroidowa, patogeny oportunistyczne, policytemia, psychoza posteroidowa, reakcja anafilaktyczna, reakcja nadwrażliwości, retencja sodu, retinopatia surowicza, rozstępy skórne, rzekomy guz mózgu, skurcz oskrzeli, strongyloidoza, teleangiektazje, tłuszczakowatość nadtwardówkowa, trądzik steroidowy, twarz księżycowata, wrzód żołądka i dwunastnicy, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, zaćma, zaćma podtorebkowa, zahamowanie wzrostu, zapalenie naczyń, zapalenie rogówki, zapalenie ścięgna, zapalenie trzustki, zapaść krążeniowa, zerwanie ścięgna, zespół Cushinga
Leksykon leków
Przedawkowanie – Metypred 4 mg

Przedawkowanie metyloprednizolonu, choć rzadko prowadzi do ostrej toksyczności lub zgonów, wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Ostre przedawkowanie nie manifestuje specyficznym zespołem objawów, jednak może wywoływać zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, hipokaliemia, retencja płynów), sercowo-naczyniowe oraz neurologiczne, które mogą zagrażać życiu. Przewlekłe przedawkowanie skutkuje rozwojem zespołu Cushinga, charakteryzującego się m.in. twarzą księżycowatą, otyłością centralną, rozstępami, hiperglikemią prowadzącą do cukrzycy posteroidowej, nadciśnieniem tętniczym, osteoporozą, miopatią, supresją osi podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz zaburzeniami psychicznymi i immunologicznymi.
cukrzyca posteroidowa, dializa, dyslipidemia, hiperglikemia, hipokaliemia, infekcje oportunistyczne, metyloprednizolon, miopatia posteroidowa, nadciśnienie tętnicze, niewydolność nadnerczy, osteoporoza, otyłość centralna, przedawkowanie kortykosteroidów, psychoza posteroidowa, retencja płynów, rozstępy skórne, supresja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, twarz księżycowata, zaburzenia elektrolitowe, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, zespół Cushinga
Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Hydrocortisonum-SF

Stosowanie glikokortykosteroidów, takich jak Hydrocortisonum-SF, wymaga ścisłego monitorowania i wdrożenia środków ostrożności, w tym wydania pacjentom specjalnej karty z zaleceniami terapeutycznymi. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę i stopniowo ją redukować, aby minimalizować ryzyko działań niepożądanych, w tym ciężkich zaburzeń psychiatrycznych, które mogą pojawić się w ciągu dni lub tygodni od rozpoczęcia terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z historią zaburzeń afektywnych oraz na ryzyko zakażeń, zwłaszcza ospą wietrzną, gdzie profilaktycznie podaje się immunoglobulinę VZIG w ciągu 10 dni od ekspozycji. Kortykosteroidy mogą maskować objawy infekcji, zwiększać ryzyko nawrotu gruźlicy oraz zaostrzać przebieg zakażeń grzybiczych i pasożytniczych, dlatego konieczne jest odpowiednie monitorowanie i profilaktyka, zwłaszcza przy długotrwałym leczeniu.
amfoterycyna, glikokortykosteroid, gruźlica czynna, gruźlica utajona, hipoprotrombinemię, immunoglobulina Varicella zoster, jaskra, kłębuszkowe zapalenie nerek, malaria, marskość wątroby, miastenia, niedoczynność tarczycy, ospa wietrzna, pełzakowica, perforacja rogówki, półpasiec, powikłania mózgowe, próba tuberkulinowa, psychoza posteroidowa, reakcja anafilaktoidalna, retencja sodu, suplementacja potasu, węgorzyca, wrzód trawienny, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, zaćma podtorebkowa tylna, zakażenie grzybicze, zakrzepowe zapalenie żył, zapalenie uchyłków, zastoinowa niewydolność serca, zator tłuszczowy, zawał serca, zespolenie jelitowe
Leksykon leków
Przedawkowanie – Dexaven 4 mg/ml

Przedawkowanie Dexaven 4 mg/ml, zawierającego deksametazon sodu fosforan, rzadko powoduje ostre powikłania po podaniu parenteralnym, jednak długotrwałe stosowanie wysokich dawek wiąże się z ryzykiem poważnych efektów niepożądanych. Kluczowe jest stopniowe zmniejszanie dawki, aby zapobiec ostrej niewydolności kory nadnerczy, która może objawiać się osłabieniem, hipotensją, hipoglikemią, nudnościami i wymiotami. Przedawkowanie może również prowadzić do zespołu Cushinga polekowego, zaburzeń gospodarki węglowodanowej (hiperglikemia, cukrzyca sterydowa), zaburzeń elektrolitowych (retencja sodu, hipokaliemia, alkaloza zasadowa), zaburzeń psychicznych (euforia, bezsenność, psychoza), powikłań mięśniowo-szkieletowych (osteoporoza, miopatia), immunosupresji oraz powikłań dermatologicznych (ścienczenie skóry, wybroczyny, opóźnione gojenie ran).
chlorek benzalkoniowy, deksametazon fosforan, deksametazon sodu fosforan, glikokortykosteroid, gospodarka węglowodanowa, hiperglikemia, hipokaliemia, immunosupresja, infekcja oportunistyczna, miopatia steroidowa, nadciśnienie tętnicze, osteoporoza, ostra niewydolność kory nadnerczy, otyłość centralna, psychoza posteroidowa, retencja sodu, rozstępy skórne, siarczyn sodu, twarz księżycowata, zaburzenia elektrolitowe, zespół Cushinga polekowy
Leksykon leków
Przedawkowanie – Dexamethasone phosphate SF 4 mg/ml

Przedawkowanie deksametazonu fosforanu, szczególnie w formie przewlekłej, prowadzi do nasilenia działań niepożądanych typowych dla glikokortykosteroidów. Dawka 4,37 mg/ml (odpowiadająca 4 mg deksametazonu fosforanu) może wywołać zespół Cushinga jatrogenny, supresję osi podwzgórze-przysadka-nadnercza z ryzykiem ostrej niewydolności nadnerczy, zaburzenia metabolizmu węglowodanów (hiperglikemia, jatrogenna cukrzyca), dyslipidemię, a także poważne zaburzenia równowagi elektrolitowej, takie jak hipokaliemia, retencja sodu i wody, hipokalcemia oraz hipofosfatemia. Dodatkowo obserwuje się immunosupresję zwiększającą podatność na infekcje oraz zaburzenia neuropsychiatryczne, w tym psychozy i bezsenność.
ACTH, cukrzyca posteroidowa, deksametazon fosforan, deksametazon sodu fosforan, dyslipidemia, działanie niepożądane, glikokortykosteroid, glikol propylenowy, hiperglikemia, hiperkortyzolizm, hipertriglicerydemia, hipokalcemia, hipokaliemia, immunosupresja, infekcja oportunistyczna, nadciśnienie tętnicze, niedoczynność kory nadnerczy, niewydolność nadnerczy, oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, osteoporoza posteroidowa, otyłość centralna, psychoza posteroidowa, retencja sodu, rozstępy skórne, twarz księżycowata, zaburzenia metaboliczne, zaburzenie elektrolitowe, zaburzenie hormonalne, zespół Cushinga jatrogenny