gruczolak przytarczyc
Gruczolak przytarczyc (adenoma przytarczyc) to łagodny nowotwór wywodzący się z komórek przytarczyc, który jest najczęstszą przyczyną pierwotnej nadczynności przytarczyc (80-85% przypadków). Charakteryzuje się nadmiernym, autonomicznym wydzielaniem parathormonu (PTH), co prowadzi do hiperkalcemii i jej konsekwencji klinicznych.
Diagnostyka gruczolaka przytarczyc obejmuje badania biochemiczne (podwyższone stężenie wapnia i PTH w surowicy), obrazowe (USG szyi, scyntygrafia MIBI, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) oraz w niektórych przypadkach badania genetyczne. Typowym obrazem w badaniach obrazowych jest obecność dobrze odgraniczonej, hipoechogenicznej zmiany w okolicy tarczycy.
Leczenie gruczolaka przytarczyc jest głównie chirurgiczne i polega na selektywnym usunięciu zmienionej przytarczycy (paratyroidektomia). Zastosowanie śródoperacyjnego oznaczania PTH pozwala na weryfikację skuteczności zabiegu. W przypadku przeciwwskazań do leczenia operacyjnego stosuje się leczenie farmakologiczne (kalcymimetyki, bisfosfoniany) lub ablację alkoholową pod kontrolą USG.
Nieleczony gruczolak przytarczyc może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak kamica nerkowa, osteoporoza, złamania patologiczne, choroby wrzodowej żołądka, zaburzeń neuropsychiatrycznych oraz powikłań sercowo-naczyniowych. Wczesne rozpoznanie i leczenie pozwala zapobiec tym powikłaniom i znacząco poprawia rokowanie pacjentów.
Powiązane wpisy
- Leksykon chorób i schorzeń
Hiperparatyreoza – Patofizjologia i mechanizm
Hiperparatyreoza to zaburzenie endokrynologiczne charakteryzujące się nadmiernym wydzielaniem parathormonu (PTH) przez gruczoły przytarczyczne, co prowadzi do hiperkalcemii i powikłań kostnych oraz nerkowych. PTH reguluje homeostazę wapnia poprzez zwiększenie resorpcji wapnia i fosforanów z kości, zwiększenie zwrotnego wchłaniania wapnia w nerkach, zmniejszenie reabsorpcji fosforanów oraz stymulację produkcji kalcytriolu, co zwiększa wchłanianie wapnia w jelitach. Pierwotna hiperparatyreoza (PHPT) najczęściej wynika z gruczolaka przytarczyc (85%), rzadziej z hiperplazji (10-15%) lub raka (<0,5%). W PHPT dochodzi do utraty sprzężenia zwrotnego między wapniem a PTH, często związanej z nadekspresją cykliny D1, obniżoną ekspresją receptorów CaSR i witaminy D oraz mutacjami genów MEN1, CDC73 i RET. Wtórna hiperparatyreoza (SHPT) jest reakcją na hipokalemię, hiperfosfatemię i niedobór witaminy D, najczęściej w przebiegu przewlekłej choroby nerek (CKD), gdzie mechanizmy obejmują zmniejszenie GFR, hiperfosfatemię, niedobór kalcytriolu oraz wzrost FGF-23 i spadek białka Klotho, prowadząc do hiperplazji przytarczyc i zwiększonego wydzielania PTH.
1-alfa hydroksylaza, 25-dihydroksywitamina D, cyklina D1, czynnik wzrostu fibroblastów 23, gruczoł przytarczyczny, gruczoł tarczowy, gruczolak przytarczyc, hiperkalcemia, hiperkalciuria, hiperparatyreoza, hiperplazja przytarczyc, homeostaza wapnia, kalcytriol, kamica nerkowa, kanalik nerkowy, kinaza białkowa C, nefrokalcynoza, osteoklast, osteopenia, osteoporoza, parathormon, pierwotna hiperparatyreoza, przerost lewej komory, przewlekła choroba nerek, rak przytarczyc, receptor witaminy D, receptor wyczuwający wapń, sztywność tętnic, trzeciorzędowa hiperparatyreoza, wtórna hiperparatyreoza, złamanie patologiczne - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Imatinib Fresenius Kabi 400 mg
Profil bezpieczeństwa imatynibu został szczegółowo oceniony w badaniach nieklinicznych na szczurach, psach, małpach i królikach, wykazując toksyczność wielonarządową, w tym hematologiczną, wątrobową i nerkową. U szczurów i psów obserwowano zmiany hematologiczne oraz uszkodzenia wątroby, w tym podwyższenie aminotransferaz i martwicę komórek wątrobowych u psów po 2-tygodniowym podaniu. U małp stwierdzono uszkodzenia nerek z mineralizacją i zwyrodnieniem cewek nerkowych oraz wzrost stężenia BUN i kreatyniny. W badaniach długoterminowych odnotowano zwiększoną częstość zakażeń oportunistycznych, a NOAEL dla małp wynosił 15 mg/kg mc., co odpowiada około 1/3 maksymalnej dawki klinicznej 800 mg w przeliczeniu na powierzchnię ciała. Imatynib nie wykazywał genotoksyczności in vivo, jednak w badaniach in vitro na komórkach jajnika chomików stwierdzono działanie klastogenne, a dwa produkty pośrednie procesu produkcji wykazały mutagenność w teście Amesa. Wpływ na płodność obejmował zmniejszenie masy jąder i najądrzy oraz obniżenie ruchliwości plemników u szczurów przy dawce 60 mg/kg mc., z podobnymi efektami u psów przy dawkach ≥30 mg/kg mc. U samic szczurów dawka 60 mg/kg mc. powodowała zwiększone poimplantacyjne straty płodów i zmniejszenie liczby żywych płodów, natomiast NOEL dla reprodukcji wynosił 15 mg/kg mc./dobę (1/4 maksymalnej dawki klinicznej). Imatynib wykazywał działanie teratogenne u szczurów przy dawkach ≥100 mg/kg mc., obejmujące defekty kostne czaszki i przepuklinę mózgową, nieobserwowane przy dawkach ≤30 mg/kg mc.
aberracje chromosomowe, aminotransferazy, azot mocznikowy we krwi, brodawczak gruczołu napletkowego, cewki nerkowe, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, gruczolak przytarczyc, gruczolakorak jelita cienkiego, guzy łagodne i złośliwe, kardiomiopatia, martwica komórek wątrobowych, masa jąder, niewydolność serca, ogniskowa mineralizacja, potencjał genotoksyczny, profil bezpieczeństwa imatynibu, przepuklina mózgowa, przerost mięśnia sercowego, przewlekła choroba nerek, przewody żółciowe, rozrost przewodów żółciowych, rozstrzeń jam serca, spermatogeneza, szpik kostny, toksyczność po podaniu wielokrotnym, uszkodzenie nerek, utrata poimplantacyjna płodu, zakażenia oportunistyczne - Leksykon chorób i schorzeń
Hiperparatyreoza – Etiologia i przyczyny
Hiperparatyreoza to zaburzenie charakteryzujące się nadmierną produkcją parathormonu (PTH) przez gruczoły przytarczyczne, obejmujące trzy główne typy: pierwotną, wtórną i trzeciorzędową. Pierwotna hiperparatyreoza (PHPT) najczęściej wynika z gruczolaka przytarczyc (80-85% przypadków), hiperplazji (15-20%) lub rzadko raka (<1%), z poziomem wapnia w surowicy często przekraczającym 14 mg/dl i PTH 5-10-krotnie powyżej normy. Etiologia może mieć podłoże genetyczne (np. mutacje MEN1, CDC73, CASR) lub być związana z czynnikami środowiskowymi, takimi jak długotrwałe leczenie litem czy napromieniowanie szyi. Wtórna hiperparatyreoza rozwija się w odpowiedzi na hipokalcemię, najczęściej w przebiegu przewlekłej choroby nerek, niedoboru witaminy D lub zaburzeń wchłaniania wapnia, prowadząc do kompensacyjnego wzrostu PTH. Trzeciorzędowa hiperparatyreoza to stan autonomicznej, niekontrolowanej produkcji PTH po długotrwałej wtórnej hiperparatyreozie, skutkujący hiperkalcemią mimo korekty pierwotnej przyczyny.
białko podobne do parathormonu, bisfosfoniany, celiakia, choroba zapalna jelit, czynnik wzrostu fibroblastów 23, gruczoł przytarczyczny, gruczolak przytarczyc, hiperfosfatemia, hiperkalcemia, hiperparatyreoza, hiperplazja przytarczyc, hipokalcemia, miażdżyca, nadczynność przytarczyc, nefrolitiaza, niedobór witaminy D, osteoporoza, parathormon, pierwotna hiperparatyreoza, przeszczep nerki, przewlekła choroba nerek, rak przytarczyc, receptor kinazy tyrozynowej, receptor wyczuwający wapń, rodzinna hipokalciuryczna hiperkalcemia, trzeciorzędowa hiperparatyreoza, układ renina-angiotensyna-aldosteron, wtórna hiperparatyreoza, zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej - Leksykon leków
Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie – Meaxin 100 mg
Profil toksyczności imatynibu został szczegółowo zbadany w badaniach przedklinicznych na szczurach, psach, małpach i królikach, obejmujących podawanie jednorazowe i wielokrotne oraz oceny genotoksyczności, kancerogenności i wpływu na rozród. Zaobserwowano łagodne do umiarkowanych zmiany hematologiczne i szpikowe, a wątroba była głównym narządem docelowym toksyczności, z ciężkim uszkodzeniem wątroby u psów po 2-tygodniowym podaniu. U małp stwierdzono uszkodzenia nerek, a u szczurów rozrost nabłonka dróg moczowych przy dawkach ≥6 mg/kg. Imatynib wykazywał działanie immunosupresyjne, zwiększając częstość zakażeń oportunistycznych. Dawka NOAEL u małp wyniosła 15 mg/kg, co odpowiada około 1/3 maksymalnej dawki klinicznej u ludzi (800 mg). Wyniki badań genotoksyczności były mieszane, z brakiem działania w testach Amesa i mikrojądrowym, ale wykazaniem klastogenności in vitro w komórkach jajnika chomika. Dwa produkty pośrednie procesu produkcji wykazały mutagenność w testach in vitro.
aberracja chromosomowa, aminotransferazy, azot mocznikowy, badanie histopatologiczne, badanie przedkliniczne, badanie toksykologiczne, brodawczak gruczołu napletkowego, brodawczak pęcherza moczowego, działanie immunosupresyjne, działanie klastogenne, działanie mutagenne, działanie rakotwórcze, działanie teratogenne, działanie toksyczne, genotoksyczność, gruczolak przytarczyc, gruczolakorak jelita cienkiego, guz rdzenia nadnerczy, hematopoeza, hiperplazja przewodów żółciowych, kardiomiopatia, malaria, martwica komórek wątrobowych, martwica przewodów żółciowych, niewydolność serca, ogniskowa mineralizacja, organogeneza, przepuklina mózgowa, przerost mięśnia sercowego, przewlekła choroba nerek, rozstrzeń jam serca, rozwój pourodzeniowy, ruchliwość plemników, spermatogeneza, szpik kostny, test Amesa, toksyczność wielokrotna, triglicerydy, układ hematologiczny, uszkodzenie nerek, uszkodzenie wątroby, utrata poimplantacyjna, zakażenie oportunistyczne, zmiany histopatologiczne, zmniejszenie masy jąder, zwyrodnienie kanalików nerkowych - Leksykon chorób i schorzeń
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (men 1) – Patofizjologia i mechanizm
Wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1 (MEN 1) jest dziedzicznym zespołem nowotworowym spowodowanym inaktywującymi mutacjami germinalnymi w genie supresorowym MEN1 na chromosomie 11q13, kodującym białko menina. Mutacje te, głównie zmiany ramki odczytu (42%), nonsensowne (14%) i splicingowe (10,5%), prowadzą do utraty funkcji meniny, co zgodnie z modelem dwóch uderzeń Knudsona skutkuje rozwojem guzów endokrynnych. Menina reguluje transkrypcję genów, cykl komórkowy, naprawę DNA oraz modyfikacje epigenetyczne, oddziałując m.in. na szlaki Wnt/β-katenina, TGF-β/BMP i Hedgehog. Utrata jej funkcji powoduje niekontrolowaną proliferację komórek. W 80-90% przypadków klinicznych MEN 1 wykrywa się mutacje w genie MEN1, natomiast u 10-20% pacjentów z fenotypem MEN 1 mutacje te nie są identyfikowane, co sugeruje udział innych genów, np. CDKN1B (MEN4). Ostatnie badania wskazują na nadmierną aktywację enzymu DHODH w komórkach z mutacją MEN1, co otwiera perspektywy terapeutyczne z wykorzystaniem leflunomidu.
biomarker diagnostyczny, duża delecja, dziedziczny zespół nowotworowy, gen MEN1, gruczolak przytarczyc, guz neuroendokrynny trzustki, leflunomid, menina, metylacja histonów, modyfikacja chromatyny, mutacja de novo, mutacja frameshift, mutacja inaktywująca, mutacja miejsca splicingowego, mutacja nonsensowna, mutacje germinalne, pierwotna nadczynność przytarczyc, szlak Wnt/β-katenina, terapia celowana, utrata heterozygotyczności, wieloogniskowa neoplazja endokrynna typu 1, zaburzenie autoimmunologiczne, zespół Wermera - Leksykon chorób i schorzeń
Choroba gravesa-basedowa – Leczenie
Choroba Gravesa-Basedowa, będąca najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy, wymaga indywidualizacji leczenia spośród trzech głównych metod: farmakoterapii tionamidami (metimazol, propylotiouracyl), terapii jodem radioaktywnym (I-131) oraz tyreoidektomii. Metimazol, preferowany ze względu na dłuższy okres półtrwania i wygodę dawkowania (raz na dobę), stosowany jest zwykle przez 12-18 miesięcy, z remisją u 30-50% pacjentów. Propylotiouracyl zalecany jest w I trymestrze ciąży. Beta-adrenolityki (propranolol, metoprolol) stosowane są w celu kontroli objawów adrenergicznych. Terapia radiojodem, skuteczna u 60-90% pacjentów, jest przeciwwskazana w ciąży i orbitopatii tarczycowej, a najczęstszym powikłaniem jest niedoczynność tarczycy (>90% w ciągu roku), wymagająca dożywotniego leczenia lewotyroksyną. Tyreoidektomia wskazana jest przy dużym wolu (>80 g), guzach >4 cm, podejrzeniu raka, ciężkiej orbitopatii lub planowanej ciąży w ciągu 6 miesięcy; wymaga eutyreozy przedoperacyjnej i wiąże się z ryzykiem powikłań neurologicznych i metabolicznych.
beta-blokery, choroba Gravesa-Basedowa, eutyroza, glikokortykosteroidy, gruczolak przytarczyc, hepatotoksyczność, hipokalcemia, hormony tarczycy, inhibitor interleukiny-6, kołatanie serca, leczenie chirurgiczne, lek beta-adrenolityczny, lek przeciwtarczycowy, lewotyroksyna, metimazol, metyloprednizolon, migotanie przedsionków, nadczynność tarczycy, neutropenia, niedoczynność przytarczyc, niedoczynność tarczycy, oftalmopatia Gravesa, orbitopatia Gravesa, orbitopatia tarczycowa, prednizon, propylotiouracyl, radiojod, receptor IGF1, remisja choroby, rytuksymab, tachykardia, teprotumumab, terapia jodem radioaktywnym, terapia ultradźwiękowa, tionamidy, tocilizumab, tyreoidektomia, wole tarczycy - Leksykon leków
Wskazania do stosowania – PoltechMIBI 1 mg MIBI
PoltechMIBI, zawierający 1 mg tetra(2-metoksy-2-metylopropylo-1-izonitrylo)-tetrafluoroboranu miedzi (I), jest radiofarmaceutykiem stosowanym po wyznakowaniu nadtechnecjanem (99mTc) sodu do diagnostyki obrazowej. W kardiologii umożliwia scyntygrafię perfuzyjną mięśnia sercowego, co pozwala na wykrycie obszarów niedokrwienia oraz precyzyjną lokalizację zawału mięśnia sercowego poprzez ocenę wychwytu radiofarmaceutyku w żywych komórkach miokardium. Dodatkowo, badanie umożliwia ocenę całkowitej frakcji wyrzutowej oraz regionalnej kurczliwości serca techniką pierwszego przejścia, co ma istotne znaczenie prognostyczne i pozwala na monitorowanie terapii chorób serca. PoltechMIBI znajduje również zastosowanie w diagnostyce onkologicznej, szczególnie u pacjentek z podejrzeniem raka sutka, zwłaszcza gdy mammografia daje wyniki niejednoznaczne lub jest utrudniona przez gęstą strukturę gruczołu, implanty czy blizny pooperacyjne. W endokrynologii preparat jest wykorzystywany do lokalizacji gruczolaków lub przerostu przytarczyc u pacjentów z nawracającą lub utrzymującą się nadczynnością przytarczyc, co jest kluczowe w planowaniu zabiegów chirurgicznych. Preparat podawany jest dożylnie po wyznakowaniu w laboratorium radiofarmaceutycznym, a badania wykonywane są zgodnie z odpowiednimi protokołami diagnostycznymi, dostosowanymi do wskazań klinicznych.
choroba niedokrwienna serca, diagnostyka kardiologiczna, EKG spoczynkowe, frakcja wyrzutowa, gruczolak przytarczyc, guz sutka, kurczliwość mięśnia sercowego, nadczynność przytarczyc, nadtechnecjan sodu, niedokrwienie, nowotwór złośliwy, preparat radiofarmaceutyczny, przerost przytarczyc, rak sutka, scyntygrafia, scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego, zawał mięśnia sercowego - Leksykon leków
Właściwości farmakodynamiczne – PoltechMIBI 1 mg MIBI
PoltechMIBI, radiofarmaceutyk diagnostyczny zawierający technet (99m Tc) w formie kompleksu 99m Tc-MIBI (2-metoksyizobutyloizonitryl), charakteryzuje się brakiem działania farmakodynamicznego w standardowych stężeniach stosowanych do badań obrazowych. Mechanizm jego działania opiera się na lipofilowym i kationowym charakterze, co umożliwia przenikanie przez błonę komórkową i akumulację w mitochondriach, gdzie wiąże się z błoną mitochondrialną. W obrazowaniu mięśnia sercowego wychwyt 99m Tc-MIBI jest proporcjonalny do przepływu krwi w zakresie fizjologicznym (0,52–3,19 ml/g/min), z przeciętnym wychwytem wynoszącym 0,38 ± 0,09 podanej aktywności. Po podaniu, około 8% dawki pozostaje w krwiobiegu po 5 minutach, a niska redystrybucja znacznika wpływa na diagnostykę niedokrwienia, mogąc prowadzić do zmniejszenia widoczności ubytków w czasie.
99m Tc-MIBI, błona mitochondrialna, cykl komórkowy, glikoproteina p, gruczolak przytarczyc, guz sutka, komórka nowotworowa, łożysko naczyniowe, mięsień sercowy, mitochondrium, nadtechnecjan sodu, obrazowanie serca, przepływ krwi, przepływ wieńcowy, przepuszczalność błony, radiofarmaceutyk diagnostyczny, tkanka nowotworowa, unaczynienie - Leksykon chorób i schorzeń
Hiperparatyreoza – Leczenie
Hiperparatyreoza to zaburzenie endokrynologiczne charakteryzujące się nadmierną produkcją parathormonu (PTH) przez przytarczyce. Leczenie pierwotnej hiperparatyreozy opiera się głównie na paratyreoidektomii, która zapewnia wyleczenie w 95-98% przypadków. Wskazania do operacji obejmują m.in. stężenie wapnia w surowicy przekraczające normę o >1 mg/dl, T-score ≤ -2,5, złamania kręgów, eGFR < 60 ml/min, hiperkalcurię > 250 mg/dobę u kobiet i > 300 mg/dobę u mężczyzn, kamicę nerkową, wiek < 50 lat oraz objawy kliniczne. Techniki operacyjne obejmują celowaną paratyreoidektomię, eksplorację czterech przytarczyc, częściową lub całkowitą paratyreoidektomię z autotransplantacją. W wtórnej i trzeciorzędowej hiperparatyreozie, szczególnie u pacjentów z niewydolnością nerek, leczenie chirurgiczne jest również kluczowe, poprawiając funkcję nerek, gęstość kości i jakość życia.
25-hydroksywitamina D, ablacja laserowa, ablacja mikrofalowa, ablacja RF, alendronian, analog witaminy D, bisfosfonian, całkowita paratyreoidektomia, cinacalcet, częściowa paratyreoidektomia, EGFR, gęstość mineralna kości, gruczolak przytarczyc, hiperfosfatemia, hiperkalcemia, hiperkalciuria, hiperparatyreoza, kalcymimetyk, kalcytonina, kalcytriol, kamica nerkowa, leczenie chirurgiczne, nadczynność przytarczyc, nefrokalcynoza, osteoporoza, parathormon, paratyreoidektomia, przewlekła choroba nerek, raloksyfen, skleroterapia, trzeciorzędowa hiperparatyreoza, wtórna hiperparatyreoza, złamanie kręgów, zoledronian