zmiany typu Olneya
Zmiany typu Olneya (Olney lesions) to charakterystyczne zmiany neurodegeneracyjne w mózgu wywołane przez kwas glutaminowy i jego analogi, głównie przez kwas kainowy. Patologia ta obejmuje uszkodzenie neuronów w rejonie tylnego podwzgórza, a zwłaszcza w jądrze łukowatym, gdzie dochodzi do obrzęku komórek nerwowych i tworzenia się wakuoli cytoplazmatycznych.
Histopatologicznie zmiany typu Olneya cechują się obrzękiem mitochondriów, pęcznieniem siateczki endoplazmatycznej oraz dezintegracją błon komórkowych neuronów. Mechanizm powstawania tych zmian wiąże się z ekscytotoksycznością – nadmierną stymulacją receptorów glutaminianergicznych, szczególnie receptorów NMDA, prowadzącą do napływu jonów wapnia do komórki i uruchomienia procesów degradacyjnych.
Badania wykazały, że zmiany typu Olneya mogą być indukowane przez niektóre substancje psychoaktywne, w tym ketaminę i fencyklidynę (PCP), które pierwotnie blokują receptory NMDA, ale w konsekwencji mogą prowadzić do ich nadmiernej aktywacji. Neurotoksyczność ta ma istotne znaczenie kliniczne, gdyż może przyczyniać się do rozwoju zaburzeń poznawczych oraz stanów neurodegeneracyjnych.
Powiązane wpisy
- Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Memantine Glenmark 20 mg
Memantyna chlorowodorek, substancja czynna leku Memantine Glenmark, wykazuje w badaniach przedklinicznych specyficzne zmiany neurotoksyczne typu Olney’a (wakuolizacja i martwica neuronów) u szczurów, jednak tylko przy bardzo wysokich stężeniach w surowicy, przekraczających dawki terapeutyczne. Zmiany te nie pojawiały się w badaniach długoterminowych na różnych gatunkach, co sugeruje ich przejściowy charakter lub występowanie jedynie przy ekstremalnych dawkach. W badaniach okulistycznych u psów i gryzoni zaobserwowano nieregularne zmiany w narządzie wzroku, które nie potwierdziły się u małp ani ludzi. W płucach gryzoni stwierdzono odkładanie fosfolipidów w makrofagach związane z gromadzeniem memantyny w lizosomach, jednak efekt ten występował tylko przy dawkach znacznie przekraczających terapeutyczne i jego znaczenie kliniczne pozostaje nieustalone.
amfifilne kationy, antagonista receptora NMDA, ataksja, badanie okulistyczne, badanie przedkliniczne, dawka terapeutyczna, dawka toksyczna, działanie teratogenne, genotoksyczność, lizosomy, makrofagi płucne, memantyna chlorowodorek, narząd wzroku, neurotoksyczność, odkładanie fosfolipidów, organizm matczyny, płodność, potencjał rakotwórczy, stężenie w surowicy krwi, wakuolizacja neuronów, wakuolizacja tkanki płucnej, zahamowanie wzrostu płodu, zmiany typu Olneya - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Memantine Glenmark 10 mg
Dane przedkliniczne dotyczące memantyny chlorowodorku wskazują na występowanie neurotoksycznych zmian typu Olney’a (wakuolizacja i martwica neuronów) jedynie po podaniu bardzo wysokich dawek, przekraczających znacznie stężenia terapeutyczne u ludzi. W badaniach długoterminowych na gryzoniach i innych gatunkach nie zaobserwowano tych zmian, co ogranicza ich znaczenie kliniczne. W trakcie wielokrotnych podawań odnotowano zmiany w narządzie wzroku u psów i gryzoni, jednak nie u małp ani w badaniach klinicznych u ludzi. Dodatkowo, u gryzoni stwierdzono odkładanie fosfolipidów w makrofagach płucnych związane z kumulacją memantyny w lizosomach, co mogło korelować z wakuolizacją płuc, ale tylko przy dawkach znacznie przekraczających dawki terapeutyczne stosowane u ludzi.
amfifilny kation, antagonista receptora NMDA, ataksja, badanie okulistyczne, chlorowodorek memantyny, działanie teratogenne, ekspozycja na memantynę, genotoksyczność, makrofagi płucne, narząd wzroku, neurotoksyczność, odkładanie fosfolipidów, toksyczność reprodukcyjna, toksyczność wielokrotnego podawania, wakuolizacja neuronów, zahamowanie wzrostu płodu, zmiany typu Olneya