toksyczne wykwity skórne
Toksyczne wykwity skórne to niepożądane reakcje skórne wywołane przez leki, substancje chemiczne lub toksyny. Charakteryzują się różnorodnymi zmianami morfologicznymi, takimi jak wysypka plamisto-grudkowa, pokrzywka, rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona czy toksyczna nekroliza naskórka.
Patogeneza toksycznych wykwitów skórnych obejmuje mechanizmy immunologiczne (reakcje nadwrażliwości) oraz nieimmunologiczne (bezpośrednie działanie toksyczne, kumulacja metabolitów). Czynnikami ryzyka są predyspozycje genetyczne, choroby współistniejące (szczególnie infekcje wirusowe), wiek oraz stosowanie wielu leków jednocześnie.
Diagnostyka toksycznych wykwitów skórnych opiera się na dokładnym wywiadzie farmakologicznym, ocenie morfologii zmian, czasie ich wystąpienia oraz badaniach dodatkowych (histopatologia, testy płatkowe, oznaczenie poziomów cytokin). Kluczowe znaczenie ma identyfikacja i eliminacja czynnika wywołującego.
Leczenie polega przede wszystkim na odstawieniu leku/substancji wywołującej, stosowaniu leków przeciwhistaminowych, miejscowych glikokortykosteroidów oraz leczeniu objawowym. W ciężkich przypadkach (zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka) konieczna jest hospitalizacja i intensywne leczenie, niekiedy z zastosowaniem ogólnoustrojowych glikokortykosteroidów, immunoglobulin lub cyklosporyny.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Mykafungina – Działania niepożądane
Mykafungina, echinokandyna stosowana w terapii przeciwgrzybiczej, wykazuje profil bezpieczeństwa oparty na danych z badań klinicznych, gdzie działania niepożądane wystąpiły u 32,2% pacjentów. Najczęstsze objawy to nudności (2,8%), podwyższenie fosfatazy zasadowej (2,7%), zapalenie żył (2,5%), wymioty (2,5%) oraz wzrost aminotransferazy asparaginianowej (2,3%). Działania niepożądane wątroby dotyczyły 8,6% pacjentów, z najczęstszymi zaburzeniami w postaci podwyższenia fosfatazy zasadowej (2,7%), AspAT (2,3%), AlAT (2,0%) i bilirubiny (1,6%). Ciężkie uszkodzenia wątroby, choć rzadkie (0,4%), mogą prowadzić do zgonu, co podkreśla konieczność monitorowania parametrów wątrobowych podczas leczenia. Reakcje alergiczne, w tym wysypka i dreszcze, występowały głównie w łagodnej lub umiarkowanej formie, natomiast ciężkie reakcje anafilaktoidalne zdarzały się u 0,2% pacjentów z ciężkimi chorobami podstawowymi. Reakcje miejscowe przy podaniu dożylnym, takie jak zakrzep czy zapalenie w miejscu wkłucia, nie wymagały przerwania terapii.
AIDS, AlAT, alogeniczny HSCT, aminotransferaza asparaginianowa, AspAT, bezsenność, bilirubina, bradykardia, cholestaza, dehydrogenaza mleczanowa, duszność, echinokandyna, eozynofilia, fosfataza zasadowa, gamma-glutamylotransferaza, hemoliza, hepatomegalia, hepatotoksyczność, hiperbilirubinemia, hiperkaliemia, hipoalbuminemia, hipofosfatemia, hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia, hiponatremia, infuzja dożylna, jadłowstręt, kołatanie serca, mykafungina, niedokrwistość hemolityczna, niestrawność, nowotwór krwi, nowotwór złośliwy, ostra niewydolność nerek, pancytopenia, reakcja anafilaktoidalna, rumień wielopostaciowy, splątanie, tachykardia, toksyczna nekroliza naskórka, toksyczne wykwity skórne, trombocytopenia, uszkodzenie wątroby, wstrząs anafilaktyczny, wykrzepianie wewnątrznaczyniowe, zaburzenia ciśnienia, zaburzenia hematologiczne, zakażenie HIV, zakrzep, zapalenie wątroby, zapalenie żył, zespół Lyella, zespół Stevensa-Johnsona, żółtaczka - Leksykon leków
Działania niepożądane – Setronon 8 mg
Ondansetron w dawce 8 mg, jako antagonista receptorów 5-HT3, jest skuteczny w profilaktyce i leczeniu nudności oraz wymiotów, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem szeregu działań niepożądanych o różnej częstości występowania. Najczęstsze działania obejmują ból głowy (≥1/10), zaparcia oraz miejscowe uczucie pieczenia po podaniu czopka (≥1/100 do <1/10). Niezbyt często obserwuje się drgawki, zaburzenia ruchowe pozapiramidowe, bradykardię, niedociśnienie, bezobjawowe podwyższenie aminotransferaz wątrobowych oraz czkawkę (≥1/1000 do <1/100). Rzadko występują zawroty głowy, przemijające zaburzenia widzenia, wydłużenie odstępu QTc, które może prowadzić do torsade de pointes, oraz reakcje anafilaktyczne (≥1/10 000 do <1/1000). Bardzo rzadko notuje się przemijający zanik widzenia oraz toksyczne wykwity skórne, w tym toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) (<1/10 000). Ponadto, zgłaszano przypadki niedokrwienia mięśnia sercowego, choć częstość tego powikłania nie jest dokładnie określona.
aminotransferazy wątrobowe, antagonista receptorów serotoninowych, ból głowy, ból w klatce piersiowej, bradykardia, czkawka, drgawki, dyskineza, dystonia, niedociśnienie, niedokrwienie mięśnia sercowego, nudności i wymioty, objawy pozapiramidowe, ondansetron, reakcja anafilaktyczna, Setronon, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczne wykwity skórne, torsade de pointes, wydłużenie odstępu QTc, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia widzenia, zanik widzenia, zaparcia, zawroty głowy - Leksykon leków
Specjalne ostrzeżenia – Asamax 250
Stosowanie mesalazyny (Asamax) wymaga ścisłego monitorowania parametrów laboratoryjnych, w tym morfologii krwi, AspAT, AlAT, stężenia kreatyniny oraz badania ogólnego moczu. Zalecany harmonogram badań obejmuje badania wstępne, kontrolne po 14 dniach, następnie 2-3 razy co 4 tygodnie, a przy prawidłowych wynikach co 3 miesiące. W przypadku nieprawidłowości hematologicznych, reakcji nadwrażliwości kardiologicznych (np. zapalenie mięśnia sercowego, osierdzia) lub pogorszenia funkcji nerek, konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii. Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, nerek (przeciwwskazanie) oraz chorobami płuc, zwłaszcza astmą oskrzelową.
aminotransferazy wątrobowe, astma oskrzelowa, badania hematologiczne, badanie moczu, ból brzucha, ciężkie skórne działania niepożądane, działanie toksyczne, kamica moczowa, kreatynina, mesalazyna, morfologia krwi, nadwrażliwość, pęcherzowe zapalenie skóry, rumień wielopostaciowy, skurcz żołądka, sulfasalazyna, toksyczna nekroliza naskórka, toksyczne wykwity skórne, zaburzenia czynności nerek, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia hematologiczne, zaburzenia krwi, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zespół DRESS, zespół Stevensa-Johnsona, złuszczające zapalenie skóry - Leksykon leków
Działania niepożądane – Trikolon Forte 200 mg
Trikolon Forte, zawierający 200 mg maleinianu trimebutyny, może wywoływać działania niepożądane głównie w obrębie układu immunologicznego oraz skóry i tkanki podskórnej. Reakcje nadwrażliwości, dotyczące głównie skóry, mają nieznaną częstość występowania. Wśród działań niepożądanych skóry najczęściej obserwuje się wysypkę (częstość niezbyt częsta, ≥1/1 000 do <1/100). Ponadto, niezbyt często występują ciężkie reakcje skórne, takie jak ostra uogólniona osutka krostkowa, rumień wielopostaciowy, toksyczne wykwity skórne oraz złuszczające zapalenie skóry, które mogą stanowić zagrożenie dla życia pacjenta. Inne reakcje skórne o nieznanej częstości to kontaktowe zapalenie skóry, zapalenie skóry, rumień, świąd oraz pokrzywka.
bąbel pokrzywkowy, dermatoza, jałowa krostka, kontaktowe zapalenie skóry, maleinian trimebutyny, naskórek, ostra uogólniona osutka krostkowa, pokrzywka, reakcja nadwrażliwości, rumień, rumień wielopostaciowy, świąd, system MedDRA, toksyczne wykwity skórne, trimebutyna, wysypka, zaburzenia skóry i tkanki podskórnej, zaburzenia układu immunologicznego, zapalenie skóry, złuszczające zapalenie skóry, zmiana tarczowata - Leksykon leków
Działania niepożądane – Asamax 250 250 mg
Mesalazyna w postaci czopków Asamax (250 mg i 500 mg) może wywoływać szerokie spektrum działań niepożądanych o różnej częstości i nasileniu, w tym ciężkie reakcje skórne (SCAR) takie jak DRESS, zespół Stevensa i Johnsona (SJS) oraz toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN). Do często obserwowanych objawów należą ból głowy, zawroty głowy, ból brzucha, biegunka, nudności i wymioty. Bardzo rzadko występują poważne zaburzenia hematologiczne (niedokrwistość aplastyczna, agranulocytoza, pancytopenia, neutropenia, leukopenia, trombocytopenia), reakcje nadwrażliwości immunologicznej (wyprysk alergiczny, gorączka polekowa, toczeń rumieniowaty, pancolitis), zapalenie mięśnia sercowego i osierdzia, alergiczne i zwłóknieniowe reakcje płucne, ostre zapalenie trzustki, zmiany parametrów czynności wątroby oraz ciężkie reakcje skórne o nieznanej częstości.
agranulocytoza, atopowe zapalenie skóry, cholestatyczne zapalenie wątroby, ciężkie skórne działania niepożądane, eozynofilia, eozynofilia płucna, gorączka polekowa, kamica układu moczowego, leukopenia, mesalazyna, nadwrażliwość na światło, neuropatia obwodowa, neutropenia, niedokrwistość aplastyczna, ostre zapalenie trzustki, pancolitis, pancytopenia, pęcherzowe zapalenie skóry, reakcja polekowa z eozynofilią, rumień wielopostaciowy, skurcz oskrzeli, śródmiąższowe zapalenie nerek, toczeń rumieniowaty, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, toksyczne wykwity skórne, trombocytopenia, wyprysk alergiczny, wyprysk atopowy, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zapalenie pęcherzyków płucnych, zapalenie płuc, zespół Stevensa-Johnsona